Adhyaya 26

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । विधायाभिषवं मर्त्याः शंखतीर्थे द्विजोत्तमाः । यमुनां चैव गंगां च गयां चापि क्रमाद्व्रजेत्

聖スータは語った。「おお、最勝の再生者よ。シャṅカ・ティールタ（Śaṅkha-tīrtha）にて定めの沐浴を修したのち、巡礼者は順にヤムナー（Yamunā）、ガンガー（Gaṅgā）、そしてガヤー（Gayā）へと赴くべきである。」

Verse 2

यमुनाख्यं महातीर्थं गंगातीर्थमनुत्तमम् । गयातीर्थं च मर्त्यानां महापातकनाशनम्

ヤムナーは大いなるティールタと呼ばれ、ガンガーのティールタは比類なく、ガヤーのティールタは人々の大罪を滅するものである。

Verse 3

एतत्तीर्थत्रयं पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वरोगनिबर्हणम्

この三つのティールタは清らかで、あらゆる世界に名高い。すべての障りを鎮め、あらゆる病を払い去る。

Verse 4

एतद्धि तीर्थत्रितयं सकलाज्ञाननाशनम् । अविद्यायां विनष्टायां तथा ज्ञानप्रदं नृणाम्

まことに、この三つのティールタはあらゆる無知を滅する。無明（アヴィディヤー）が滅び去るとき、人々に真の智慧を授ける。

Verse 5

जानश्रुतिर्महाराज एषु तीर्थेषु वै पुरा । स्नात्वा रैक्वाद्द्विजश्रेष्ठात्प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

大王よ、いにしえにジャーナシュルティ（Jānaśruti）はこれらのティールタで沐浴し、最勝のバラモンであるライクヴァ（Raikva）より無上の知を得た。

Verse 6

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य महामते । यमुना चैव गंगा च गया चैवेति विश्रुतम्

仙人たちは言った。「おおスータよ、万事の真理を知る者、ヴィヤーサの賢き弟子よ――ヤムナー、ガンガー、そしてガヤーが、至上に聖なるものとして名高いと私たちは聞いている。」

Verse 7

एतत्तीर्थत्रयं कस्मादागतं गंधमादने । जानश्रुतेश्च राजर्षेः स्नानात्तीर्थत्रयेऽपि च । ज्ञानावाप्तिः कथं रैक्वादस्माकं सूत तद्वद

「この三つのティールタは、なぜガンダマーダナに現れたのですか。さらに、王仙ジャーナシュルティは、その三つのティールタで沐浴して、いかにして智を得たのですか。おおスータよ、ライクヴァによってそれがどのように起こったのか、私たちに語ってください。」

Verse 8

श्रीसूत उवाच । रैक्वनामा महर्षिस्तु पुरा वै गन्धमादने

聖なるスータは語った。「昔、ガンダマーダナには、ライクヴァという名の大いなるリシがいた。」

Verse 9

तपस्सुदुश्चरं कुर्वन्न्यवसत्तपसां निधिः । दीर्घकालं तपः कुर्वन्स वै रैक्वो महामुनिः

その大いなる苦行者ライクヴァは、苦行の宝蔵のごとく、そこに住み、長きにわたりきわめて厳しいタパスを修していた。

Verse 10

तपोबलेन महता दीर्घमायुरवाप्तवान् । जन्मना पंगुरेवासीद्रैक्वनामा महामुनिः

そのタパスの大いなる力によって彼は長寿を得た。だが、生まれつき、ライクヴァという名の大聖者は足が不自由であった。

Verse 11

पंगुत्वादसमर्थोऽभूद्गंतुं तीर्थान्यसौ मुनिः । संति यानि तु तीर्थानि गन्धमादनपर्वते

足の不自由ゆえに、その聖仙ムニは遠く他のティールタへ赴くことができなかった。されどガンダマーダナ山には、なお聖なるティールタが存している。

Verse 12

तानि गच्छति सामीप्याच्छकटेनैव संचरन् । स यद्रैक्वो मुनिवरो युग्वेन सह वर्तते

車によりて巡り、彼は近くのそれらのティールタへ赴いた。かくして最勝の聖仙ライクヴァは、「ユグヴァ」（車）と共に住した。

Verse 13

तपस्वी वैदिकैर्लोके सयुग्वैत्यभिधीयते । युग्वेति शकटं प्रोक्तं स तेन सह वर्तते

世のヴェーダの人々の間では、そのような苦行者は「サ・ユグヴァ」と称される。「ユグヴァ」とは車の意と説かれるゆえ、彼はそれと共に暮らした。

Verse 14

स खल्वेवं मुनिश्रेष्ठः सयुग्वानाम वै मुनिः । पूर्णज्ञानस्तपस्तेपे गन्धमादनपर्वते

かくしてまことに、最上のムニ—真にサ・ユグヴァと称される聖仙—は、円満なる智を具してガンダマーダナ山にて苦行を修した。

Verse 15

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थः सोऽतप्यत महत्तपः । वर्षायां कण्ठदघ्नेषु जलेषु समवर्तत

夏には五つの火のただ中に坐して大いなるタパスを行い、雨季には喉に至る水の中にとどまり続けた。

Verse 16

तपसा शोषिते गात्रे पामा तस्य व्यजायत । कण्डूयत स पामानं दिवारात्रं मुनीश्वरः

苦行によってその身が乾ききったとき、かゆみの病（パーマー）が彼に生じた。尊き牟尼は昼も夜もその発疹を掻き続けた。

Verse 17

कण्डूयमान एवायं पामानं न तपोऽत्यजत् । अजायत मनस्त्वेवं तस्य सयुग्वनो मुनेः

絶えずそのパーマーの痒みを掻きながらも、彼は苦行を捨てなかった。かくして、牟尼サユグヴァの心に一つの思いが起こった。

Verse 18

यमुनायां च गंगायां गयायां चाधुनैव हि । अस्मिंस्तीर्थे त्रये पुण्ये स्नातव्यं हि मया त्विति

「まことに、今この時にヤムナーに、ガンガーに、そしてガヤーに沐浴せねばならぬ。この一つの聖地――吉祥なる三重のティールタにおいて、我は沐浴を成就すべし。」と彼は決意した。

Verse 19

एवं विचिंत्य स मुनिरन्यां चिंतामथाकरोत् । अहं हि जन्मना पंगुरतः स्नानं हि दुर्लभम्

このように思い巡らせたのち、牟尼はさらに別の憂いに沈んだ。「我は生まれつき足が不自由である。ゆえに沐浴を得ることは、まことに難しい。」

Verse 20

अतिदूरं मया गन्तुं शकटेन न शक्यते । किं करोम्यधुनेत्येवं स वितर्क्य महामतिः

「あまりにも遠い。車に乗ってさえ行くことはかなわぬ。今、我はいかにすべきか。」かくして大いなる心の者は思案した。

Verse 21

तीर्थत्रयेषु स्नानार्थं कर्तव्यं निश्चिकाय वै । अप्रसह्यमनाधृष्यं विद्यते मे तपोबलम्

彼は固く決意した。「三つのティールタ（tīrtha）で沐浴するため、必ず成し遂げねばならぬ。わが内にはタパス（tapas）の力がある――抗しがたく、侵しがたい。」

Verse 22

तेनैवावाहयिष्यामि तद्धि तीर्थत्रयं त्विह । इति निश्चित्य मनसा प्राङ्मुखो नियतेंद्रियः

「その同じ力によって、ここにこそ三重のティールタ（tīrtha）を招来しよう。」そう心に定め、東に面し、諸感覚を制して、（備えた）。

Verse 23

त्रिराचम्य च सयुग्वान्दध्यौ क्षणमतंद्रितः । तस्य मंत्रप्रभावेन यमुना सा महानदी

サユグヴァ（Sayugvā）は浄めのために三度水をすすり、怠ることなくしばし瞑想した。その真言の威力により、大河ヤムナー（Yamunā）が（応じた）。

Verse 24

गंगा च जह्नुतनया गया सा पापनाशिनी । भूमिं निर्भिद्य तिस्रोपि पातालात्सहसोत्थिताः

さらにガンガー（Gaṅgā）—ジャフヌの娘—と、罪を滅するガヤー（Gayā）。この三者は大地を突き破り、冥府の界より一斉に立ち現れた。

Verse 25

मानुषं रूपमास्थाय सयुग्वानमुपेत्य च । ऊचुः परमसंहृष्टा हर्षयंत्यश्च तं मुनिम्

彼らは人の姿をとってサユグヴァに近づき、至上の歓喜に満ちて語りかけ、その聖なる牟尼を喜ばせた。

Verse 26

सयुग्वन्रैक्व भद्रं ते ध्यानादस्मादुपारम । त्वन्मत्रेण समाकृष्टा वयमत्र समागताः

「おおサユグヴァンよ、おおライクヴァよ――汝らに吉祥あれ。この禅定をおやめください。あなたがたの臨在と威力に引き寄せられ、私たちはここへ参りました。」

Verse 27

कि कर्तव्यं तवास्माभिस्तद्वदस्व मुनीश्वर । इति तासां वचः श्रुत्वा सयुग्वान्हि महामुनिः

「私たちはあなたのために何をなすべきでしょうか。お告げください、賢者の主よ。」その言葉を聞いて、大牟尼サユグヴァンは……

Verse 28

ध्यानादुपारमत्तूर्णं ताश्चापश्यत्पुरः स्थिताः । स ताः संपूज्य विधिवद्रैक्वो वाचमभाषत

彼はただちに禅定を解き、彼女らが眼前に立つのを見た。作法にかなって礼拝し、ライクヴァは次の言葉を語った。

Verse 29

यमुने देवि हे गंगे हे गये पापनाशिनि । सन्निधानं कुरुध्वं मे गन्धमादनपर्वते

「女神ヤムナーよ、ガンガーよ、罪を滅するガヤーよ――ガンダマーダナ山にて、我がためにここに臨在したまえ。」

Verse 30

यत्र भूमिं विनिर्भिद्य भवत्य इह निर्गताः । तानि पुण्यानि तीर्थानि भवेयुर्वोऽभिधानतः

「汝らがここにて大地を裂き、湧き出づるその所々は、汝らの名そのままに知られる聖なるティールタとなるであろう。」

Verse 31

सहसांतरधीयंत तथास्त्वित्येव तत्र ताः । तदाप्रभृति तीर्थानि तानि त्रीण्यपि भूतले

たちまち彼女らはその場で姿を消し、「そのとおり成れ」と告げた。それ以来、この地上に三つのティールタが現れた。

Verse 32

तेनतेनाभिधानेन गीयन्ते सर्वदा जनैः । यत्र भूमिं विनिर्भिद्य यमुना निर्गता तदा

まさにその名のまま、人々は常にそれらを歌い称える。ヤムナーが大地を突き破って現れ出たその所—まさにそこに……

Verse 33

यमुनातीर्थमिति वै तज्जनैरभिधीयते । यतो वै पृथिवीरंध्राज्जाह्नवी सहसोत्थिता

その場所は人々によりまことに「ヤムナー・ティールタ」と呼ばれる。また、ジャーフナヴィー（ガンガー）が大地の裂け目から忽然と湧き上がった所では……

Verse 34

गंगातीर्थमिति ख्यातं तल्लोके पापनाशनम् । गया हि मानुषं रूपं यत आस्थाय निर्ययौ

それは世に「ガンガー・ティールタ」として名高く、罪を滅する所である。また、ガヤーが人の姿をとって現れ出た所から……

Verse 35

तदेव भूमिविवरं गयातीर्थं प्रचक्षते । एवमेतन्महापुण्यं तीर्थत्रयमनुत्तमम्

その大地の裂け目こそ「ガヤー・ティールタ」と呼ばれる。かくして、この無上にすぐれた三つのティールタは、大いなる功徳を具える。

Verse 36

रैक्वमंत्रप्रभावेण पृथिव्याः सहसोत्थितम् । अत्र तीर्थत्रये स्नानं ये कुर्वंति नरोत्तमाः

ライクヴァのマントラの力によって、この聖地は大地から忽然と現れ出た。ここで三つのティールタに沐浴する最上の人々は、大いなる功徳（プンニャ）を得る。

Verse 37

तेषामज्ञाननाशः स्याज्ज्ञानमप्युदयं लभेत् । स्वमंत्रेण समाकृष्टे तत्र तीर्थत्रये मुनिः

彼らの無知は滅し、知は内に昇り起こる。自らのマントラによって引き出された三つのティールタに、牟尼ライクヴァは住していた。

Verse 38

स्नानं समाचरन्नित्यं स कालानत्यवाहयत् । एतस्मिन्नेव काले तु राजा जानश्रुतिर्महान्

彼は日々沐浴の作法を修し、そこで時を過ごした。まさにその頃、ジャナーシュルティという大王が世にあった。

Verse 39

पुत्रसंज्ञस्य राजर्षेः पौत्रो धर्मैकतत्परः । देयमन्नादि स तदा ह्यर्थिभ्यः श्रद्धयैव यत्

彼はプトラサンジュニャと呼ばれる王仙（ラージャルシ）の孫で、ただダルマに専心していた。その時、求める者には食物など、施すべきものはすべて、清らかな信によって布施した。

Verse 40

तस्मादेनं नजालोके श्रद्धादेयं प्रचक्षते । यतो बहुतरं वाक्यमन्नाद्यस्य महीपतेः

それゆえ世の人々は彼を「シュラッダーデーヤ（信をもって施す者）」と呼ぶ。王が食と糧について布告した言葉が、豊かで広く行き渡ったからである。

Verse 41

अर्थिनां क्षुधितानां तु तृप्त्यर्थं वर्तते गृहे । अतोयमर्थिभिः सर्वैर्बहुवाक्य इतीर्यते

その家には、乞い願う者と飢えた者を満たす備えがあった。ゆえに求める者は皆、彼を「バフヴァーキャ（Bahuvākya）」――呼びかけと誓いが広く聞こえる人――と称えた。

Verse 42

स वै पौत्रायणो राजा जानश्रुतसुतो बली । प्रियातिथिर्बभूवासौ बहुदायी तथाऽभवत्

その剛勇の王、パウトラーヤナ――ジャナーシュルティの子――は客を愛し、まことに豊かに施す大施主となった。

Verse 43

नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च । चतुष्पथेषु सर्वेषु महामार्गेषु सर्वशः

都と国々において、村々と森において、あらゆる四つ辻において、すべての大路において、至るところで——

Verse 44

बह्वन्नपान संयुक्तं सूपशाकादिसंयुतम् । आतिथ्यं कल्पयामास तृप्तयेऽर्थिजनस्य वै

彼は、豊かな食と飲み物に加え、汁物や野菜などを備えたもてなしを整え、求め来る人々の群れが真に満ち足りるようにした。

Verse 45

अन्नपानादिकं सर्वमुपयुड्ध्वमिहार्थिनः । इत्यसौ घोषयामास तत्र तत्र जनास्पदे

「求める者は皆ここへ来て、食も飲み物も、必要なものはすべて受け取れ！」彼は人々の集まる所ごとに、繰り返しこう布告させた。

Verse 46

तस्य प्रियातिथेरेव नृपस्य बहुदायिनः । अर्थिभ्यो दानशौंडस्य गुणाः सर्वत्र विश्रुताः

その王は客人を敬ってもてなすことを愛し、施しに惜しみなく、願い求める者には慈善をもって応える者であり、その徳はあまねく世に知られていた。

Verse 47

अथ पौत्रायणस्यास्य गुण ग्रामेण वर्ततः । देवर्षयो महाभागास्तस्यानुग्रहकांक्षिणः

さて、このパウトラーヤナの末裔が数多の徳を具えて世を歩んでいたとき、彼に恩寵を授けんと願う福徳のデーヴァリシたちが近づいて来た。

Verse 49

हंसरूपं समास्थाय निदाघसमये निशि । रमणीयां विधायाशु श्रेणीमाकाशमागतः

彼らは白鳥の姿をとり、酷暑の季の夜に、たちまち麗しい飛翔の隊形を整えて、大空へと舞い上がった。

Verse 50

तरसा पततां तेषां हंसानां पृष्ठतो व्रजन् । एको हंसस्तु संबोध्य हंसमग्रेसरं तदा

その白鳥たちが勢いよく飛ぶ中、後ろを行く一羽の白鳥が、そのとき先頭の白鳥に語りかけた。

Verse 51

सोपहासमिदं वाक्यं प्राह शृण्वति राजनि । भोभो भल्लाक्ष भल्लाक्ष पुरो गच्छन्मरालक

彼はくすりと笑みを含み、王が聞き入る中でこう言った。「おおい、おおい！鋭き眼の者よ—鋭き眼の者よ！先を行く白鳥よ！」

Verse 52

सौधमध्ये पुरस्ताद्वै जानश्रुतसुतो नृपः । वर्तते पूजनीयोऽयं न पश्यसि किमंधवत्

宮殿のただ中、まさに汝の前に、ジャーナシュルタの子なる王が立っている。礼拝に値するお方なのに、なぜ盲いたるがごとく見えぬのか。

Verse 53

यस्य तेजो दुराधर्षमाब्रह्म भवनादिदम् । अनंतादित्यसंकाशं ज्वलते पुरतो भृशम्

その威光は侵しがたく、梵天の住処にまで及ぶ。汝の前に激しく燃え立ち、無辺の太陽のごとく輝く。

Verse 54

तमतिक्रम्य राजर्षिं मा गास्त्वमुपरि द्रुतम् । यदि गच्छसि तत्तेजस्सांप्रतं त्वां प्रधक्ष्यति

その王仙を越えて、上へと急ぎ飛び去ってはならぬ。もし進めば、その光輝が今まさに汝を焼き尽くすであろう。

Verse 55

इत्युक्तवंतं तं हंसमग्रतः प्रत्यभाषत । अहो भवानभिज्ञोऽसि श्लाघनीयोऽसि सूरिभिः

かく告げられると、前にいた白鳥はその白鳥に答えた。「ああ、汝は識見ある者。賢者たちに讃えられるべきだ。」

Verse 56

अश्लाघनीयं कितवं यत्त्वमेनं प्रशंससे । प्रशंससे किमर्थं त्वमल्पं संतमिमं जनम्

「汝は欺く者だ。彼は讃えるに値せぬのに、なお讃えるとは。なぜこの取るに足らぬ者を称賛するのか。」

Verse 57

भस्रावत्पशुवच्चैव केवलं श्वासधारिणम् । न ह्ययं वेत्ति धर्माणां रहस्यं पृथिवी पतिः

獣のように、彼はただ息を保つ者にすぎず、命は灰のごとく虚しい。この地の主は、ダルマの内奥の秘義を知らない。

Verse 58

तत्त्वज्ञानी यथा रैक्वः सयुग्वान्ब्राह्मणोत्तमः । रैक्वस्य हि महज्ज्योतीरहस्यं दैवतैरपि

ライクヴァは、サユグヴァーンと称される最勝のブラーフマナであり、真実（タットヴァ）を知る者である。まことに、その大いなる内なる光の秘奥は、神々の間においてさえ知られている。

Verse 59

न ह्यस्य प्राणमात्रस्य तेजस्तादृशमस्ति वै । रैक्वस्य पुण्यराशीनामियत्ता नैव विद्यते

ただ息の次元に生きるこの者には、そのような光輝はない。だがライクヴァの積み重ねた功徳の量は、まことに測り知れない。

Verse 60

गण्यते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । रैक्वपुण्यमहामेरुसमूहो नैव गण्यते

地の塵は数え得、天の星も数え得る。されどライクヴァの功徳という大いなる山脈の集まりは、決して数え尽くせない。

Verse 61

किं च तिष्ठंत्विमे धर्मा नश्वरास्तस्य वै मुनेः । ब्रह्मज्ञानमबाध्यं यत्तेन स श्लाघ्यते मुनिः

他の徳はそのまま在ってよい—されどその聖者にとっては滅びゆくもの。妨げなきブラフマンの智を具するがゆえに、その牟尼はまことに讃嘆に値する。

Verse 62

जानश्रुतेस्तु तादृक्षो धर्म एव न विद्यते । दुर्लभं यत्तु योगीन्द्रैः कुतस्तज्ज्ञानवैभवम्

しかしジャーナシュルティには、そのようなダルマは見いだされない。ヨーギンの主たちにさえ得難いその悟りが、どうして彼に知の威光として備わろうか。

Verse 63

परित्यज्य दुरात्मानं तद्वराकमिमं जनम् । स एव रैक्वः सयुग्वाञ्छ्लाघ्यतां भवता मुनिः

この悪しき心の哀れな者を捨て去り、まさにそのライクヴァ—サユグヴァーン—をこそ、あなたが讃えるがよい、聖者よ。

Verse 64

जन्मना पंगुरपि यः स्वस्य स्नानचिकीर्षया । गंगां च यमुनां चापि गयामपि मुनीश्वरः

生まれつき足萎えでありながら、その大いなる牟尼は自らの聖なる沐浴を成さんとして、ガンガー、ヤムナー、さらにはガヤーまでも（招き寄せた）。

Verse 65

आह्वयामास मन्त्रेण निजाश्रमसमीपतः । तस्य ब्रह्मविदो रैक्वमहर्षेर्धर्मसंचये

彼は真言によって、自らのアーシュラマの近くへと彼らを招来した。すなわちライクヴァ、偉大なるリシにしてブラフマンを知る者、積み重ねたダルマに富む聖者である。

Verse 66

अंतर्भवंति धर्मौघास्त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । रैक्वस्य धर्मकक्षा तु न हि त्रैलोक्यवर्तिनाम्

三界の胎内に住まう者たちのダルマの奔流はなお包み得る。されどライクヴァの「ダルマの境域」は、三界の内なるいかなるものにも包み得ない。

Verse 67

प्राणिनां धर्मकक्षायामन्तर्भवति कर्हिचित । एवमग्रेसरे हंसे कथित्वोपरते सति

かくして、鵞鳥（ハンサ）の中の最勝者よ、時に生きとし生けるものがダルマのまさにその聖域へと入り得る。先導のハンサがこのように語って沈黙すると、

Verse 68

हंसरूपा मुनींद्रास्ते ब्रह्मलोकं ययुः पुनः । अथ पौत्रायणो राजा जानश्रुतिररिंदमः

かの尊き牟尼たちはハンサの姿を取り、再び梵天界（ブラフマローカ）へと去った。さて、パウトラーヤナの後裔にして敵を屈する王ジャーナシュルティは、

Verse 69

रैक्वं चोत्कर्षकाष्ठायां निशम्य परमावधिम् । विषण्णोऽभवदत्यर्थं वराकोऽक्षजितो यथा

そしてライクヴァが卓越の至高の頂に達したと聞くや、彼はひどく沈み込んだ――まるで賽（さい）の勝負に敗れた貧しき者のように。

Verse 70

चिंतयामास स नृपः पौनःपुन्येन निःश्वसन् । हंस उत्कर्षयन्रैक्वं निकृष्टं मामिहाब्रवीत्

その王は深くため息をつきつつ、幾度も思い巡らした。「ハンサはライクヴァを称え、ここで私を卑しき者と言ったのだ。」

Verse 71

अहो रैक्वस्य माहात्म्यं यं प्रशंसंति पक्षिणः । तत्परित्यज्य संसारं सर्वं राज्यमिहाधुना

ああ、ライクヴァの大いなる威徳よ、鳥たちさえ讃えるという！世のしがらみを捨て、今ここにこの国土すべてを捨て去ろう。

Verse 72

सयुग्वानं महात्मानं तमेव शरणं व्रजे । कृपानिधिः स वै रैक्वः शरणं मामु पागतम्

その大いなる魂をもつサユグヴァーナただ一人に、私は帰依し、庇護を求めよう。ライクヴァはまことに慈悲の宝蔵、救いを求めて来たこの私に避難所を授けてくださる。

Verse 73

प्रतिगृह्यात्मविज्ञानं मह्यं समुपदेक्ष्यति । इत्यसौ चिंतयन्नेव कथंकथमपि द्विजाः

私を受け入れてくだされば、必ずや我にアートマン（自己）の智を説き示してくださる。そう思い巡らしつつ、彼はどうにか進み続けた、ああ二度生まれの者たちよ、

Verse 74

जाग्रन्नेवायमुद्वेलां रात्रिं तामत्यवाह यत् । निशावसाने संप्राप्ते बंदिवृन्दप्रवर्तितम्

彼はその荒立つ夜を、目覚めたまま過ごした。やがて夜明けが近づくと、詩人たちの一団が慣例の起床の宣言を唱え始めた。

Verse 75

अशृणोन्मंगलरवं तूर्यघोषसमन्वितम् । तदाकर्ण्य महाराजस्तदा तल्पस्थ एव सन्

彼は吉祥の声を聞いた。楽器の轟きがそれに伴っていた。それを耳にして、大王はなお寝台に横たわったまま、

Verse 76

सारथिं शीघ्रमाहूय बभाषे सादरं वचः । सारथे सत्वरं गत्वा रथमारुह्य वेगवत्

ただちに御者を呼び寄せ、恭しく言った。「御者よ、急いで行け。車に乗り、速やかに駆けよ。」

Verse 77

आश्रमेषु महर्षीणां पुण्येषु विपिनेषु च । विविक्तेषु प्रदेशेषु सतामावासभूमिषु

「（彼を求めよ）大いなる聖仙たちのアーシュラマに、清められた森に、ひとけなき地に、そして善き聖者の住まうところに。」

Verse 78

तीर्थानां च नदीनां च कूलेषु पुलिनेषु च । अन्येषु च प्रदेशेषु यत्र संति मुनीश्वराः

「（彼を求めよ）聖なるティールタと河の岸辺、砂州に、また他の地にも——尊き牟尼たちのいるところすべてに。」

Verse 79

तेषु सर्वेषु योगींद्रं पंगुं शकटसंस्थितम् । रैक्वाभिधानं सर्वेषां धर्माणामेकसंश्रयम्

「それらすべての地の中に、ヨーギンの主がいる。足なえにして車に座し、名をライクヴァという。あらゆるダルマの唯一の帰依処である。」

Verse 80

ब्रह्मज्ञानैकनिलयं सयुग्वानं गवेषय । अन्विष्य तूर्णं मत्प्रीत्यै पुनरागच्छ सारथे

「サユグヴァーナと呼ばれる者を求めよ。彼はブラフマン智の唯一の住処である。見いだしたなら、わが喜びのために速やかに戻れ、御者よ。」

Verse 81

स तथेति विनिर्गत्य वेगवद्रथसंस्थितः । सर्वत्रान्वेषयामास रैक्वं ब्रह्मविदं मुनिम्

「然らばそのとおり」と言って彼は出立し、疾き戦車に乗って、梵（ブラフマン）を知る聖仙ライクヴァをあまねく探し始めた。

Verse 82

गुहासु पर्वतानां च मुनीनामाश्रमेषु च । संचचार महीं कृत्स्नां तत्र तत्र गवेषयन्

あちらこちらと求めつつ、彼は大地のすべてを巡った。山々の洞窟を通り、聖者たちのアーシュラマを訪ね、所々で探し求めた。

Verse 83

अन्विष्य विविधान्देशान्सारथिस्त्वरया सह । क्रमान्महर्षिसंबाधं गंधमादनमन्वगात्

さまざまな国土を探し終え、御者は急ぎつつ、やがて大聖仙の群れ集うガンダマーダナへと至った。

Verse 84

मार्गमाणः स तत्रापि तं ददर्श मुनीश्वरम् । कंडूयमानं पामानं शकटीयस्थलस्थि तम्

そこでなお探していると、彼は聖仙の主を見た。痒き腫れ物に悩まされ、身を掻き、車のそばの地に横たわっていた。

Verse 85

अद्वैतनिष्कलं ब्रह्म चिंतयंतं निरन्तरम् । तं दृष्ट्वा सारथिस्तत्र सयुग्वानं महामुनिम्

絶え間なく不二にして分け隔てなき梵（ブラフマン）を観想しているその姿を見て、御者はそこで大聖仙サユグヴァーナを拝した。

Verse 86

रैक्वोऽयमिति संचिंत्य तमासाद्य प्रणम्य च । विनयान्मुनिमप्राक्षीदुपविश्य तदन्तिके

「この方こそライクヴァである」と思い定め、彼は近づいて礼拝した。ついで謙虚に、傍ら近くに坐してその聖仙に問いかけた。

Verse 87

सयुग्वान्रैक्वनामा च ब्रह्मन्किं वै भवानिति । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य स मुनिः प्रत्यभाषत

「おお婆羅門よ、汝はサユグヴァーン、またライクヴァと呼ばれる者か。まことに汝は何者ぞ。」その言葉を聞き、聖仙は答えた。

Verse 88

अहमेव सयुग्वान्वै रैक्वनामेति वै तदा । इत्याकर्ण्य मुने र्वाक्यमिंगितैर्बहुभिस्तथा

「われこそサユグヴァーン、まことにライクヴァと名づけられる者なり。」そう語った。牟尼の言葉を聞き、相手も多くの微妙な徴から悟った。

Verse 89

कुटुम्बभरणार्थाय धनेच्छामवगम्य च । सर्वं न्यवेदयद्राज्ञे निवृत्तो गंधमादनात्

家族を養うために財を求めたのだと悟り、ガンダマーダナより帰るや、彼は一切を王に奏上した。

Verse 90

जानश्रुतिर्निशम्याथ सारथेर्वाक्यमादरात् । षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च

そのときジャーナシュルティは、御者の報告を恭しく聞き、六百頭の牛と、ニシュカ（金貨）による財の荷を用意した。

Verse 91

रथं चाश्वतरीयुक्तं समादाय त्वरान्वितः । पौत्रायणः स राजर्षिस्तं रैक्वं प्रतिचक्रमे

俊足の牝馬を繋いだ車を整え、王仙パウトラーヤナは急ぎライクヴァのもとへ向かった。

Verse 92

गत्वा च वचनं प्राह तं रैक्वं स महीपतिः । भगवन्रैक्व सयुग्वन्मद्दत्तं प्रतिगृह्यताम्

そこへ赴いた国土の主はライクヴァに告げた。「おお福徳なるライクヴァよ、サユグヴァーンよ、わが捧げし供物をどうかお受け取りください。」

Verse 93

षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च । रथं चाश्वतरीयुक्तं प्रतिगृह्णीष्व मामकम्

「わが手より、六百の牛と、ニシュカの財の荷と、雌馬を繋いだ車をお受け取りください。」

Verse 94

गृहीत्वा सवमेतत्तु भो ब्रह्मन्ननुशाधि माम् । अद्वैतब्रह्मविज्ञानं मह्यं समुपदिश्यताम्

「これらすべてを受け取ったなら、ブラーフマナよ、私を導いてください。非二元のブラフマン（アドヴァイタ）の智をお授けください。」

Verse 95

इति तस्य वचः श्रुत्वा सस्पृहं च संसभ्रम् । रैक्वः प्रत्याह सयुग्वाञ्जानश्रुतिमरिंदमम्

その言葉を――切なる希求と真心をもって――聞いて、賢者サユグヴァーンなるライクヴァは、敵を砕くジャーナシュルティに答えた。

Verse 96

रैक्व उवाच । एता गावस्तवैवास्तु निष्कभारस्तथा रथः । किमल्पेन ममानेन बहुकल्पेषु जीवतः

ライクヴァは言った。「これらの牛はそなたのもののままにせよ。ニシュカの財の荷も車も同じだ。幾多のカルパを生きてきたこの私に、この小さき施しが何になろうか。」

Verse 97

न मे कुटुंब निर्वाहे पर्याप्तमिदमंजसा । एवं शतगुणं चापि यदि दत्तं त्वया मम

これは我が家を養うにはまったく足りぬ。たとえ汝が百倍を与えようとも、それはなお世の財にすぎぬ。

Verse 98

नालं तदपि राजेंद्र कुटुंबभरणाय वै । इति रैक्ववचः श्रुत्वा जानश्रुतिरभाषत

「それでさえ、王の中の最勝よ、家を支えるには足りぬ。」ライクヴァの言葉を聞いて、ジャーナシュルティは答えた。

Verse 99

जानश्रुतिरुवाच । त्वयोपदिश्यमानस्य ब्रह्मज्ञानस्य वै मुने । न हि मूल्यमिदं ब्रह्मन्गोधनं रथ एव च

ジャーナシュルティは言った。「聖仙よ、あなたが授け給うブラフマンの智については、尊きバラモンよ、牛の富も、ましてや車も、その『代価』とはなりませぬ。」

Verse 100

प्रतिगृह्णीष्व वा मा वा ममैतत्तु गवादिकम् । निष्कलाद्वैतविज्ञानं ब्रह्मन्नुपदिशस्व मे । तदाकर्ण्य वचस्तस्य सयुग्वान्वाक्य मब्रवीत्

「これらの贈り物—牛など—は受けても受けなくてもよい。されど、バラモンよ、分け隔てなき不二の実在の智を、我にお授けください。」その言葉を聞いて、サユグヴァーンは答えた。

Verse 101

रैक्व उवाच । निर्वेदो यस्य संसारे तथा वै पुण्यपापयोः

ライクヴァは言った。「世の生に対して離欲を抱き、また功徳と罪の双方にも同じく超然としている者は……」

Verse 110

उपातिष्ठत राजासौ सयुग्वानं गुरुं पुनः । सयुग्वा स च रैक्वोऽपि मुनींद्रैरपि दुर्लभम्

その王は再びサユグヴァーンを師（グル）として敬い仕えた。サユグヴァーン、そしてライクヴァもまた、最上の牟尼たちにさえ得難い存在であった。

Verse 116

निर्भिद्याज्ञानतिमिरं ब्रह्मभूयाय कल्पते

無明の闇を突き破ることによって、人はブラフマン性にふさわしくなり、ブラフマンとの合一へと至る。