Adhyaya 31

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अश्वत्थामा कथं सूत सुप्तमारणमाचरत् । कथं च मुक्तस्तत्पापाद्धनुष्कोटौ निमज्जनात्

仙人たちは言った。「スータよ、アシュヴァッターマはどのようにして眠る者たちを殺すという行いをなしたのか。さらに、ダヌスコーティでの沐浴の沈潜によって、いかにその罪から解き放たれたのか。」

Verse 2

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि पौराणिकोत्तम । तृप्तिर्न जायतेऽ स्माकं त्वद्वचोमृतपायिनाम्

信心に満ちた我らにこれをお語りください、プラーナの語り部の中の最勝者よ。あなたの言葉の甘露を飲む我らは、決して満ち足りることがありません。

Verse 3

व्यास उवाच । एतत्पापस्य शांत्यर्थं प्रायश्चित्तं स्मृतौ न हि

ヴィヤーサは言った。「この罪を鎮めるためのプラーヤシュチッタ（贖罪の儀礼）は、スムリティの伝統にはまことに定められていない。」

Verse 4

इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तत्र व्यासं नत्वा गुरुं मुदा । श्रीसूत उवाच । राज्यार्थं कलहे जाते पांडवानां पुरा द्विजाः । धार्तराष्ट्रैर्महायुद्धे महदक्षौहिणीयुते

このようにナイミシャーラニヤの住人たちに問われると、スータはそこで語り始め、師ヴィヤーサに喜びをもって礼拝した。聖なるスータは言った。「昔、ブラーフマナたちよ、パーンドゥの子らの王権をめぐって争いが起こったとき、ドリタラーシュトラの子らとの大戦が生じ、無数の軍団（アクシャウヒニー）を伴った。」

Verse 5

युद्धं दशदिनं कृत्वा भीष्मे शांतनवे हते । द्रोणे पंचदिनं कृत्वा कर्णे च द्विदिनं तथा

十日間戦い、シャーンタヌの子ビーシュマが討たれ、五日間戦い、ドローナが倒れ、また二日間戦い、カルナが倒れたのち——

Verse 6

तथैवैकदिनं युद्ध्वा शल्ये च निधनं गते । अष्टादशदिने तत्र रणे दुर्योधने द्विजाः

同じく一日戦ってシャリヤもまた命を終え——その戦場で十八日目、ドゥルヨーダナが倒れたとき、ブラーフマナたちよ——

Verse 7

भग्नोरौ भीमगदया पतिते राजसत्तमे । सर्वे नृपतयो विप्रा निवेशाय कृतत्वराः

最上の王が倒れ、ビーマの恐るべき棍棒により腿を砕かれたとき、すべての王たちは、ああブラーフマナよ、陣を設けて退こうと急いだ。

Verse 8

ये जीवितास्तु राजानस्ते ययुर्हृष्टमानसाः । धृष्टद्युम्नशिखंडयाद्याः सृञ्जयाः सर्व एव हि

生き残った王たちは喜びに満ちた心で去っていった。まことに、ドリシュタデュムナとシカンディンをはじめ、スリンジャヤの者は皆そうであった。

Verse 9

अन्ये चापि महीपाला जग्मुः स्वशिबिराण्यथ । अथ पार्था महावीरा कृष्णसात्यकिसंयुताः

ほかの地の王たちもまた、それぞれの陣へと帰っていった。ついで、クリシュナとサーティヤキを伴う大勇のパールタたちは——

Verse 10

दुर्योधनस्य शिबिरं प्राविशन्निर्जनं द्विजाः । वृद्धैरमात्यैस्तत्रस्थैः षंढैः स्त्रीरक्षकैस्तथा

ブラーフマナよ、彼らは今や人影のないドゥルヨーダナの陣へ入った。そこに残っていたのは老いた大臣たちと、宦官、そして女人を守るために任じられた衛士たちだけであった。

Verse 11

कृतांजलिपुटैः प्रह्वैः काषायमलिनांबरैः । प्रणम्यमानास्ते पार्थाः कुरुराजस्य वेश्मनि

そこで、クル王の御殿において、パールタたちは礼拝された。合掌して恭しく身をかがめ、汚れた赭色の衣をまとった者たちが、彼らに拝礼したのである。

Verse 12

तत्रत्यद्रव्यजातानि समादाय महा बलाः । सुयोधनस्य शिबिरे न्यवसंत सुखेन ते

そこで得た財宝や品々を集めると、あの大いなる勇士たちは、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）の陣営に安らかにとどまり、心地よく過ごした。

Verse 13

अथ तानब्रवीत्पार्थाञ्छ्रीकृष्णः प्रीणयन्निव । मंगलार्थाय चास्माभिर्वस्तव्यं शिबिराद्बहिः

そのとき聖なるクリシュナは、パールタたちを喜ばせるかのように語った。「吉祥のために、われらは陣の外で夜を過ごすべきである。」

Verse 14

इत्युक्ता वासुदेवेन तथेत्युक्त्वाथ पांडवाः । कृष्णसात्यकिसंयुक्ताः प्रययुः शिबिराद्बहिः

ヴァースデーヴァにそう告げられると、パーンダヴァたちは「そのとおり」と答え、クリシュナとサーティヤキを伴って陣営の外へと進み出た。

Verse 15

वासुदेवेन सहिता मंगलार्थं हि पांडवाः । ओघवत्याः समासाद्य तीरं नद्या नरोत्तमाः

ヴァースデーヴァとともに、パーンダヴァたち—人の中の最勝者—は吉祥を求めて、オーガヴァティー川の岸辺に到った。

Verse 16

ऊषुस्तां रजनीं तत्र हतशत्रुगणाः सुखम् । कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्तथा दुर्योधनांतिकम्

彼らはそこでその夜を安らかに過ごした。敵の群れは討たれていたのである。なお、クリタヴァルマー、クリパ、そしてドローナの子（アシュヴァッターマン）は、ドゥルヨーダナの近くにとどまっていた。

Verse 17

आदित्यास्तमयात्पूर्वमपराह्णे समाययुः । सुयोधनं तदा दृष्ट्वा रणपांसुषु रूषितम्

日没前の午後遅く、彼らは到着した。そして、戦場の塵の中に横たわるスヨーダナ（ドゥルヨーダナ）を見て、彼らは苦悩と激怒に満たされた。

Verse 18

भग्नोरुदण्डं गदया भीमसेन स्य भीमया । रुधिरासिक्तसर्वांगं चेष्टमानं महीतले

ビーマセーナの恐ろしい棍棒によって太腿を砕かれ、全身血まみれになりながら、彼は大地の上でのたうち回っていた。

Verse 19

अशोचंत तदा तत्र द्रोणपुत्रादयस्त्रयः । शुशोच सोऽपि तान्दृष्ट्वा रणे दुर्योधनो नृपः

そこで、ドローナの息子（アシュヴァッターマン）をはじめとする三人は嘆き悲しんだ。ドゥルヨーダナ王もまた、戦場で彼らを見て悲嘆に暮れた。

Verse 20

दृष्ट्वा तथा तु राजानं बाष्पव्याकुललोचनम् । अश्वत्थामा तदा कोपाज्ज्वलन्निव महानलः

王がそのように涙で目を曇らせているのを見て、アシュヴァッターマンはまるで業火のように怒りに燃え上がった。

Verse 21

पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य क्रोध विस्फारितेक्षणः । अश्रुविक्लवया वाचा दुर्योधनमभाषत

両手を握りしめ、怒りで目を見開き、彼は涙で震える声でドゥルヨーダナに語りかけた。

Verse 22

पिता मे पातितः क्षुद्रैश्छलेनैव रणाजिरे । न तथा तेन शोचामि यथा निष्पातिते त्वयि

我が父は、戦場にて卑劣な者たちの欺瞞により倒されました。しかし、私はそれについて嘆くよりも、今や打ち倒された貴方のために深く嘆いております。

Verse 23

शृणु वाक्यं ममाद्य त्वं यथार्थं वदतो नृप । सुकृतेन शपे चाहं सुयोधन महामते

王よ、今日私の言葉をお聞きください。私は真実を語ります。賢明なるスヨーダナよ、私は自らの積んだ功徳にかけて誓います。

Verse 24

अद्य रात्रौ हनिष्यामि पांडवा न्सह सृंजयैः । पश्यतो वासुदेवस्य त्वमनुज्ञां प्रयच्छ मे

今夜、ヴァースデーヴァ（クリシュナ）が見ている前であっても、私はパーンダヴァたちとスリンジャヤたちを討ち取ります。どうか許可をお与えください。

Verse 25

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्रौणिं राजा तदाऽब्रवीत् । तथास्त्विति पुनः प्राह कृपं राजा द्विजोत्तमाः

その言葉を聞いて、王はドラウニ（アシュヴァッターマン）に「しからば、そのように」と言いました。そして王は再びクリパに話しかけました、おお、バラモンの中の最良の者よ。

Verse 26

आचार्यैनं द्रोणपुत्रं कलशोत्थेन वारिणा । सैनापत्येऽभिषिंचस्वेत्यथ सोपि तथाऽकरोत्

「師よ、聖なる器から汲んだ水でこのドローナの息子を清め、軍の司令官として任命してください。」そのように指示され、彼もまたその通りにしました。

Verse 27

सोभिषिक्तस्तदा द्रौणिः परिष्वज्य नृपोत्तमम् । कृतवर्मकृपाभ्यां च सहितस्त्वरितं ययौ

そのときドローニは灌頂の聖なる儀を受け、最上の王を抱きしめ、クリタヴァルマンとクリパを伴って速やかに去った。

Verse 28

ततस्ते तु त्रयो वीराः प्रयाता दक्षिणोन्मुखाः । आदित्यास्तमयात्पूर्वं शिबिरांतिकमासत

ついでその三人の勇士は南に面して出立し、日が沈む前に陣営の近くへ到った。

Verse 29

पार्थानां भीषणं शब्दं श्रुत्वा तत्र जयैषिणः । पांडवानुद्रुता भीतास्तदा द्रौण्यादयस्त्रयः

そこでプリターの子らの凄まじい鬨の声を聞くや、勝利を求める三人—ドローニら—はパーンダヴァに押し返され、恐れに駆られて逃げ去った。

Verse 30

प्राङ्मुखा दुद्रुवुर्भीत्या कियद्दूरं श्रमातुराः । मुहुर्तं ते ततो गत्वा क्रोधामर्षवशानुगाः

東に面して彼らは恐れのあまりしばらく逃げ、走り疲れていた。やがてひと時進むと、怒りと傷ついた矜持に支配された。

Verse 31

दुर्योधनवधार्तास्ते क्षणं तत्रावतस्थिरे । ततोऽपश्यन्नरण्यं वै नानातरुलतावृतम्

ドゥルヨーダナの死に苦しみ、彼らはしばしそこに立ち止まった。すると、多くの樹木と蔓草に覆われた森が見えた。

Verse 32

अनेकमृगसंबाधं क्रूरपक्षिगणाकुलम् । समृद्धजलसंपूर्णतटाकपरिशोभितम्

そこは多くの野獣が群れ集い、猛き鳥の群れが満ち、豊かな水をたたえた池がその地を美しく飾っていた。

Verse 33

पद्मेंदीवरकह्लारसरसी शतसंकुलम् । तत्र पीत्वा जलं ते तु पाययित्वा हयांस्तथा

彼らは、紅蓮（パドマ）と青蓮、白き睡蓮が幾百も群れ咲く蓮の湖に至った。そこで水を飲み、また馬にも水を飲ませた。

Verse 34

अनेकशाखासंबाधन्यग्रोधं ददृशुस्ततः । संप्राप्य तु महावृक्षं न्यग्रोधं ते त्रयस्तदा

やがて彼らは、多くの枝が重なり合う大きなニャグローダ（バニヤン）を見た。その大樹に至り、三人はともにそこへ到着した。

Verse 35

अवतीर्य रथेभ्यश्च मोचयित्वा तुरंगमान् । उपस्पृश्य जलं तत्र सायंसंध्यामुपासत

彼らは戦車を降り、馬を解き放つと、そこで水によりアーチャマナ（浄口）を行い、夕べのサンディヤー礼拝を修した。

Verse 36

अथ चास्तगिरिं भानुः प्रपेदे च गतप्रभः । ततश्च रजनी घोरा समभूत्तिमिराकुला

そのとき太陽は光を失い、没する山へと至った。すると恐ろしい夜が起こり、闇があたり一面を満たした。

Verse 37

रात्रिचराणि सत्त्वानि संचरंति ततस्ततः । दिवाचराणि सत्त्वानि निद्रावशमुपा ययुः

夜に行き交う生きものはあちらこちらへ動き始め、昼に行き交う生きものは眠りの力にとらわれた。

Verse 38

कृतवर्मा कृपो द्रौणिः प्रदोषसमये हि ते । न्यग्रोधस्योपविविशुरंतिके शोककर्शिताः

たそがれ時、クリタヴァルマー、クリパ、そしてドラウニ（アシュヴァッターマ）は、悲嘆にやつれ、バニヤン樹の近くに座した。

Verse 39

कृपभोजौ तदा निद्रां भेजातेऽतिप याक्रमौ । सुखोचितास्त्वदुःखार्हा निषेदुर्धरणीतले

そのときクリパとボージャ（クリタヴァルマー）は力を大いに使い果たして眠りに落ちた。安楽に慣れ苦難に堪えがたい彼らは、裸の大地に身を横たえた。

Verse 40

द्रोणपुत्रस्तु कोपेन कलुषीकृतमानसः । ययौ न निद्रां विप्रेंद्रा निश्वसन्नुरगो यथा

しかしドローナの子は、怒りにより心が濁り、眠りに就かなかった――おお、婆羅門の最勝者よ――蛇のように荒く息をついていた。

Verse 41

ततोऽवलोकयांचक्रे तदरण्यं भयानकम् । न्यग्रोधं च ततोऽपश्यद्बहुवायससंकुलम्

それから彼はその恐ろしい森を見回し、さらに多くの烏が群がるバニヤン樹を目にした。

Verse 42

तत्र वायसवृन्दानि निशायां वासमाय युः । सुखं भिन्नासु शाखासु सुषुपुस्ते पृथक्पृथक्

そこでは夜、烏の群れが住み処を定めた。別々の枝に安らかに身を寄せ、互いに離れて眠りについた。

Verse 43

काकेषु तेषु सुप्तेषु विश्वस्तेषु समंततः । ततोऽपश्यत्समायांतं भासं द्रौणिर्भयंकरम्

その烏たちが眠りに落ち、四方にわたり油断して安らいでいたとき、ドローナの子は恐るべきバ―サ鳥が近づくのを見た。

Verse 44

कूरशब्दं क्रूरकायं बभ्रुपिंगकलेवरम् । स भासोऽथ भृशं शब्दं कृत्वालीयत शाखिनि

荒々しい声を上げ、身は猛く、褐色に黄褐の羽をまとったそのバ―サは、大きな音を立てて木の枝へと舞い降りた。

Verse 45

उत्प्लुत्य तस्य शाखायां न्यग्रोधस्य विहंगमः । सुप्तान्काकान्निजघ्नेऽसावनेकान्वायसांतकः

そのニヤグローダ（バニヤン）の枝へ跳び乗り、烏を滅ぼすその鳥は、眠る烏たちを多く打ち倒した。

Verse 46

काकानामभिनत्पक्षान्स केषांचिद्विहंगमः । इतरेषां च चरणाञ्छिरांसि चरणा युधः

その鳥はある烏の翼を折り、また別の者—足を武器とする者たち—の脚と頭を打ち砕いた。

Verse 47

विचकर्त क्षणेनासावुलूको वलवान्द्विजाः । स भिन्नदेहावयवैः काकानां बहुभिस्तदा

二度生まれし者たちよ、その強力なフクロウは一瞬にして彼らを引き裂き、多くのカラスが手足を折られてそこに横たわっていた。

Verse 48

समंतादावृतं सर्वं न्यग्रोधपरि मण्डलम् । वायसांस्तान्निहत्यासावुलूको मुमुदे तदा

バンヤンの木の下と周囲の円全体が覆い尽くされていた。それらのカラスを殺した後、そのフクロウは歓喜した。

Verse 49

द्रौणिर्दृष्ट्वा तु तत्कर्म भासेनैवं कृतं निशि । करिष्याम्यहमप्येवं शत्रूणां निधनं निशि

しかし、ドローナの息子は、夜にバーサ（猛禽）によってそのように行われた行為を見て、こう考えた。「私もまた、同じように夜に敵を滅ぼそう。」

Verse 50

इत्यचिंतयदेकः सन्नुपदेशमिमं स्मरन् । जेतुं न शक्याः पार्था हि ऋजुमार्गेण युद्ध्यता

独りそのように考え、この「教え」を思い出しながら、彼は熟考した。「実に、正々堂々とした戦いの道では、パールタたちを征服することはできない。」

Verse 51

मया तच्छद्मना तेऽथ हंतव्या जितकाशिनः । सुयोधनसकाशे च प्रतिज्ञातो मया वधः

「それゆえ、まさにその計略によって、彼らは私によって殺されなければならない。勝利し、今は安らかに休んでいる彼らを。そしてスヨーダナの前で、私は彼らの殺害を誓ったのだ。」

Verse 52

ऋजुमार्गेण युद्धे मे प्राणनाशो भविष्यति । छलेन युध्यमानस्य जयश्चास्य रिपुक्षयः

「正しき道で戦えば、我が命は失われよう。されど策をもって戦えば、勝利があり、敵は滅びる。」

Verse 53

यच्च निंद्यं भवेत्कार्यं लोके सर्वजनैरपि । कार्यमेव हि तत्कर्म क्षत्रधर्मानुवर्तिना

たとえ世のすべての人々に非難される行いであっても、戦士のダルマに従う者はそれを成さねばならぬ。ゆえにその業は義務として、クシャトリヤ・ダルマを守る者により遂行されるべきである。

Verse 54

पार्थैरपि छलेनैव कृतं कर्म सुयोधने । अस्मिन्नर्थे पुराविद्भिः प्रोक्ताः श्लोका भवंति हि

パールタたちでさえ、スヨーダナに対して策を用いて事を成した。まことにこの点について、古の賢者たちは偈を説き示している。

Verse 55

परिश्रांते विदीर्णे च भुंजाने च रिपोर्बले । प्रस्थाने च प्रवेशे च प्रहर्तव्यं न संशयः

敵の軍勢が疲れ果て、崩れ、あるいは食事にかかっている時、また出立の時や進入の時にも、疑いなく打ちかかるべきである。

Verse 56

निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा त्यक्तायुधं रणे । भिन्नयोधं बलं सर्वं प्रहर्तव्यमरातिभिः

真夜中に眠気に苦しむ敵、戦場で武器を捨てた者、そして兵が散り散りとなった軍勢——これらすべてに対し、敵対者は打ちかかるべきである。

Verse 57

एवं स नियमं कृत्वा सुप्तमारणकर्मणि । प्राबोधयद्भोजकृपौ सुप्तौ रात्रौ स साहसी । द्रौणिर्ध्यात्वा मुहूर्तं तु तावुभावभ्यभाषत

このように眠っている者を殺すことを決意し、その大胆な者は夜に眠っていたボージャとクリパを起こした。そしてドローニは一瞬考えた後、二人に語りかけた。

Verse 58

अश्वत्थामोवाच । मृतः सुयोधनो राजा महाबलपराक्रमः

アシュヴァッターマンは言った。「偉大な力と勇気を持つスヨーダナ王は死んだ。」

Verse 59

शुद्धकर्मा हतः पार्थैर्बहुभिः क्षुद्रकर्मभिः । भीमेनातिनृशंसेन शिरो राज्ञः पदा हतम्

彼は「純粋な行い」の持ち主であったが、パールタたちによる多くの卑劣な行為によって殺された。そして極めて残酷なビーマによって、王の頭は足で蹴られたのである。

Verse 60

ततोऽद्य रात्रौ पार्थानां समेत्य पटमण्डपम् । सुखसुप्तान्हनिष्यामः शस्त्रैर्नानाविधैर्वयम् । कृपः प्रोवाच तत्रैन मिति श्रुत्वा द्विजोत्तमाः

「それゆえ、今夜我々はパールタたちの幕舎へ行き、彼らが安らかに眠っている間に、様々な武器を使って殺害しよう。」これを聞いて、バラモンの中で最も優れたクリパはそこで彼に語りかけた。

Verse 61

कृप उवाच । सुप्तानां मारणं लोके न धर्मो न च पूज्यते

クリパは言った。「眠っている者を殺すことは、この世においてダルマ（正義）ではなく、称賛されることでもない。」

Verse 62

तथैव त्यक्तशस्त्राणां संत्यक्तरथवाजि नाम् । शृणु मे वचनं वत्स मुच्यतां साहसं त्वया

同様に、武器を捨てた者、戦車や馬を棄てた者に向かうのは相応しくない。わが言葉を聞け、愛しき子よ——その無謀な行いを捨てよ。

Verse 63

वयं तु धृतराष्टं च गांधारीं च पतिव्रताम् । पृच्छामो विदुरं चापि तदुक्तं करवा महे । इत्युक्तः स तदा द्रौणिः कृपं प्रोवाच वै पुनः

だが、ドリタラーシュトラと、夫に貞節なるガーンダーリー、そしてヴィドゥラにも問おう。彼らの勧めのとおりに行うのだ。そう告げられると、ドラウニ（アシュヴァッターマン）は再びクリパに語った。

Verse 64

अश्वत्थामोवाच । पांडवैश्च पुरा यन्मे छलाद्युद्धे पिता हतः

アシュヴァッターマンは言った。「かつて、パーンダヴァらは欺きによって戦場で我が父を討った。」

Verse 65

तन्मे सर्वाणि मर्माणि निकृन्तति हि मातुल । द्रोणहंताहमित्येतद्धृष्टद्युमस्य यद्वचः

それは我が急所のすべてを断ち切る、叔父よ——ドリシュタデュムナのあの言葉、「我こそドローナを討った者だ」。

Verse 66

कथं जनसमक्षे तद्वचनं संशृणोम्यहम् । तैरेव पांडवैः पूर्वं धर्मसेतुर्निराकृतः

どうして人々の面前でその言葉を聞き耐えられようか。まさにそのパーンダヴァらによって、かつてダルマの橋は退けられたのだ。

Verse 67

समक्षमेव युष्माकं सर्वेषामेव भूभृताम् । त्यक्तायुधो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

まさに汝ら諸王の面前で、我が父は武器を捨てたにもかかわらず、ドゥリシュタデュムナに討ち倒された。

Verse 68

तथा शांतनवो भीष्मस्त्यक्तचापो निरायुधः । शिखंडिनं पुरोधाय निहतः सव्यसाचिना

同じく、シャーンタヌの子ビーシュマは弓を捨て武器なきまま、シカンディンを前に立てたサヴィヤサーチン（アルジュナ）に討たれた。

Verse 69

एवमन्येऽपि भूपालाश्छलेनैव हतास्तु तैः । तथैवाहं करिष्यामि सुप्तानां मारणं निशि

このように他の王たちも策謀によって彼らに討たれた。ならば私もまた、夜に眠る者どもを討ち滅ぼそう。

Verse 70

एवमुक्त्वा तदा द्रौणिः संयुक्ततुरगं रथम् । प्रायादभिमुखः शत्रून्समारुह्य क्रुधा ज्वलन्

そう言い終えると、ドラウニは馬を繋いだ戦車に乗り、怒りに燃えつつ敵に向かって進み出た。

Verse 71

तं यांतम न्वगातां तौ कृतवर्मकृपावुभौ । ययुश्च शिबिरे तेषां संप्रसुप्तजनं तदा

彼が進むと、クリタヴァルマンとクリパの二人も後に続いた。やがて彼らは、人々がすっかり眠り込んでいるその陣営へと赴いた。

Verse 72

शिबिरद्वारमासाद्य द्रोणपुत्रो व्यतिष्ठत । रात्रौ तत्र समाराध्य महादेवं घृणानिधिम्

陣営の門に至ると、ドローナの子はそこで立ち止まった。夜、その同じ場所で、慈悲の宝蔵たるマハーデーヴァを礼拝した。

Verse 73

अवाप विमलं खङ्गं महादेवाद्वरप्रदात् । ततो द्रौणिरवस्थाप्य कृतवर्मकृपावुभौ

彼は授願の主マハーデーヴァより、汚れなき剣を授かった。ついでドローナの子は、クリタヴァルマーとクリパの二人をそれぞれの持ち場に据えた。

Verse 74

द्वारदेशे महावीरः शिबि रांतः प्रविष्टवान् । प्रविष्टे शिबिरे द्रौणौ कृतवर्मकृपावुभौ

門のあたりで、その大勇士は陣営へと踏み入った。ドローナの子が入ると、クリタヴァルマーとクリパの二人もまた陣へ入った。

Verse 75

द्वारदेशे व्यतिष्ठेतां यत्तौ परमधन्विनौ । अथ द्रौणिः सुसंक्रुद्धस्तेजसा प्रज्वलन्निव

門のあたりで、その二人の至高の弓の達人は警戒して立った。やがてドローナの子は激怒し、炎の光輝に燃えるかのように輝いた。

Verse 76

खङ्गं विमलमादाय व्यचरच्छिबिरे निशि । ततस्तु धृष्टद्युम्नस्य शिबिरं मंदमाययौ

汚れなき剣を手に取り、彼は夜の陣営を巡り歩いた。やがてゆるやかに、ドリシュタデュムナの陣へと近づいた。

Verse 77

धृष्टद्युम्नादयस्तत्र महायुद्धेन कर्शिताः । सुषुपुर्निशि विश्वस्ताः स्वस्वसैन्यसमावृताः

そこで、大戦に疲れ果てたドリシュタデュムナたちは、それぞれの軍勢に囲まれ、夜、安心して眠りについた。

Verse 78

धृष्टद्युम्नस्य शिबिरं प्रविश्य द्रौणिरस्त्रवित् । तं सुप्तं शयने शुभ्रे ददर्शारान्महाबलम्

武器の扱いに長けたドローナの息子は、ドリシュタデュムナの陣営に入り、その剛勇の士が輝かしく立派な寝台で眠っているのを見た。

Verse 79

पादेनाघातयद्रोषात्स्वपंतं द्रोणनंदनः । स बुद्धश्चरणाघातादुत्थाय शयनादथ

ドローナの息子は怒りにまかせて、眠っている男を足で蹴りつけた。その蹴りで目を覚まし、彼は寝台から起き上がった。

Verse 80

व्यलोकयत्तदा वीरो द्रोणपुत्रं पुरः स्थितम् । तमुत्पतंतं शयनाद्द्रोणाचार्यसुतो बली

その時、英雄は見て、ドローナの息子が目の前に立っているのに気づいた。彼が寝台から飛び起きると、アーチャーリヤ・ドローナの強力な息子が立ちはだかった。

Verse 81

केशेष्वाकृष्य बाहुभ्यां निष्पिपेष धरातले । धृष्टद्युम्नस्तदा तेन निष्पिष्टः स भया तुरः

両腕で彼の髪をつかみ、地面に押し付けて押し潰した。こうしてドリシュタデュムナは恐怖に襲われながら、彼によって押し潰された。

Verse 82

निद्रांधः पादघातातो न शशाक विचेष्टितुम् । द्रौणिस्त्वाक्रम्य तस्योरः कण्ठं बद्ध्वा धनुर्गुणैः

眠りに目を奪われ、蹴りに呆然として、彼は抵抗することができなかった。しかしドローナの息子は彼の胸を押しつけ、弓の弦でその喉を縛り上げた。

Verse 83

नदंतं विस्फुरंतं तं पशुमारममारयत् । तस्य सैन्यानि सर्वाणि न्यवधीच्च तथैव सः

咆哮し激怒しながら、彼はその者を獣のように屠り去った。そして同様にして、その者の軍勢すべてを打ち倒した。

Verse 84

युधामन्युं महावीर्यममुत्तमौजसमेव च । तथैव द्रौपदीपुत्रानवशिष्टांश्च सोमकान्

彼はまた、強力な英雄ユダーマニュを殺し、同様にウッタマウージャをも殺した。そして同じように、ドラウパディーの息子たちと残りのソーマカ族をも殺害した。

Verse 85

शिखंडिप्रमुखानन्यान्खङ्गेनामारयद्बहून् । तद्भयाद्द्वारनिर्यातान्सर्वानेव च सैनिकान्

彼は剣でシカンディを筆頭とする他の多くの者を殺した。そして彼への恐怖から、門を通って逃げ出した兵士たちさえも、そのすべてが殺された。

Verse 86

प्रापयामासतुर्मृत्युं कृतवर्मकृपा वुभौ । एवं निहतसैन्यं तच्छिबिरं तैर्महाबलैः

クリタヴァルマンとクリパ、その両名も多くの者を死へと追いやった。かくして、強大な力を持つ彼らによって、その陣営の軍は壊滅させられたのである。

Verse 87

तत्क्षणे शून्यमभवत्त्रिजगत्प्रलये यथा । एवं हत्वा ततः सर्वान्द्रोणपुत्रादयस्त्रयः

その瞬間、三界が劫滅するかのごとく、あたりは空虚となった。かくして悉くを討ち果たし、ドローナの子を先頭とするその三人は去って行った。

Verse 88

निरगुः शिबिरात्तस्मात्पार्थभीता भयातुराः । सर्वे पृथक्पृथग्देशान्दुद्रुवुः शीघ्रगामिनः

パールタを恐れて彼らは怯え惑い、その陣営から逃げ去った。皆、足早に走り、各々が別々の地へと散っていった。

Verse 89

अथ द्रौणिर्ययौ विप्रा रेवातीरं मनोरमम् । तत्र ह्यनेकसाहस्रा ऋषयो वेदवादिनः

その後、ブラーフマナたちよ、ドラウニは麗しきレヴァー河の岸辺へ赴いた。そこにはまことに幾千ものリシたち、ヴェーダを宣揚する者がいた。

Verse 90

कथयंतः कथाः पुण्यास्तपश्चक्रुरनुत्तमम् । तत्रायं प्रययौ द्रौणिरृषीणामाश्रमेष्वथ

彼らは清らかな聖なる物語を語りつつ、比類なきタパス（苦行）を修していた。そこへドラウニは赴き、リシたちのアーシュラマへと近づいた。

Verse 91

प्रविष्टमात्रे तस्मिंस्तु मुनयो ब्रह्मवादिनः । द्रौणेर्दुश्चरितं ज्ञात्वा प्राहुर्योगबलेन तम्

しかし彼が入るや否や、ブラフマンを説くムニたちはドラウニの悪しき行いを見抜き、ヨーガの力をもって彼に語りかけた。

Verse 92

सुप्तमा रणकृत्पापी द्रौणे त्वं ब्राह्मणाधमः । त्वद्दर्शनेन ह्यस्माकं पातित्यं भवति ध्रुवम्

「おおドラウニよ――眠る者を討った罪深き者よ――汝はバラモンのうち最も卑しき者。まことに、ただ汝を見るだけで、我らの穢れは必定となる。」

Verse 93

त्वत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्यायुतं भ वेत् । अतोऽस्मदाश्रमेभ्यस्त्वं निर्गच्छ पुरुषाधम

「汝と語るだけで、ブラフマハティヤー（バラモン殺し）の罪が幾重にも生ずる。ゆえに、ただちに我らのアーシュラマより去れ、最も卑しき人よ。」

Verse 94

इत्यब्रुवंस्तदा द्रौणिं तत्रत्या मुनयो द्विजाः । इतीरितस्ततो द्रौणिर्मुनिभिर्ब्रह्म वादिभिः

そのとき、そこに住まうバラモンの聖仙たちは、ドローナの子ドラウニにこのように告げた。ブラフマンを説くそのムニたちにそう言われ、ドラウニは心を揺さぶられ、去っていった。

Verse 95

लज्जितो निलात्तस्मादाश्रमान्मुनिसेवितात् । एवं काश्यादितीर्थेषु पुण्येषु प्रययौ च सः

恥じ入りつつ、彼は聖仙たちの集うそのアーシュラマを去った。かくして彼は、カーシーをはじめとする功徳ある聖なるティールタへと巡礼していった。

Verse 96

तत्रतत्र द्विजैः सर्वै र्निंदितोऽसौ महात्मभिः । व्यासं शरणमापेदे प्रायश्चित्तचिकीर्षया

あちらこちらで、彼はすべてのドヴィジャ、すなわち大いなる魂の者たちに非難された。贖罪（プラーヤシュチッタ）を行わんとして、彼はヴィヤーサを帰依処として求めた。

Verse 97

ततो बदरिकारण्ये समासीनं महामुनिम् । द्वैपायनं समागम्य प्रणनाम सभक्तिकम्

それからバダリカーの森にて、そこに坐していた大聖者ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）に近づき、篤い信心をもって礼拝した。

Verse 98

ततो व्यासोऽब्रवीदेनं द्रोणाचार्यसुतं मुनिः । त्वमस्मदाश्रमादद्रौणे निर्याहि त्वरया त्विति

そのとき聖仙ヴィヤーサは、ドローナ師の子に告げた。「ドラウニよ、我が庵をただちに、急ぎ去れ。」

Verse 99

सुप्तमारण दोषेण महापातकवान्भवान् । अतो मे भवतालापान्महत्पापं भविष्यति । इत्युक्तः स तदा द्रौणिः प्रोवाचेदं वचो मुनिः

「眠れる者を殺した罪によって、汝は大罪に染まっている。ゆえに汝と語らえば、我にも大いなる罪が及ぶであろう。」そう告げられて、ドラウニは聖者に次の言葉を述べた。

Verse 100

अश्वत्थामोवाच । भगवन्निंदितः सर्वैस्त्वामस्मि शरणं गतः

アシュヴァッターマンは言った。「世尊よ、万人に咎められたこの身、あなたを拠り所として帰依いたします。」

Verse 110

स्नानं कुरुष्व द्रौणे त्वं मासमात्रं निरं तरम् । सुप्तमारणदोषात्त्वं सद्यः पूतो भविष्यसि

「ドラウニよ、ひと月のあいだ絶えず沐浴の行をなせ。眠れる者を殺した罪より、汝はただちに清められよう。」

Verse 132

यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयेह पापानि शिवलोके महीयते

心を統一してこの章を誦し、あるいはただ聴聞する者は、この世において罪を払い落とし、シヴァの世界で尊ばれる。