Adhyaya 37

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भोभोस्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । यावद्रामधनुष्कोटिचक्रतीर्थमुखानि वः

聖スータは言った。「おお、苦行の宝蔵なる者たち、ナイミシャーラニヤの住人よ。ここまで、ラーマのダヌシュコーティとチャクラ・ティールタに始まる物語を汝らに説き示してきた。」

Verse 2

चतुर्विंशतितीर्थानि कथितानि मयाधुना । इतोऽन्यदद्भुतं यूयं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

今、二十四のティールタ（聖なる渡り場）をわたしは語り終えた。これを超えて、なお何の霊妙なる不思議を聞きたいのか。

Verse 3

मुनय ऊचुः । क्षीरकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे मुने । यत्समीपे त्वया चक्रतीर्थमित्युदितं पुरा

仙人たちは言った。「牟尼よ、かつて汝がチャクラ・ティールタを語った、その近くにあるクシーラ・クンダの大いなる功徳を聞きたい。」

Verse 4

क्षीरकुंडं च तत्कुत्र कीदृशं तस्य वैभवम् । क्षीरकुण्डमिति ख्यातिः कथं वास्य समागता

そのクシーラ・クンダはどこにあるのか。いかなる栄光を具えるのか。また、いかにして『クシーラ・クンダ』の名で知られるようになったのか。

Verse 5

एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । ब्रवीमि मुनयः सर्वे शृणुध्वं सुसमाहिताः

信を抱く我らのために、これを詳しく語るにふさわしい。シュリー・スータは言った。「語ろう。仙人たちよ、みな心を鎮めて聴け。」

Verse 6

देवीपुरान्महापुण्यात्प्रतीच्यां दिश्यदूरतः । फुल्लग्राममिति ख्यातं स्थानमस्ति महत्तरम्

至聖なるデーヴィープラより西方へさほど遠からぬところに、フッラグラーマと名高い、きわめて大いなる霊地がある。

Verse 7

यत आरभ्य रामेण सेतुबन्धो महार्णवे । तद्धि पुण्यतमं क्षेत्रं फुल्लग्रामाभिधं पुरम्

まさにその地より、ラーマは大海に橋を架ける造営を始めた。実にその最も功徳深き聖域（クシェートラ）こそ、プッラグラーマ（Phullagrāma）と呼ばれる都である。

Verse 8

क्षीरकुण्डं तु तत्रैव महापातकनाशनम् । दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाच्चापि मोक्षदम्

そこにはまた、最重の罪を滅する聖なるクシーラクンダ（Kṣīrakuṇḍa）がある。見ること、触れること、念じて観想すること、あるいは言葉にて讃えることによってさえ、解脱（モークシャ）を授ける。

Verse 9

तस्य तीर्थस्य पुण्यस्य क्षीरकुण्डमिति प्रथाम् । भवतां सादरं वक्ष्ये शृणुध्वं श्रद्धया सह

今より、功徳に満ちたその聖なるティールタが「クシーラクンダ」として名高い由来を、敬意をもって語ろう。信をもって聴きなさい。

Verse 10

पुरा हि मुद्गलोनाम मुनिर्वेदोक्तमार्गकृत् । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामेतिपावने

いにしえ、ムドガラ（Mudgala）という牟尼があり、ヴェーダに説かれた道を行じていた。南の大海の岸辺、浄めの地プッラグラーマ（Phullagrāma）に住していた。

Verse 11

नारायणप्रीतिकरम करोद्यज्ञमुत्तमम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा यागेन परितोषितः

彼はナーラーヤナを喜ばせる最上のヤジュニャ（yajña）を修した。ヴィシュヌは心より歓び、その供犠の礼拝によって完全に満足された。

Verse 12

प्रादुर्बभूव पुरतो यज्ञवाटे द्विजोत्तमाः । तं दृष्ट्वा मुद्गलो विष्णुं लक्ष्मीशोभितविग्रहम्

おお、最勝の二度生まれの者たちよ、祭祀の場において主は彼らの前に直に顕現された。ラクシュミーの光輝に飾られた御姿のヴィシュヌを見て、ムドガラは畏敬に満たされた。

Verse 13

कालमेघतनुं कांत्या पीतांबरविराजितम् । विनतानंदनारूढं कौस्तुभालंकृतोरसम्

その御身は暗き雨雲のごとく、黄衣に輝いていた。ヴィナターの子（ガルダ）に乗り、胸にはカウストゥバ宝珠が飾られていた。

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मराजद्बाहुचतु ष्टयम् । भक्त्या परवशो दृष्ट्वा पुलकांकुरमंडितः । मुद्गलः परितुष्टाव शब्दैः श्रोत्रसुखावहैः

法螺・円盤・棍棒・蓮華を持つ四本の光り輝く御腕を拝して、ムドガラは信愛に圧倒され、身には聖なる鳥肌が立った。やがて彼は、耳に甘美な言葉で主を讃えた。

Verse 15

मुद्गल उवाच । प्रथमं जगतः स्रष्ट्रे पालकाय ततः परम्

ムドガラは言った。「まず、世界の創造主としてあなたに礼拝します。次いで、その守護者としてあなたに礼拝します。」

Verse 16

संहर्त्रे च ततः पश्चान्नमो नारायणाय ते । नमः शफररूपाय कमठाय चिदात्मने

「さらに、解消する御方としてあなたに礼拝します。ナーラーヤナよ、あなたに礼拝します。魚の御姿としてのあなたに、また亀としてのあなたに礼拝します――その本質が清浄なる意識である御方よ。」

Verse 17

नमो वराहवपुषे नमः पंचास्यरूपिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं जमदग्निसुताय ते

猪の御姿ヴァラーハとしてのあなたに礼拝します。五面の御相としてのあなたに礼拝します。ヴァーマナとしてのあなたに礼拝し、ジャマダグニの子パラシュラーマとしてのあなたに礼拝します。

Verse 18

राघवाय नमस्तुभ्यं बलभद्राय ते नमः । कृष्णाय कल्कये तुभ्यं नमो विज्ञानरूपिणे

ラाघヴァとしてのあなたに礼拝します。バラバドラとしてのあなたに礼拝します。クリシュナとしてのあなたに礼拝し、カルキとしてのあなたに礼拝します――清らかな霊知そのものを御姿とするあなたに帰依します。

Verse 19

रक्ष मां करुणासिंधो नारायण जगत्पते । निर्लज्जं कृपणं क्रूरं पिशुनं दांभिकं कृशम्

お守りください、慈悲の大海よ――ナーラーヤナ、世界の主よ。恥知らずで、吝嗇で、残酷で、悪意に満ち、偽善で、か弱いこの私をも、お守りください。

Verse 20

परदारपरद्रव्यपरक्षेत्रैकलो लुपम् । असूयाविष्टमनसं मां रक्ष कृपया हरे

ハリよ、御慈悲によってこの私をお守りください――他人の妻、他人の財、他人の土地に執着し、嫉妬に心を奪われたこの私を。

Verse 21

इति स्तुतो हरिः साक्षान्मुद्गलेन द्विजोत्तमाः । तमाह मुद्गलमुनिं मेघगंभीरया गिरा

かく讃えられると、顕現したハリご自身が、最勝の再生者たちよ、聖仙ムドガラに、雷雲のように深く響く声で語りかけた。

Verse 22

श्रीहरिरुवाच । प्रीतोऽस्म्यनेन स्तोत्रेण मुद्गल क्रतुना च ते । प्रत्यक्षेण हविर्भोक्तुमहं ते क्रतुमागतः

シュリー・ハリは言われた。「ムドガラよ、この讃歌と汝の供犠（ヤジュニャ）により、我は満悦した。我は汝の祭儀に来たり、供物（ハヴィス）を目に見える姿で、直に受け取ろう。」

Verse 23

इत्युक्तो हरिणा तत्र मुद्गलस्तुष्टमानसः । उवाचाधोक्षजं विप्रो भक्त्या परमया युतः

その場でハリにそう告げられると、ムドガラは心に歓喜を満たし、至上の信愛（バクティ）を具えたバラモンとして、超越の主アドホークシャジャに語りかけた。

Verse 24

मुद्गल उवाच । कृतार्थोऽस्मि हृषीकेश पत्नी मे धन्यतां ययौ । अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलं तपः

ムドガラは言った。「おお、フリシーケーシャよ、我が願いは成就した。妻もまた祝福に至った。今日、我が生は実り、今日、我が苦行もまた実りを得た。」

Verse 25

अदय मे सफलो वंशो ह्यद्य मे सफलाः सुताः । आश्रमः सफलोऽद्यैव सर्वं सफलमद्य मे

「今日、我が家系は実りを得、今日、我が子らも実りを得た。まさに今日、我がアーシュラマも実り、我がすべては今日、実りを得た。」

Verse 26

यद्भवान्यज्ञवाटं मे हविर्भोक्तुमिहागतः । योगिनो योगनिरता हृदये मृगयंति यम्

「あなたがここ、我が供犠の場に来臨し、供物を受け取ってくださるとは――ヨーガに専心する行者たちが自らの心中に求めるその御方よ――これこそ我が至上の幸いである。」

Verse 27

तमद्य साक्षात्त्वां पश्ये सफ लोऽयं मम क्रतुः । इतीरयित्वा तं विष्णुमर्चयित्वाऽसनादिभिः

「今日、わたしはあなたをまさに眼前に拝します。ゆえに我が祭祀は真に実りあるものとなりました。」そう述べて、座などの供物と諸礼をもってヴィシュヌを礼拝した。

Verse 28

चंदनैः कुसुमैरन्यैर्दत्त्वा चार्घ्यं स विष्णवे । प्रददौ विष्णवे प्रीत्या पुरो डाशादिकं हविः

白檀や花々などの吉祥なる供物を捧げ、さらにヴィシュヌにアルギャ（arghya）を献じたのち、彼は喜びをもって、プuroḍāśa（供犠の餅）をはじめとする供物（havis）をヴィシュヌに捧げた。

Verse 29

स्वयमेव समादाय पाणिना लोकभावनः । हविस्तद्बुभुजे विष्णुर्मुद्गलेन समर्पितम्

そのとき、世界を養うヴィシュヌは、自らの御手でそれを取り、ムドガラが捧げた供物（havis）を召し上がった。

Verse 30

तस्मिन्हविषि भुक्ते तु विष्णुना प्रभविष्णुना । साग्नयस्त्रिदशाः सर्वे तृप्ताः समभवन्द्विजाः

その供物が、威力あまねきヴィシュヌによって召し上がられると、アグニをはじめ三十三神のすべてが満ち足りた、ああ婆羅門たちよ。

Verse 31

ऋत्विजो यजमानश्च तत्रत्या ब्राह्मणास्तथा । यत्किंचित्प्राणिलोकेऽ स्मिंश्चरं वा यदि वाऽचरम्

祭官（ṛtvij）と施主（yajamāna）、そこに居合わせた婆羅門たち、さらにこの生類の世にある一切のもの—動くものも動かぬものも—

Verse 32

सर्वमेव जगत्तृप्तं भुक्ते हविषि विष्णुना । ततो हरिः प्रसन्नात्मा मुद्गलं प्रत्यभाषत

ヴィシュヌが供物（ハヴィス）を召し上がると、全宇宙は満ち足りた。すると心喜ぶハリは、ムドガラに語りかけた。

Verse 33

प्रीतोऽहं वरदोऽस्म्येष वरं वरय सुव्रत । इत्युक्ते केशवेनाथ महर्षिस्तमभाषत

「われは満悦した。われは恩寵を授ける者。堅き誓いの者よ、望む恩寵を選べ。」こうケーシャヴァが告げ、ついで大聖仙が御方に答えた。

Verse 34

मुद्गल उवाच । यत्त्वया मे हविर्भुक्तं यागे प्रत्यक्षरूपिणा । अनेनैव कृतार्थोऽस्मि किमस्मादधिकं वरम्

ムドガラは言った。「あなたが、目に見える御姿として私の前に現れ、この祭祀において私の供物を召し上がってくださった。それだけで私は成就した。これ以上の恩寵があり得ようか。」

Verse 35

तथापि भगवन्विष्णो त्वयि मे निश्चला सदा । भक्तिर्निष्कपटा भूयादिदं मे प्रथमं वरम्

「それでも、ヴィシュヌなる主よ、あなたへの私の信愛が常に揺るがぬものでありますように。欺きなき清らかなバクティとなりますように。これが私の第一の願いです。」

Verse 36

माधवाहं प्रतिदिनं सायंप्रातरिहाग्नये । त्वद्रूपाय तव प्रीत्यै सुरभेः पयसा हरे

「マーダヴァよ、私は日ごとに—夕べと暁に—ここで火に、あなたの歓喜のために、ハリよ、スラビーの乳をもって供養を捧げたい。その火はまさにあなたの御姿である。」

Verse 37

होतुमिच्छामि वरद तन्मे देहि वरांतरम् । पयसा नित्यहोमो हि द्विकालं श्रुतिचोदितः

「常にこれを供養したいのです、恩寵を授ける御方よ。ゆえに、さらにもう一つの願いをお授けください。乳による日々のホーマは、暁と黄昏の二時に行うべしと、ヴェーダにより命じられております。」

Verse 38

न मे सुरभयः संति तापसस्याधनस्य च । इत्युक्ते मुद्गलेनाथ देवो नारायणो हरिः

無一物の苦行者ムドガラが「私は恐れを持たぬ、スラビーよ」とこう語ると、主ナーラーヤナ、すなわちハリ御自身が答えられた。

Verse 39

आहूय विश्वकर्माणं त्वष्टारममृताशिनम् । एकं सरः कारयित्वा शिल्पिना तेन शोभनम्

彼はヴィシュヴァカルマン—甘露を食する天工トヴァシュトリ—を召し、あの名匠により、ただ一つの見事な池を造らせた。

Verse 40

स्फटिकादि शिलाभेदैस्तेनासौ विश्वकर्मणा । समीचकार च पुनस्तत्प्राकाराद्यलंकृतम् । तत आहूय भगवान्सुरभिं वाक्यमब्रवीत्

水晶など種々の石材を用いて、ヴィシュヴァカルマンはそれを見事に造り、さらに周囲の垣や諸々の荘厳を施した。ついで世尊はスラビーを召し、このように語られた。

Verse 41

श्रीहरिरुवाच । मुद्गलो मम भक्तोऽयं सुरभे प्रत्यहं मुदा

シュリー・ハリは仰せになった。「スラビーよ、このムドガラはわが帰依者である。日ごとに、喜びをもって、」

Verse 42

मत्प्रीत्यर्थं पयोहोमं कर्तुमिच्छति सांप्रतम् । मत्प्रीत्यर्थमितो देवि त्वमतो मत्प्रचोदिता

今、彼は我を喜ばせるために乳の供養火祭（パヨー・ホーマ）を行おうとしている。ゆえに女神よ、我が満足のため、汝は今、我により促され導かれる。

Verse 43

सायंप्रातरिहागत्य प्रत्यहं सुरभे शुभे । पयसा त्वत्प्रसूतेन सर एतत्प्रपूरय

吉祥なるスラビーよ、毎日夕べと朝にここへ来て、汝より湧き出る乳によってこの池を満たし尽くせ。

Verse 44

तेनासौ पयसा नित्यं सायंप्रातश्च होष्यति । ओमित्युक्त्वाथ सुरभिरेवं नारयणेरिता

その乳によって、彼は日々、夕べと朝に供物を火に捧げるであろう。スラビーは「オーム」と唱え、ナーラーヤナに教示されて、そのまま承諾した。

Verse 45

अथ नारायणो देवो मुद्गलं प्रत्यभाषत । सुरभेः पयसा नित्यमस्मिन्सरसि तिष्ठता

そのとき主ナーラーヤナはムドガラに語った。「スラビーの乳をもって—彼女がこの池に留まるかぎり、常に得られるその乳をもって—」

Verse 46

सायंप्रातः प्रतिदिनं मत्प्रीत्यर्थमिहाग्नये । जुहुधि त्वं महाभाग तेन प्रीणाम्यहं तव

「朝と夕べ、日ごとに、我を喜ばせるためここで聖なる火にそれを供えよ、幸いなる者よ。そうすれば我は汝を嘉し、満足する。」

Verse 47

मत्प्रीत्या तेऽखिला सिद्धिर्भविष्यति च मुद्गल । इदं क्षीरसरोनाम तीर्थं ख्यातं भविष्यति

わが御心にかなえば、ムドガラよ、汝のあらゆる成就は悉く現れよう。さらにこの聖地は、クシーラサラ（乳の湖）と名づくるティールタとして世に名高くなる。

Verse 48

अस्मिन्क्षीरसरस्तीर्थे स्नातानां पंचपातकम् । अन्यान्यपि च पापानि नाशं यास्यंति तत्क्षणात्

このクシーラサラのティールタにて沐浴する者は、五大罪はもとより、ほかの罪垢までも、その瞬間に滅び去る。

Verse 49

मुद्गल त्वं च मां याहि देहांते मुक्तबंधनः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तं समालिंग्य मुद्गलम्

「ムドガラよ、命の終わりに汝もまた、束縛を解かれて我がもとへ来るであろう。」そう告げて、福徳なる主ヴィシュヌはムドガラを抱きしめた。

Verse 50

नमस्कृतश्च तेनायं तत्रैवांतरधीयत । मुद्गलोऽपि गते विष्णावनेकशतवत्सरम्

彼が礼拝すると、主はその場で姿を消された。ヴィシュヌが去ったのち、ムドガラは幾百年ものあいだそこに留まった。

Verse 51

सुरभेः पयसा जुह्वन्नग्नये हरितुष्टये । उवास प्रयतो नित्यं फुल्ल ग्रामे विमुक्तिदे । देहांते मुक्तिमगमद्विष्णुसायुज्यरूपिणीम्

スラビーの乳を供物として火に注ぎ、ハリを歓ばせるために供養しつつ、彼は解脱を授けるプッラ・グラーマにおいて、常に慎みと修行をもって住した。命終において彼はモークシャを得、ヴィシュヌとの合一の相となった。

Verse 52

श्रीसूत उवाच । एवमेतद्द्विजवरा युष्माकं कथितं मया

聖なるスータは言った。「まことにそのとおりである、二度生まれの最勝者たちよ。私はこれを汝らに語り伝えた。」

Verse 53

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

（語ろう）いかにしてこの聖なるティールタが昔「クシーラサラ」と名づけられたかを。この聖なるクシーラサラは、あらゆる世界に名高い。

Verse 54

काश्यपस्य मुनेः पत्नी कद्रूर्यत्र द्विजोत्तमाः । स्नात्वा स्वभर्तृवाक्येन नोदिता नियमान्विता

婆羅門の最勝者たちよ、ここで賢仙カ―シャパの妻カドルーは、夫の言葉に促されて沐浴し、定められた戒めと行を守った。

Verse 55

छलेन मुमुचे सद्यः सपत्नीजयदोषतः । अतोऽत्र तीर्थे ये स्नांति मानवाः शुदमानसाः

策をもって、彼女は共妻に勝ったことから生じた過失よりただちに解き放たれた。ゆえに清らかな心でこのティールタにて沐浴する者は、そのような穢れから離れる。

Verse 56

तेषां विमुक्तबंधानां मुक्तानां पुण्यकर्मिणाम् । किं यागैः किमु वा वेदैः किं वा तीर्थनिषेवणैः

束縛が断たれ、解脱し、功徳の行に励む者たちにとって、いかなる祭祀（ヤジュニャ）が要ろうか。ましてヴェーダの儀礼や、さらにティールタを巡ることが何の要であろう。

Verse 57

जपैर्वा नियमैर्वापि क्षीर कुंडविलोकिनाम् । क्षीरकुंडस्य वातेन स्पृष्टदेहो नरो द्विजाः

ジャパ（聖名誦持）によっても、また戒行によっても、ただ乳池クシーラ・クンダを拝する者は功徳を得る。おおバラモンたちよ、その乳池の風に身が触れられるだけでも、人の身は清められる。

Verse 58

ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तत्रैव परिमुच्यते । निमग्नाः क्षीरकुंडेऽस्मिन्नवमत्यापि भास्करिम्

ブラフマローカに到り、そこでそのまま解脱する。この乳池クシーラ・クンダに身を沈める者は、そのような境地に至り、太陽に結びつく光輝と威力すら超える。

Verse 59

तस्य मूर्द्धनि तिष्ठेयुर्ज्वलतः पावकोपमाः । मग्नानां क्षीरकुंडेस्मिञ्छीता वैतरणी नदी

その頭上には燃えさかる火のごとき炎が立つという。されどこの乳池クシーラ・クンダに没する者には、ヴァイタラニーの河さえ涼やかとなり、その恐怖は鎮まる。

Verse 60

सर्वाणि नरकाण्यद्धा व्यर्थानि च भवंति हि । कामधेनुसमे तस्मिन्क्षीरकुंडे स्थितेप्यहो

まことに、あらゆる地獄は空しく力を失う。ああ、その乳池クシーラ・クンダは、願いを授ける点でカーマデーヌに等しく、ただそこに在るだけでも霊験がある。

Verse 61

योन्यत्र भ्रमते स्नातुं स नरो विप्रसत्तमाः । गोक्षीरे विद्यमानेऽपि ह्यर्कक्षीराय गच्छति

おお最勝のバラモンたちよ、牛乳があるのに他所へさまよって沐浴し、アルカ草の乳を求めに行く者がいる。これと同じく、劣った水を追えば、無上のティールタを取り逃がす。

Verse 62

स्नातानां क्षीरकुंडेऽस्मिन्नालभ्यं किंचिदस्ति हि । करप्राप्तैव मुक्तिः स्यात्किमन्यैर्बहुभाषणैः

この聖なるクシーラクンダに沐浴する者には、得られぬものは何もない。解脱（モークシャ）さえ掌に置かれたかのよう—多言は何のためか。

Verse 63

ब्रवीमि भुजमुद्धत्य सत्यंसत्यं ब्रवीमि वः । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्

腕を高く掲げて汝らに告げる—真実、真実である。誰であれこの章を誦し、あるいは心を一つにして聴聞するなら、クシーラクンダ沐浴の最上の果報を得る。