Adhyaya 39

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि कपितीर्थस्य वैभवम् । तत्तीर्थं सकलैः पूर्वं गंधमादनपर्वते

聖スータは言った。今より、カピティールタの威光を余すところなく語ろう。すなわち、古の時代、ガンダマーダナ山において万人に知られていたその聖なる渡り場である。

Verse 2

सर्वेषामुपकाराय कपिभिर्निर्मितं द्विजाः । रावणादिषु रक्षःसु हतेषु तदनंतरम्

おお二度生まれの者たちよ、それは万民の利益のためにヴァーナラの軍勢によって築かれた。ラーヴァナを首領とするラークシャサたちが討たれた直後のことである。

Verse 3

तीर्थं निर्माय तत्रैव सस्नुस्ते कपयो मुदा । तीर्थाय च वरं प्रादुः कपयः कामरूपिणः

ティールタを建立すると、ヴァーナラたちはその場で喜びに満ちて沐浴した。さらに、望むままに姿を変え得るヴァーナラたちは、そのティールタそのものに一つの恩寵を授けた。

Verse 4

अस्मिंस्तीर्थे निमग्ना ये भक्तिप्रवणचेतसः । ते सर्वे मुक्तिभाजः स्युर्महापातकमोचिताः

このティールタに、信愛（バクティ）へと傾く心で身を沈める者は、みな解脱（モークシャ）に与り、大罪の束縛から解き放たれる。

Verse 5

अत्र तीर्थे निमग्नानां न स्यान्नरकजं भयम् । अत्र स्नाता नराः सर्वे दारिद्रयं नाप्नुवंति हि

このティールタに身を沈める者には、地獄より生ずる恐れはない。まことに、ここで沐浴するすべての人は貧困に陥らない。

Verse 6

अत्र तीर्थे निमग्नानां यमपीडापि नो भवेत् । कपितीर्थं प्रयास्येऽहमिति यः सततं ब्रुवन्

このティールタに身を沈める者には、ヤマの責め苦すら起こらない。さらに、つねに「私はカピティールタへ行く」と唱える者は……

Verse 7

व्रजेच्छतपदं विप्राः स यायात्परमं पदम् । एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

おおブラーフマナたちよ、たとえ百歩だけ進むにすぎなくとも、彼は至高の境地に到る。このティールタに等しいティールタは、過去にも未来にもない。

Verse 8

एवं वरं तु ते दत्त्वा तीर्थायास्मै कपीश्वराः । रामं दाशरथिं सर्वे प्रणम्याथ ययाचिरे

かくしてその恩寵をこのティールタに授けると、ヴァーナラの諸王は皆、ダシャラタの子ラーマに礼拝し、ついで願いを申し上げた。

Verse 9

स्वामिंस्त्वयास्मै तीर्थाय दीयतां वरमद्भुतम् । कपिभिः प्रार्थितो विप्रा रामचंद्रोऽतिहर्षितः

「主よ、このティールタに驚くべき恩寵の御加護をお授けください。」ヴァーナラたちにこう請われて、ブラーフマナたちよ、ラーマチャンドラは大いなる歓喜に満たされた。

Verse 10

तत्तीर्थाय वरं प्रादात्कपीनां प्रीतिकारणात् । अत्र तीर्थे निमग्नानां गंगास्नानफलं लभेत्

猿たちへの慈愛ゆえに、ラーマはその聖なるティールタに恩寵を授けた。ここで身を沈めて沐浴する者は、ガンガーで沐浴するのと同じ功徳を得る。

Verse 11

प्रयागस्नानजं पुण्यं सर्वतीर्थफलं तथा । अग्निष्टोमादियागानां फलं भूयादनुत्तमम्

ここではプラヤーガでの沐浴から生じる功徳、あらゆるティールタの果報を得る。さらにアグニシュトーマ（Agniṣṭoma）などの祭祀の無上の果も、いよいよ卓越して現れる。

Verse 12

गायत्र्यादिमहामंत्रजपपुण्यं तथा भवेत् । गोसहस्रप्रदनृणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

ここではガーヤトリー（Gāyatrī）に始まる大マントラのジャパの功徳が生じ、また千頭の牛を布施する者が得る果報を余すところなく得る。

Verse 13

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवपूजाफलं लभेत्

四つのヴェーダすべてを誦読する報いを得、またブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシャをはじめとする神々を礼拝する果報をも得る。

Verse 14

कपितीर्थाय रामोयं प्रादादेवं वरं द्विजाः । एवं रामेण दत्ते तु वरे तत्र कुतूहलात्

かくして、婆羅門たちよ、ラーマはカピティールタにそのような恩寵の願いを授けた。ラーマがその賜与を成したとき、集う者たちの間に好奇の念が起こった。

Verse 15

षडर्धनयनो ब्रह्मा सहस्राक्षो यमस्तथा । वरुणोग्निस्तथा वायुः कुबेरश्चंद्रमा अपि

そこへ、多眼のブラフマー、千眼のヤマ、さらにヴァルナ、アグニ、ヴァーユ、クベーラ、そして月神までもが来臨した。

Verse 16

आदित्यो निरृतिश्चैव साध्याश्च वसवस्तथा । अन्येऽपि त्रिदशाः सर्वे विश्वेदेवादयस्तथा

また、アーディティヤ、ニルリティ、サーディヤたち、ヴァスたちも来た。さらにヴィシュヴェーデーヴァをはじめ、ほかのすべての神々もまたそこに集った。

Verse 17

अत्रिर्भृगुस्तथा कुत्सो गौतमश्च पराशरः । कण्वोऽगस्त्यः सुतीक्ष्णश्च विश्वामित्रादयोऽपरे

アトリ、ブリグ、クツァ、ガウタマ、パラーシャラが来た。さらにカンヴァ、アガスティヤ、スティークシュナ、そして他にもヴィシュヴァーミトラらが到来した。

Verse 18

योगिनः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः । रामदत्तवरं तीर्थं श्लाघंते बहुधा तदा

そのとき、サナカらのヨーギーたち、またナーラダらの神聖なるリシたちは、ラーマの恩寵を受けたそのティールタを、さまざまに讃嘆した。

Verse 19

सस्नुश्च तत्र तीर्थे ते सर्वाभीष्टप्रदायिनि । कपिभिर्निर्मितं यस्मादेतत्तीर्थमनुत्तमम्

彼らはそこで、あらゆる願いを授けるそのティールタに沐浴した。しかもこの無上のティールタは猿たちによって築かれたゆえ、至高として名高い。

Verse 20

कपितीर्थमिति ख्यातिमतो लोके प्रयास्यति । इत्यप्यवोचंस्ते सर्वे देवाश्च मुनयस्तथा

「この地は世に『カピティールタ』の名で知られるであろう。」そう語ったのは、神々も聖仙たちも皆同じであった。

Verse 21

तस्मादवश्यं गंतव्यं कपितीर्थं मुमुक्षुभिः । रंभा कौशिकशापेन शिलाभूता पुरा द्विजाः

ゆえに、解脱（モークシャ）を求める者は必ずカピティールタへ赴くべきである。昔、ああ二度生まれの者たちよ、ランバーはカウシカの呪いにより石となった。

Verse 22

तत्र स्नात्वा निजं रूपं प्रपेदे च दिवं ययौ । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते

そこで沐浴すると、彼女は本来の姿を取り戻し、天界へと赴いた。このティールタの偉大さは、私には語り尽くせない。

Verse 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

聖仙たちは言った。「なぜカウシカはランバーを呪ったのか、スータの子よ。石となったその天女はいかにしてカピティールタへ至ったのか。最勝の聖者よ、すべてを詳しく語ってください。」

Verse 24

श्रीसूत उवाच । विश्वामित्राभिधो राजा प्रागभूत्कुशिकान्वये

聖なるスータは語った。「かつて、クシカの系譜に生まれたヴィシュヴァーミトラという王がいた。」

Verse 25

स कदाचिन्महाराजः सेनापरिवृतो बली । मेदिनीं परिचक्राम राज्यवीक्षणकौतुकी

ある時、その勇猛なる大王は軍勢に囲まれ、国土を視察せんと望みつつ大地を巡った。

Verse 26

अटित्वा स बहून्देशान्वसिष्ठस्याश्रमं ययौ । आतिथ्याय वृतः सोऽयं वसिष्ठेन महात्मना

多くの国々を巡ったのち、彼はヴァシシュタのアーシュラマに至った。そこで大徳ヴァシシュタは、もてなしを受けよと招いた。

Verse 27

तथास्त्वित्यब्रवीत्सोयं दंडवत्प्रणतो नृपः । कामधेनुप्रभावेन विश्वामित्राय भूभुजे

「そのとおりに」と王は言い、五体投地して礼拝した。かのカーマデーヌの霊妙なる力により、大地の主ヴィシュヴァーミトラへもてなしが施された。

Verse 28

आतिथ्यमकरोद्विप्रा वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । कामधेनुप्रभावं वै ज्ञात्वा कुशिकनंदनः

おおブラーフマナたちよ、ヴァシシュタ――ブラフマーの歓喜たる大いなるリシ――はもてなしを成した。クシカの子ヴィシュヴァーミトラは、カーマデーヌの卓絶した力を知り……

Verse 29

वसिष्ठं प्रार्थयामास कामधेनुमभीष्टदाम् । प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन प्रचकर्ष च तां बलात्

彼は、望む功徳を授けるカーマデーヌーをヴァシシュタに願い求めた。ヴァシシュタに拒まれるや、なお力ずくで彼女を引きずり去った。

Verse 30

कामधेनुविसृष्टैस्तु म्लेच्छाद्यैः स पराजितः । महादेवं समाराध्य तस्मादस्त्राण्यवाप्य च

しかし彼は、カーマデーヌーが放ったムレッチャらの軍勢によって打ち破られた。そこでマハーデーヴァを敬い鎮め、さらに神聖なる武器を授かった。

Verse 31

वसिष्ठस्याश्रमं गत्वा व्यसृजच्छरसंचयान् । सर्वाण्यस्त्राणि मुमुचे ब्रह्मास्त्रं च नृपोत्तमः

ヴァシシュタのアーシュラマに赴き、王の中の最勝者は矢の雨を放った。あらゆる武器を解き放ち、ブラフマー・アストラさえも用いた。

Verse 32

तानि सर्वाणि चास्त्राणि वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । एकेन ब्रह्मदंडेन निजघ्न स्वतपोबलात्

しかしヴァシシュタ、ブラーフマナの法の喜びなる聖者は、それらすべての武器を滅した。自らの苦行の力により、ただ一本のブラフマの杖で打ち砕いた。

Verse 33

ततः पराजितो विप्रा विश्वामित्रोऽतिलज्जितः । ब्राह्मण्यावाप्तये स्वस्य तपः कर्तुं वनं ययौ

そのとき、ブラーフマナたちよ、ヴィシュヴァーミトラは敗れて深く恥じ、己がブラーフマナの位を得んと、森へ赴きタパス（苦行）を修した。

Verse 34

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

カウシカ（ヴィシュヴァーミトラ）は三つの方角に向かって苦行を修した――東へ、そして遥かな西の果てへ。だがそのいずれの方角にも、彼の前に大いなる障碍が現れた。

Verse 35

उत्तरां दिशमासाद्य हिमवत्पर्वतेऽमले । कौशिक्यास्सरितस्तीरे पुण्ये पापविनाशिनि

北の方角に至り、清らかなヒマラヤの山において、彼はカウシキー川の聖なる岸辺に留まった――その流れは罪を滅する。

Verse 36

दिव्यं वर्षसहस्रं तु निराहारो जितेंद्रियः । निरालोको जितश्वासो जितक्रोधः सुनिश्चलः

千の天年のあいだ、彼は断食し、諸根を制していた――心を散らさず、息を調え、怒りを征し、まったく揺るがずに。

Verse 37

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थः शिशिरे वारिषु स्थितः । वर्षास्वाकाशगो नित्यमूर्ध्वबाहुर्निराश्रयः

夏には五火のただ中に立ち、冬には水中に留まり、雨季には常に天にさらされていた――両腕を高く掲げ、何ものにも寄らず。

Verse 39

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

ブラーフマナの成就を得るため、彼はきわめて苛烈で巨大な苦行を行じた。これにより天界に住まう神々は心騒ぎ、ジャンバーリ（インドラ）とともにランバーにこう告げた。

Verse 40

विश्वामित्रं तपस्यंतं विलोभय विचेष्टितैः । यथा तत्तपसो विघ्नो भविष्यति तथा कुरु

「ヴィシュヴァーミトラが苦行（タパス）に励むその時、汝の身振りと術で彼を惑わせよ。彼のタパスが妨げられるように行え。」

Verse 41

एवमुक्ता तदा रंभा देवैरिंद्रपुरोगमैः । प्रत्युवाच सुरान्सर्वान्प्रांजलिः प्रणता तदा

インドラを先頭とする神々にこのように告げられると、ランバーは合掌して恭しく身をかがめ、そこで諸天すべてに答えた。

Verse 42

रंभोवाच । अतिक्रूरो महाक्रोधो विश्वामित्रो महामुनिः । स शप्स्यते मां क्रोधेन बिभेम्यस्मादहं सुराः

ランバーは言った。「大牟尼ヴィシュヴァーミトラはあまりに苛烈で、怒りもまた甚だしい。憤れば私を呪うでしょう。ゆえに、神々よ、私は彼を恐れます。」

Verse 43

त्रायध्वं कृपया यूयं मां युष्मत्परिचारिकाम् । इत्युक्तो रंभया तत्र जंभारिस्ताम भाषत

「どうか憐れみをもって、あなたがたの侍女である私をお守りください」と彼女は願った。ランバーにそう告げられると、その場でジャンバーリ（インドラ）が彼女に語った。

Verse 44

इन्द्र उवाच । रंभे त्वया न भीः कार्या विश्वामित्रात्तपोधनात् । अहमप्यागमिष्यामि त्वत्सहायः समन्मथः

インドラは言った。「ランバーよ、タパスに富むヴィシュヴァーミトラを恐れることはない。私も助け手として赴こう。愛神マンマタと共に。」

Verse 45

कोकिलालापमधुरो वसन्तोऽप्यागमिष्यति । अतिसुंदररूपा त्वं प्रलोभय महामुनिम्

やがて春も来る、杜鵑の声は甘美である。そなたはこの上なく麗しき姿—行って大聖仙を誘惑せよ。

Verse 46

इतींद्रकथिता रंभा विश्वामित्राश्रमं ययौ । तद्दृष्टिगोचरा स्थित्वा ललितं रूपमास्थिता

かくしてインドラに教え諭されたランバーは、ヴィシュヴァーミトラの庵へ赴いた。彼の視界に立ち、優美で艶やかな姿をとった。

Verse 47

सा मुनिं लोभयामास मनोहरविचेष्टितः । पिकोपि तस्मिन्समये चुकूजानंदयन्मनः

人を惑わす所作で彼女は聖仙を誘おうとした。その折、杜鵑もまた鳴きはじめ、心を喜ばせた。

Verse 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

杜鵑の声を聞き、ランバーを見たとき、聖仙の中の第一人者は—疑いに心を奪われ—それがシャクラの企てと悟った。そこで苦行の力に富むヴィシュヴァーミトラは怒りによりランバーを呪った。

Verse 49

विश्वामित्र उवाच । यस्मात्कोपयसे रंभे मां त्वं कोपजयैषिणम्

ヴィシュヴァーミトラは言った。「そなたは、ランバーよ、我が怒りを掻き立てる—怒りを克服せんと努めるこの我を—」

Verse 50

शिला भवात्र तस्मात्त्वं रंभे वर्षशतायुतम् । तदंतरे ब्राह्मणेन रक्षिता मोक्षमाप्स्यसि

「それゆえ、ランバーよ、ここで百万年のあいだ石となれ。その間、バラモンに守られて、汝は解脱を得るであろう。」

Verse 51

विश्वामित्रस्य शापेन तदंते सा शिलाऽभवत् । बहुकालं शिलाभूता तस्थौ तस्याश्रमे द्विजाः

ヴィシュヴァーミトラの呪いによって、ついに彼女は石となった。久しく石の身となって、彼のアーシュラマにとどまっていた、二度生まれの者たちよ。

Verse 52

विश्वामित्रोपि धर्मात्मा पुनस्तप्त्वा महत्तपः । लेभे वसिष्ठवाक्येन ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृपैः

またヴィシュヴァーミトラも、法を体する者として、再び大いなるタパスを修した。ヴァシシュタの言葉により、王たちには得難いバラモンの位を得た。

Verse 53

बहुकालं शिलाभूता रंभाप्यासीत्तदाश्रमे । तस्मिन्नेवाश्रमे पुण्ये शिष्योऽगस्त्यस्य संमतः

久しくランバーもまた、そのアーシュラマで石となっていた。まさにその聖なるアーシュラマには、アガスティヤに認められた弟子がいた。

Verse 54

श्वेतोनाम मुनिश्चक्रे मुमुक्षुः परमं तपः । चिरकालं तपस्तस्मिन्प्रकुर्वति महामुनौ

シュヴェータという名の牟尼は、解脱（モークシャ）を願い、至上のタパスを修した。この大聖者は久しくその苦行を続けた。

Verse 55

अंगारकेति विख्याता राक्षसी काचिदागता । तस्याश्रममतिक्रूरा मेघस्वनमहास्वना

そこへ、アṅガーラキーと名高い羅刹女が来た――きわめて残忍で、雷雲のごとき大音声を轟かせつつ、その庵へと迫った。

Verse 56

मूत्ररक्तपुरीषाद्यैर्दूषयामास भीषणा । उपद्रवैस्तथा चान्यैर्बाधयामास तं मुनिम्

恐るべき彼女は、尿や血や糞穢などでその地を汚し、さらに種々の妨害と別の苦しめによって、その牟尼を悩ませた。

Verse 57

अथ क्रुद्धो मुनिः श्वेतो वायव्यास्त्रेण योजयन् । शप्तां कुशिकपुत्रेण राक्षस्यै प्राक्षिपच्छिलाम्

そのとき牟尼シュヴェータは憤り、ヴァーヤヴィヤの武器（Vāyavya-astrā）を用いて、クシカの子（ヴィシュヴァーミトラ）に呪われた石を羅刹女へ投げ放った。

Verse 58

राक्षसी सा प्रदुद्राव वायव्यास्त्रेण योजिता । वायव्यास्त्रप्रयुक्तेन दृषदानुद्रुता च सा

その羅刹女はヴァーヤヴィヤの武器に打たれて逃げ去った。さらにヴァーヤヴィヤ・アストラに駆られ、石もまた彼女を追い立てた。

Verse 59

दक्षिणांबुनिधेस्तीरं धावति स्म भयार्दिता । धावन्तीमनुधावन्ती सा शिलास्त्रप्रयोजिता

恐怖に打たれて彼女は南の大海の岸へと走った。走る彼女を、放たれた石の飛弾が追走し、執拗に追い迫った。

Verse 60

पपातोपरि राक्षस्या मज्जंत्याः कपितीर्थके । मृता सा राक्षसी तत्र शिलापातात्स्वमूर्द्धनि

カピティールタカにて、羅刹女が沈みゆくとき、石がその上に落ちた。彼女はそこで、石の落下により自らの頭を打たれて死んだ。

Verse 61

विश्वामित्रेण शप्ता सा कपितीर्थे निमज्जनात् । शिलारूपं परित्यज्य रंभारूपमुपेयुषी

ヴィシュヴァーミトラに呪われた彼女は、カピティールタに身を沈めることで石の姿を捨て、再びランバー（Rambhā）の姿を得た。

Verse 62

देवैः कुसुमधाराभिरभिवृष्टा मनोरमा । दिव्यं विमानमारूढा दिव्यांबरविराजिता

麗しき彼女は、神々より花の流れを降り注がれ、天のヴィマーナに乗り、神聖なる衣に輝いた。

Verse 63

हारकेयूरकटकनासाभरणभूषिता । उर्वश्याद्यप्सरोभिश्च सखिभिः परिवारिता

首飾り、腕輪、手首の輪、鼻飾りに彩られ、彼女はウルヴァシーをはじめとするアプサラスの友らに囲まれていた。

Verse 64

कपितीर्थस्य माहात्म्यं प्रशंसन्ती पुनःपुनः । निषेव्य रामनाथं च शंकरं शशिभूषणम्

彼女はカピティールタの偉大なる功徳を幾度も讃え、さらにラーマナータ—月を飾りとする主シャンカラに礼拝した。

Verse 65

आखण्डलपुरीं रम्यां प्रययावमरावतीम् । राक्षसी सापि शापेन कुम्भजस्य महौजसः

彼女はアーカṇḍラ（インドラ）の麗しき都アマラーヴァティーへと赴いた。だがその者もまた、大いなる威力をもつクンバジャ（アガスティヤ）の呪いにより羅刹女となっていた。

Verse 66

घृताची देववेश्या हि राक्षसीरूपमागता । साप्यत्र कपितीर्थाप्सु स्नानात्स्वं रूपमाययौ

天界の遊女グリターチーは、まことに羅刹の姿を取っていた。だが彼女もまたここで、カピティールタの水に沐浴することにより、自らの真の姿を取り戻した。

Verse 67

एवं रंभाघृताच्यौ ते कपितीर्थे निमज्जनात् । अगस्त्यशिष्यश्वेतस्य प्रसादाद्द्विजसत्तमाः

かくしてランバーとグリターチーは、カピティールタに身を沈めることにより解放された。これはアガスティヤの弟子シュヴェータの恩寵によるのだ、ああ、最勝の両生者よ。

Verse 68

राक्षसीत्वं शिलात्वं च हित्वा स्वं रूपमागते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नातव्यं कपितीर्थके

羅刹女であることも石であることも捨て去り、彼女らは自らの本来の姿へと還った。ゆえに、あらゆる努力を尽くしてカピティールタで沐浴すべきである。

Verse 69

यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः । प्राप्नोति कपितीर्थस्य स्नानजं फलमुत्तमम्

この章を聞く者、あるいはまた誦する者は、カピティールタでの沐浴から生ずる最上の果報を得る。