Adhyaya 32

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भूयोऽपिसंप्रवक्ष्यामि धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । युष्माकमादरेणाहं नैमिषारण्यवा सिनः

聖スータは言った。「ふたたびダヌシュコーティの栄光を説き明かそう。ナイミシャーラニヤの住人たちよ、汝らへの敬意ゆえに私は語る。」

Verse 2

नंदोनाम महाराजः सोमवंशसमुद्भवः । धर्मेण पालयामास सागरांतां धरामिमाम्

月の王統（ソーマヴァンシャ）に生まれたナンダという大王がいた。彼はダルマによって、海に囲まれたこの大地を守護した。

Verse 3

तस्य पुत्रः समभवद्धर्मगुप्त इति श्रुतः । राज्य रक्षाधुरं नंदो निजपुत्रे निधाय सः

彼にはダルマグプタと名高い पुत्र（子）が生まれた。ナンダは国を守る重責を、わが子に託した。

Verse 4

जितेंद्रियो जिताहारः प्रविवेश तपोवनम् । ताते तपोवनं याते धर्मगुप्ताभिधो नृपः

感官を制し、食を慎んで、彼は苦行の森へ入った。父が林の庵へ赴いたとき、ダルマグプタと称される王が王務の重荷を担った。

Verse 5

मेदिनीं पालया मास धर्मज्ञो नीतितत्परः । ईजे बहुविधैर्यज्ञैर्देवानिंद्रपुरोगमान्

彼は大地を守護し、ダルマを知り、賢明な統治に心を尽くした。さらにインドラを先頭とする諸神を、多種多様なヤジュニャ（祭祀）によって礼拝した。

Verse 6

ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं क्षेत्राणि च बहूनि सः । सर्वे स्वधर्मनिरतास्तस्मिन्राजनि शासति

彼はブラーフマナたちに財宝と多くの土地を施した。その王が治めるあいだ、人々は皆それぞれのスヴァダルマに励んでいた。

Verse 7

बभूवुर्नाभवन्पीडास्तस्मिंश्चोरादिसंभवाः । कदाचिद्धर्मगुप्तोऽयमारूढस्तुरगोत्तमम्

苦難はなく、盗賊などから生じる災いも、彼の治世には起こらなかった。ある時、このダルマグプタは最上の馬にまたがった。

Verse 8

वनं विवेश विप्रेंद्रा मृगयारसकौ तुकी । तमालतालहिंतालकुरवाकुलदिङ्मुखे

おお、ブラーフマナの中の最勝者よ。狩猟の遊びに心を喜ばせ、彼はタマーラ、ターラ、ヒムターラ、クルヴァの樹々が地平を埋める森へと入った。

Verse 9

विचचार वने तस्मिन्सिंहव्याघ्रभयानके । मत्तालिकुलसंनादसंमूर्छितदिगंतरे

彼はその森を巡り歩いた。そこは獅子と虎ゆえに恐ろしく、酔いしれた蜂の群れの轟きが四方を圧して、方角さえもかき乱していた。

Verse 10

पद्म कल्हारकुमुदनीलोत्पलवनाकुलैः । तटाकैरपि संपूर्णे तपस्विजनमंडिते

そこはまた、パドマ、カルハーラ、クムダ、そして青きニー ロートパラの蓮叢に満ちた池々で満たされ、修行者たちの群れによって荘厳されていた。

Verse 11

तस्मिन्वने संचरतो धर्मगुप्तस्य भूपतेः । अभूद्विभावरी विप्रास्त मसावृतदिङ्मुखा

ブラーフマナたちよ、ダルマグプタ王がその森を巡り歩いていると、夜が訪れ、四方は闇に覆われた。

Verse 12

राजापि पश्चिमां संध्यामुपास्य नियमान्वितः । जजाप तत्र च वने गायत्रीं वेदमातरम्

王もまた戒律を守り、 पश्चिमの夕べのサンディヤー礼拝を修し、その森にてヴェーダの母ガーヤトリーを誦した。

Verse 13

सिंहव्याघ्रादिभीत्या स्मिन्वृक्षमेकं समास्थिते । राजपुत्रे तदाभ्यागादृक्षः सिंहभयार्दितः

王子が獅子や虎などを恐れて一本の木に登り身を寄せていると、そのとき獅子を恐れて苦しむ熊が、そこへ駆け込んで来た。

Verse 14

अन्वधावतं तं ऋक्षमैकः सिंहो वनेचरः । अनुद्रुतः स सिंहेन ऋक्षो वृक्षमुपारुहत्

森に住む一頭の獅子がその熊を追い立てた。獅子に追われた熊は、その木へとよじ登った。

Verse 15

आरुह्य ऋक्षो वृक्षं तं ददर्श जगतीपतिम् । वृक्षस्थितं महात्मानं महाबलपराक्रमम्

その木に登った熊は、大地の主たる王を見た。大いなる魂を備え、力と武勇にすぐれた王が、木の上に立っていた。

Verse 16

उवाच भूपतिं दृष्ट्वा ऋक्षोयं वनगोचरः । मा भीतिं कुरु राजेंद्र वत्स्यावो रजनीमिह

森をさまよう熊は王を見て言った。「王の中の王よ、恐れるな。今宵はここで夜を明かそう。」

Verse 17

महासत्त्वो महाकायो महादंष्ट्रासमाकुलः । वृक्षमूलं समायातः सिंहो यमतिभीषणः

凄まじい猛威を帯び、巨体にして大きな牙をむき出した、ヤマのごとく恐ろしい獅子が、木の根元へと来た。

Verse 18

रात्र्यर्धं भज निद्रा त्वं रक्ष्यमाणो मयादितः । ततः प्रसुप्तं मां रक्ष शर्वर्यर्धं महामते

「夜の半ばは汝が眠れ。まず我が汝を守ろう。次に我が眠りに落ちたなら、残る半夜は汝が我を守れ、賢き者よ。」

Verse 19

इति तद्वाक्यमादाय सुप्ते नंदसुते हरिः । प्रोवाच ऋक्षं सुप्तोऽयं नृपश्च त्यज्यतामिति

その申し出を受け入れ、王子が眠りに落ちると、ハリ—ナンダの子—は熊に言った。「この王子は眠っている。捨て置け。」

Verse 20

तं सिंहमब्रवीदृक्षो धर्मज्ञो द्विजसत्तमाः । भवान्धर्मं न जानीषे मृगराज वनेचर

婆羅門の中の最勝者よ、ダルマを知る熊がその獅子に告げた。「獣の王よ、森をさまよう者よ、汝はダルマを知らぬ。」

Verse 21

विश्वासघातिनां लोके महाकष्टा भवंति हि । न हि मित्रद्रुहां पापं नश्येयज्ञायुतैरपि

この世において、信を裏切る者は必ず大いなる苦しみに遭う。友を欺く罪は、幾万の供犠（ヤジュニャ）を行っても滅びない。

Verse 22

ब्रह्महत्यादिपापानां कथंचिन्निष्कृतिर्भवेत् । विश्वस्तघातिनां पापं न नश्येज्जन्मकोटिभिः

ブラフマハティヤーのような罪でさえ、どうにか贖いがあり得る。だが、信じる者を裏切る者の罪は、幾百万の生を経ても滅びない。

Verse 23

नाहं मेरुं महाभारं मन्ये पंचास्य भूतले । महाभारमिमं मन्ये लोके विश्वासघातकम्

我は須弥山を地上の最大の重荷とは思わぬ。世において真に人を圧し潰す重荷は、信を裏切ることだと我は思う。

Verse 24

एवमुक्तेऽथ ऋक्षेण सिंहस्तूष्णीमभूत्तदा । धर्मगुप्ते प्रबुद्धे तु ऋक्षः सुष्वाप भूरुहे

熊がこのように語ると、獅子はその時沈黙した。ダルマグプタが目覚めると、熊は木の上で眠りについた。

Verse 25

ततः सिंहोऽब्रवीद्भूपमेनमृक्षं त्यजस्व मे । एवमुक्तेऽथ सिंहेन राजा सुप्तमशंकितः

そのとき獅子は王に言った。「この熊は我に任せよ。」獅子がそう告げると、王は疑いもなく眠れる者を捨て去った。

Verse 26

स्वांकन्यस्तशिरस्कं तमृक्षं तत्याज भूतले । पात्यमानस्ततो राज्ञा नखालंबितपादपः

王は、自らの膝に頭を載せていたその熊を地に投げ落とした。投げられる刹那、熊は爪で木に取りすがり、そこにぶら下がった。

Verse 27

ऋक्षः पुण्यवशाद्वृक्षान्न पपात महीतले । स ऋक्षो नृपमभ्येत्य कोपाद्वाक्यमभाषत

その功徳の力によって、熊は木から地へ落ちなかった。やがてその熊は王に近づき、怒りに燃えて次の言葉を告げた。

Verse 28

कामरूपधरो राजन्नहं भृगुकुलोद्भवः । ध्यानकाष्ठाभिधो नाम्ना ऋक्षरूपमधारयम्

王よ、我は自在に姿を変える者、ブリグ（Bhṛgu）の家系に生まれし者である。名をディヤーナカーシュタ（Dhyānakāṣṭha）といい、熊の姿を取ったのだ。

Verse 29

यस्मादनागसं सुप्तमत्याक्षीन्मां भवान्नृप । मच्छापात्त्वमतः शीघ्रमुन्मत्तश्चर भूपते

罪なきまま眠っていた我を汝は害した、王よ。ゆえに我が呪詛により、汝はたちまち狂える者のごとく彷徨うであろう、地を治める者よ。

Verse 31

हिमवद्गिरिमासाद्य कदाचित्त्वं वधूसखः । अज्ञानाद्गौतमाभ्याशे विहारमतनोर्मुदा

ある時、汝は妻を伴いヒマラヤ山に至り、無明ゆえにガウタマ仙の近くで歓びつつ遊戯した。

Verse 32

गौतमोप्युटजाद्दैवात्समिदाहरणाय वै । निर्गतस्त्वां विवसनं दृष्ट्वा शापमुदाहरत्

その時、ガウタマ仙もまた宿縁により、薪を求めて庵を出た。汝が裸身で立つのを見て、彼は呪詛を宣した。

Verse 33

यस्मान्ममाश्रमेऽद्य त्वं विवस्त्रः स्थितवानसि । अतः सिंहत्वमद्यैव भविता ते न संशयः

「今日、汝は我がアーシュラマにて裸身のまま立った。ゆえに、まさに今日、汝は獅子となる。疑いはない。」

Verse 34

इति गौतमशापेन सिंहत्वमगमत्पुरा । कुबेरसचिवो यक्षो भद्रनामा भवान्पुरा

かくしてガウタマ仙の呪いにより、汝はかつて獅子となった。さらに昔、汝はクベーラの臣たるヤクシャで、名をバドラといった。

Verse 35

कुबेरो धर्मशीलो हि तद्भृत्याश्च तथैव हि । अतः किमर्थं त्वं हंसि मामृषिं वनगोचरम्

クベーラはまことに法に篤く、その従者たちもまた同じである。されば、なぜ汝は我を襲うのか――森に住まうリシであるこの私を。

Verse 36

एतत्सर्वमहं ध्याना ज्जानामीह मृगाधिप । इत्युक्ते ध्यानकाष्ठेन त्यक्त्वा सिंहत्वमाशु सः

「おお獣の主よ、我は禅定によってここにある一切を知る。」ディヤーナカーシュタがかく語るや、彼（獅子）はたちまち獅子の姿を捨て去った。

Verse 37

यक्षरूपं गतो दिव्यं कुबेरसचिवात्मकम् । ध्यानकाष्ठमसावाह प्रांजलिः प्रणतो मुनिम्

彼は天なるヤクシャの姿となり、クベーラの侍臣の性を帯びた。合掌してムニに礼拝し、ディヤーナカーシュタに語りかけた。

Verse 38

अद्य ज्ञातं मया सर्वं पूर्ववृत्तं महामुने । गौतमः शापकाले मे शापांतमपि चोक्तवान्

「今日、大いなるムニよ、我は前世よりの経緯をことごとく悟った。ガウタマは我を呪う時、その呪いの終わりもまた告げてくれた。」

Verse 39

ध्यानकाष्ठे न संवाद ऋक्षरूपेण ते यदा । तदा निर्धूय सिंहत्वं यक्षरूपमवाप्स्यसि

「ディヤーナカーシュタが熊の姿にある時に彼と語らうなら、そのとき獅子性を払い落とし、ヤクシャの姿を得るであろう。」

Verse 40

इति मामब्रवीद्ब्रह्मन्गौतमो मुनिपुंगवः । अद्य सिंहत्वनाशान्मे जानामि त्वां महामुने

「かくしてガウタマは我に告げた、ブラフマンよ、ムニの中の最勝者として。今日、我が獅子性が滅したゆえに、偉大なるムニよ、汝を識る。」

Verse 41

ध्यानकाष्ठाभिधं शुद्धं कामरूपधरं सदा । इत्युक्त्वा तं प्रणम्याथ ध्यानकाष्ठं स यक्षराट्

かく語り終えると、ヤクシャの王は彼に礼拝した――清浄なるディヤーナカーシュタ、常に意のままに姿を変じ得る者に。

Verse 42

विमानवरमा रुह्य प्रययावलकापुरीम् । तस्मिन्गते तु यक्षेशे ध्यानकाष्ठो महामुनिः

すぐれたヴィマーナに乗り、ヤクシャの主はアラカーの都へと旅立った。ヤクシャ王が去ったのち、大牟尼ディヤーナカーシュタはそこにとどまった。

Verse 43

अव्याहतेष्टगमनो यथेष्ठः प्रययौ महीम् । ध्यानकाष्ठे गते तस्मि न्कामरूपधरे मुनौ

望むままの行き来は妨げられず、彼は大地を意のままに進んだ。意のままに姿を変じ得る牟尼ディヤーナカーシュタが去ったとき……

Verse 44

धर्मगुप्तौ मुनेः शापादुन्मत्तः प्रययौ पुरीम् । उन्मत्तरूपं तं दृष्ट्वा मंत्रिणस्तु नृपोत्तमम्

牟尼の呪いにより、ダルマグプタは狂乱のまま都へ向かった。その乱れた姿を見て、家臣たちはすぐれた王のもとへ赴き……

Verse 45

पितुः सकाशमा निन्यू रेवातीरे मनोरमे । तस्मै निवेदयामासुर्मतिभ्रंशं सुतस्य ते

彼らは彼を、麗しきレヴァー河の岸辺にいる父のもとへ連れて行き、息子に起こった理性の乱れを申し上げた。

Verse 46

ज्ञात्वा तु पुत्रवृत्तांतं नन्दस्तस्य पिता तदा । पुत्रमादाय तरसा जैमिनेरन्तिकं ययौ । तस्मै निवेदयामास पुत्रवृत्तान्तमादितः

わが子の顛末を知るや、父なるナンダはただちに少年を抱き、急ぎジャイミニ尊者の御前へ赴いた。そして初めより子に起こった一切を余すところなく申し述べた。

Verse 47

भगवञ्जैमिने पुत्रो ममाद्योन्मत्ततां गतः

ああ、尊きジャイミニよ、わが子は今日、狂乱に堕してしまいました。

Verse 48

अस्योन्मादविनाशाय ब्रूह्युपायं महामुने । इति पृष्टश्चिरं दध्यौ जैमिनिर्मुनिपुंगवः

「この狂乱を滅する方途をお示しください、大いなる聖仙よ。」そう問われると、仙人の中の第一たるジャイミニは久しく思索をめぐらせた。

Verse 49

ध्यात्वा तु सुचिरं कालं नृपं नंदमथाब्रवीत् । ध्यानकाष्ठस्य शापेन ह्युन्म त्तस्ते सुतोऽभवत्

久しく禅定したのち、彼は王ナンダに告げた。「まことに、ディヤーナカーシュタの呪詛によって、そなたの子は心を乱されたのだ。」

Verse 50

तस्य शापस्य मोक्षार्थमुपायं प्रब्रवीमि ते । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ पुण्ये पापविनाशने

「その呪詛からの解放のため、方途をそなたに告げよう。南海にあるセートゥの聖地――清らかにして罪を滅するところ――（そこに救いがある）。」

Verse 51

धनुष्कोटिरिति ख्यातं तीर्थमस्ति महत्तरम् । पवित्राणां पवित्रं च मंगलानां च मंगलम्

「ダヌシュコーティ」と名高い、きわめて偉大なるティールタがある。清浄なるものの中で最も清浄、吉祥なるものの中で最も吉祥である。

Verse 52

श्रुतिसिद्धं महापुण्यं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । नीत्वा तत्र सुतं तेऽद्य स्नापयस्व महीपते

「この聖なる作法はヴェーダにより証明され、きわめて大いなる功徳をもたらし、ブラフマハティヤー（婆羅門殺し）のような重罪さえも浄める。王よ、今日そこへ子を連れて行き、沐浴させよ。」

Verse 53

उन्मादस्तत्क्षणादेव तस्य नश्येन्न संशयः । इत्युक्तस्तं प्रणम्यासौ जैमिनिं मुनिपुंगवम्

「その狂乱はまさにその瞬間に消え去る。疑いはない。」そう告げられると、彼は仙人の中の第一であるジャイミニに礼拝して頭を垂れた。

Verse 54

नंदः पुत्रं समादाय धनुष्कोटिं ययौ तदा । तत्र च स्नापयामास पुत्रं नियमपूर्वकम्

そのときナンダは子を連れてダヌシュコーティへ赴いた。そこで定められたニヤマ（戒律）に従い、子に正しく沐浴を行わせた。

Verse 55

स्नानमात्रात्ततः सद्यो नष्टोन्मादोऽभवत्सुतः । स्वयं सस्नौ स नन्दोपि धनुष्कोटौ सभक्तिकम्

その沐浴だけで、子の狂乱はただちに滅した。ナンダもまたダヌシュコーティで、自ら信愛をもって沐浴した。

Verse 56

उषित्वा दिनमेकं तु सपुत्रस्तु पिता तदा । सेवित्वा रामनाथं च सांबमूर्तिं घृणानिधिम्

そのとき父は子とともに一日そこに留まり、ラーマナータ—ウマーを伴う御姿のシヴァ、慈悲の宝蔵—を礼拝して、

Verse 57

पुत्रमापृच्छय नंदस्तं प्रययौ तपसे वनम् । गते पितरि पुत्रोऽपि धर्मगुप्तो नृपो द्विजाः

子に別れを告げて、ナンダは苦行（タパス）のため森へと赴いた。父が去ると、子もまた—王ダルマグプタよ、婆羅門たちよ—

Verse 58

प्रददौ रामनाथाय बहुवित्तानि भक्तितः । ब्राह्मणेभ्यो धनं धान्यं क्षेत्राणि च ददौ तदा

彼は信愛をもってラーマナータに多くの財宝を捧げ、さらに婆羅門たちへ金銭と穀物、そして土地までも施した。

Verse 59

प्रययौ मंत्रिभिः सार्धं स्वां पुरीं तदनंतरम् । धर्मेण पालयामास राज्यं निहतकण्टकम्

その後、彼は大臣たちとともに自らの都へ帰った。ダルマにより国を治め、災いと棘は取り除かれていた。

Verse 60

पितृपैतामहं विप्रा धर्मगुप्तोऽतिधार्मिकः । उन्मादैरप्यपस्मारैर्ग्रहैर्दुष्टैश्च ये नराः

婆羅門たちよ、ダルマグプタは—父祖の道にならい、きわめて正しき者として—（宣言した）：狂乱や癲癇に悩まされ、また邪なるグラハ（憑きもの）に取り憑かれた人々は……

Verse 61

ग्रस्ता भवंति विप्रेंद्रास्तेऽपि चात्र निमज्जनात् । धनुष्कोटौ विमुक्ताः स्युः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

たとえそのような苦患に呑まれようとも、婆羅門の最勝よ、ここで身を沈めれば、彼らもまたダヌシュコーティにおいて解き放たれる。真実、真実を我は語る。

Verse 62

परित्यज्य धनुष्कोटिं तीर्थमन्यद्व्रजेत्तु यः । सिद्धं स गोपयस्त्यक्त्वा स्नुहीक्षीरं प्रयाचते

ダヌシュコーティを捨てて他のティールタへ赴く者は、成就した牛乳を置き去りにし、スヌヒーの乳白の樹液を乞う人のようなものだ。

Verse 63

धनुष्कोटिर्धनुष्कोटिर्धनुष्कोटिरिति द्विजाः । त्रिः पठन्तो नरा ये तु यत्र क्वापि जलाशये

おお二度生まれの者たちよ、いかなる水のたまりであれ、どこであれ、三たび「ダヌシュコーティ、ダヌシュコーティ、ダヌシュコーティ」と唱える人々は、

Verse 64

स्नांति सर्वे नरास्ते वै यास्यंति ब्रह्मणः पदम् । एवं वः कथिता विप्रा धर्मगुप्तकथा शुभा

—その者たちは皆、まことにそのティールタで沐浴したのと同じ功徳を得て、梵天ブラフマーの住処に至る。かくして、婆羅門たちよ、ダルマグプタの吉祥なる物語は汝らに語り示された。

Verse 65

यस्याः श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । स्वर्णस्तेयादयश्चान्ये नश्येयुः पापसंचयाः

この聖なる物語をただ聞くだけで、ブラフマ殺し（brahma-hatyā）の罪は滅び、また金の盗みなど他の積もり積もった罪業も消え失せる。