Adhyaya 23

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अग्नितीर्थाभिधे तीर्थे सर्वपातकनाशने । स्नानं कृत्वा विशुद्धात्मा चक्रतीर्थं ततो व्रजेत्

聖なるスータは言った。「あらゆる罪を滅するアグニ・ティールタという聖地で沐浴し、心を清めたなら、その後チャクラ・ティールタへ赴くべきである。」

Verse 2

यंयं कामं समुद्दिश्य चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः । स्नानं समाचरेन्मर्त्यस्तंतं कामं समश्नुते

おお、最勝の二度生まれの者たちよ。人がいかなる願いを胸に抱き、その成就を念じてチャクラ・ティールタで沐浴するなら、まさにその願いを得る。

Verse 3

पुराहिर्बुध्न्यनामा तु महर्षिः संशित व्रतः । सुदर्शनमुपास्तास्मिंस्तपस्वी गंधमादने

昔、アヒルブドゥニヤ（Ahirbudhnya）という大聖仙が、誓願に堅く、ガンダマーダナ山にて苦行（タパス）を修し、そこでスダルシャナ（Sudarśana）を礼拝した。

Verse 4

तपस्यंतं मुनिं तत्र राक्षसा घोररूपिणः । अबाधंत सदा विप्रास्तपोविघ्नैकतत्पराः

その地で、聖仙がタパスに励むと、恐ろしい姿のラークシャサたちが絶えず彼を悩ませた――おお、ブラーフマナたちよ――ただその苦行を妨げることのみに執心して。

Verse 5

सुदर्शनं तदागत्य भक्तरक्षणवांछया । यातुधानान्बाधमानान्न्यवधीर्लीलया पुरा

そのときスダルシャナは、信者を守らんとの願いから来臨し、昔、害をなすヤートゥダーナたちを戯れのごとく容易に討ち滅ぼした。

Verse 6

तदाप्रभृति तच्चक्रं भक्तप्रार्थनया द्विजाः । अहिर्बुध्न्यकृते तीर्थे सन्निधानं सदाऽकरोत्

それ以来、おお二度生まれの者たちよ、その円盤（チャクラ）は信者の祈願により、アヒルブドゥニヤが建立したティールタに常住するようになった。

Verse 7

तदाप्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमितीर्यते । सुदर्शनप्रसादेन तत्र तीर्थे निमज्जनात्

それ以来、その聖地はチャクラティールタと称される。スダルシャナの恩寵により、そこでティールタに身を浸せば、吉祥なる功徳を得る。

Verse 8

रक्षःपिशाचा दिकृता पीडा नास्त्येव कर्हिचित् । स्नात्वास्मिन्पावने तीर्थे छिन्नपाणिः पुरा रविः । स हिरण्यमयौ पाणी लब्धवांस्तीर्थवैभवात्

この地に帰依する者には、ラークシャサやピシャーチャなどによる苦患は決して起こらない。昔、両手を断たれたラヴィ（太陽神）は、この浄めのティールタに沐浴し、ティールタの威徳によって黄金の手を得た。

Verse 9

ऋषय ऊचुः । छिन्नपाणिः कथमभूदादित्यः सूतनंदन । यथा च लब्धवान्पाणी सौवर्णौ तद्वदस्व नः

聖仙たちは言った。「スータの子よ、いかにしてアーディティヤ（太陽神）は両手を断たれたのか。さらに、いかにしてその黄金の手を得たのか。われらに語り給え。」

Verse 10

श्रीसूत उवाच । इंद्रादयः सुराः पूर्वं संततं दैत्यपीडिताः

シュリー・スータは語った。「昔、インドラをはじめとする諸神は、絶えずダイティヤたちに苦しめられていた。」

Verse 11

किं कुर्म इति संचित्य संभूय सममंत्रयन् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य मंत्रयित्वा चिरं सुराः

彼らは「いかにすべきか」と思案し、諸神は集い、共に協議した。ブリハスパティを先頭に立て、久しく相談を重ねた。

Verse 12

तुरासाहं पुरोधाय धाम स्वायंभुवं ययुः । ते ब्रह्माणं समासाद्य दृष्ट्वा स्तुत्वा च भक्तितः

彼らはトゥラーサーハを導き手として、自生者スヴァヤンブー（梵天ブラフマー）の御座へ赴いた。ブラフマーに到り、その御姿を拝し、信愛をもって讃嘆した。

Verse 13

ततो व्यजिज्ञपस्तस्मै स्वेषामागमकारणम् । सुरा ऊचुः । भगवन्भारतीनाथ दैत्या ह्यस्मान्बलोत्कटाः

そこで神々は来訪の理由を彼に申し上げた。デーヴァたちは言った。「おお福徳なる御方、聖なる言葉の主よ、ダイティヤらは圧倒的な力を誇り、われらを苦しめております。」

Verse 14

बाधंते सततं देव तत्र ब्रूहि प्रतिक्रियाम् । इत्युक्तः स सुरैर्ब्रह्मा तानाह कृपया वचः

「彼らは絶えず我らを悩ませます、神よ。どうか対処の法をお示しください。」こうしてデーヴァたちに請われ、ブラフマーは慈悲の言葉をもって彼らに語った。

Verse 15

ब्रह्मोवाच । मा भैष्ट यूयं विबुधास्तत्रोपायं ब्रवीम्यहम् । माहेश्वरं महायज्ञमसुराणां विनाशनम्

ブラフマーは言った。「恐れるな、神々よ。われがその方策を告げよう。大いなるマーヘーシュヴァラの祭祀（ヤジュニャ）を修せよ。これはアスラを滅するための手立てである。」

Verse 16

प्रारभध्वं सुरा यूयं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । अयं च दैवतैः सर्वैर्विधिलोभं विना कृतः

「始めよ、デーヴァたちよ、真理を観ずるムニたちと共に。さらに、すべての神々が法にかなって、儀礼の報いを貪ることなくこれを行え。」

Verse 17

माहेश्वरो महायज्ञः क्रियतां गंधमादने । यदि ह्यन्यत्र तं यज्ञं कुर्युस्तद्विबुधर्षभाः

「大いなるマーヘーシュヴァラの祭祀はガンダマーダナにて行われるべきである。もし、神々の中の最勝者たちよ、その祭祀を他の地で行うならば……」

Verse 18

यज्ञविघ्नं तदा कुर्युर्दुरात्मानः सुरद्विषः । क्रियते यद्ययं यज्ञो गंधमादनपर्वते

そのとき、神々を憎む邪悪なる者どもはヤジュニャに障碍を起こすであろう。だが、この祭祀がガンダマーダナ山にて修されるならば……

Verse 19

सुदर्शनप्रसादेन नैव विघ्नो भवेत्तदा । अहिर्बुध्न्याभिधानस्य महर्षेर्गंधमादने

スダルシャナの御加護により、そのとき障碍は決して起こらぬ。ガンダマーダナには、アヒルブドゥニヤと名づく大聖仙が在すゆえ……

Verse 20

अनुग्रहाय तत्तीर्थे सन्निधत्ते सुदर्शनम् । अतः कुरुध्वं भो यूयं तं यज्ञं गंधमादने

加護を授けんがため、スダルシャナはその聖なる渡しに現前して住す。ゆえに、汝らよ、そのヤジュニャをガンダマーダナにて修せよ。

Verse 21

नातिदूरे चक्रतीर्थादसुराणां विनाशकम् । ततस्ते ब्रह्मवचसा सहसा गंधमादनम्

アスラを滅するチャクラティールタより遠からぬところで、ブラフマーの御言葉に促され、彼らはただちにガンダマーダナへと急ぎ向かった。

Verse 22

बृहस्पतिं पुरस्कृत्य जग्मुर्यज्ञचिकीर्षया । ते प्रणम्य महात्मानमहिर्बुध्न्यं मुनीश्वरम्

ブリハスパティを先頭に立て、ヤジュニャ成就を願って彼らは進んだ。ひれ伏して礼拝し、大いなる魂をもつ牟尼の主、聖仙アヒルブドゥニヤに帰敬した。

Verse 23

अकल्पयन्यज्ञवाटन्नातिदूरे तदाश्रमात् । यज्ञकर्मसु निष्णातैः सहितास्ते तपोधनैः

その苦行の功徳に満ちた仙人たちは、かのアーシュラマから遠からぬ所にヤジュニャの聖なる祭場を設け、ヴェーダ祭式の作法に通暁した達人たちと共にいた。

Verse 24

इष्टिमारेभिरे देवा असुराणां विनाशिनीम् । तस्मिन्कर्मणि होतासीत्स्वयमेव बृहस्पतिः

ついで神々は、アスラを滅ぼすための供犠イシュティを開始し、その儀礼ではブリハスパティ自らがホートリ（Hotṛ）の祭官を務めた。

Verse 25

बभूव मैत्रावरुणो जयंतः पाकशासनिः । अच्छावाको बभूवात्र वसूनामष्टमो वसुः

パーカシャーサナ（インドラ）の子ジャヤンタはマイトラーヴァルナ（Maitrāvaruṇa）となり、ここではヴァスたちの第八のヴァスがアッチャーヴァーカ（Acchāvāka）の祭官を務めた。

Verse 26

ग्रावस्तुदभवत्तत्र शक्तिपुत्रः पराशरः । अष्टावक्रो महातेजा अध्वर्युधुरमूढवान्

そこでは、シャクティの子パラーシャラがグラーヴァストゥト（Grāvastut）を務め、強い光明を放つアシュターヴァクラがアドヴァリュ（Adhvaryu）の職を担った。

Verse 27

तत्र प्रतिप्रस्थाताभूद्विश्वामित्रो महामुनिः । नेष्टा बभूव वरुण उन्नेता च धनेश्वरः

そこでは大牟尼ヴィシュヴァーミトラがプラティプラスタートリ（Pratiprasthātṛ）となり、ヴァルナがネーシュトリ（Neṣṭṛ）を務め、ダネーシュヴァラ（クベーラ）がウンネートリ（Unnetṛ）として働いた。

Verse 28

ब्रह्मा बभूव सविता यज्ञस्यार्धधुरं वहन् । बभूव ब्राह्मणाच्छंसी वसिष्ठो ब्रह्मणोत्तमः

サヴィトリ（Savitṛ）はブラフマー祭官となり、祭祀の重荷の半ばを担った。さらに、婆羅門の中で最勝のヴァシシュタ（Vasiṣṭha）はブラーフマナーチャṃシーとなった。

Verse 29

आग्नीध्रोऽभूच्छुनःशेपः पोता जातश्च पावकः । उद्गाता वायुरभवत्प्रस्तोता च परेतराट्

シュナḥシェーパ（Śunaḥśepa）はアーグニードラとなり、パーヴァカ（Pāvaka）はポートリとして仕えた。ヴァーユ（Vāyu）はウドガートリとなり、パレータラート（Paretarāṭ）はプラストートリを務めた。

Verse 30

प्रतिहर्ता तु तत्रासीदगस्त्यः कुंभसंभवः । सुब्रह्मण्यो मधुच्छंदा विश्वामित्रात्मजो महान्

そこでは、壺より生まれたアガスティヤ（Agastya）がプラティハルトリを務め、ヴィシュヴァーミトラ（Viśvāmitra）の子である偉大なマドゥッチャンダス（Madhucchandas）がスブラフマニヤとなった。

Verse 31

यजमानः स्वयमभूद्देवराजः पुरंदरः । उपद्रष्टा बभूवात्र व्यासपुत्रः शुको मुनिः

デーヴァラージャ・プランダラ（インドラ）は自らヤジャマーナ（祭主）となり、ここでヴィヤーサ（Vyāsa）の子なる聖仙シュカ（Śuka）がウパドラシュトリ（監察の証人）として仕えた。

Verse 32

ततस्ते ऋत्विजः सर्वे देवराजं पुरंदरम् । विधिवद्दीक्षयांचक्रुस्तत्र माहेश्वरे क्रतौ

それから、すべての祭官（ṛtvij）は正しい作法に従い、そこでのマーヘーシュヴァラの祭祀において、デーヴァラージャ・プランダラ（インドラ）に如法のディークシャー（灌頂・入祭の誓戒）を授けた。

Verse 33

प्रावर्तत महायज्ञ एवं वै गंधमादने । सुदर्शनप्रभावेन दुःसहेनातिपीडिताः

かくしてガンダマーダナにおいて大いなるヤジュニャ（大祭）が始まった。耐えがたいスダルシャナの威力に圧され、激しく苦しめられて、妨げる勢力は鎮め伏せられた。

Verse 34

नाविंदन्नसुरास्तत्र रंध्रं यज्ञे प्रवर्तिते । एवन्निरंतरायोऽसौ प्रावर्तत महा क्रतुः

祭儀が始まるや、アスラたちはそこに妨害の隙を見いだせなかった。かくしてその大いなる祭式は、絶え間なく障りなく進行した。

Verse 35

भक्षयंश्च हरिस्तत्र जज्वाल हुतवाहनः । विधिवत्कर्मजालानि कृत्वाध्वर्युरसंभ्रमात्

そこでは、ハリが供物を受け召すと、供献を運ぶ火（アグニ）が赫々と燃え上がった。アドヴァリュ祭官は少しも動じず、規定どおりに一切の作法を次第に行った。

Verse 36

मंत्रपूतं पुरोडाशं जुहवामास पावके । हुतशेषं पुरोडाशं विभज्याध्वर्युरादरात्

彼は真言によって清められたプuroḍāśa（供餅）を浄化の火に捧げた。ついでアドヴァリュは敬虔に、供え終えたプuroḍāśaの残りを分かち与えた。

Verse 37

ऋत्विग्भ्यो होतृमुख्येभ्यः प्रददौ पापनाशनम् । सवित्रे ब्रह्मणे चैकमत्युग्रतरतेजसम्

彼は祭式に仕える祭官たち—とりわけホートリ（Hotṛ）を筆頭として—に、罪を滅する分け前を授けた。さらにサヴィトリ（Savitṛ）と梵天ブラフマー（Brahmā）には、きわめて猛き光輝に燃え立つただ一つの分を与えた。

Verse 38

ददौ तत्र पुरोडाशभागं प्राशित्रनामकम् । प्रतिजग्राह पाणिभ्यां प्राशित्रं सविता तदा

そこで彼は、プuroḍāśaの分で「プラーシトラ（prāśitra）」と呼ばれるものを授けた。するとサヴィトリ（Savitṛ）は、そのプラーシトラを両手で受け取った。

Verse 39

सवित्रा स्पृष्टमात्रं सत्तत्प्राशित्रं दुरासदम् । तस्य पाणी प्रचिच्छेद पश्यतां सर्वऋत्विजाम्

そのプラーシトラ（prāśitra）は近づき難く、サヴィトリ（Savitṛ）がかすかに触れたその瞬間、彼の両手を断ち切った—すべての祭官が見守る中で。

Verse 40

ततः संछिन्नपाणिः स प्राशित्रेणोग्रतेजसा । किमेतदिति संत्रस्तो विषण्णवदनोऽभवत्

そのとき、プラーシトラ（prāśitra）の猛き光輝によって両手を断たれ、彼は恐れおののき、「これは何事か」と問い、苦悩に沈んだ顔となった。

Verse 41

सविता ऋत्विजः सर्वान्समाहूयेदमब्रवीत् । सवितोवाच । पुरोडाशस्य भागोऽयं मम प्राशित्रनामकः

サヴィトリ（Savitṛ）はすべての祭官を呼び集めて言った。「このプuroḍāśaの分は我がもの、プラーシトラ（prāśitra）と名づけられる。」

Verse 42

दत्तश्चिच्छेद मत्पाणी मिषत्स्वेव भवत्स्वपि । अतो भवंतः संभूय सर्व एव हि ऋत्विजः

それは正当に与えられたにもかかわらず、あなた方が見ている前で私の両手を切り落とした。それゆえ、祭司たちよ、あなた方は皆集まるべきである……

Verse 43

कल्पयंतामिमौ पाणी नोचेद्यज्ञं निहन्म्यमुम् । सवितुर्वाक्यमाकर्ण्य ते सर्वे समचिंतयन्

「この両の手を新たに作り直せ。さもなくば、この供犠（ヤジュニャ）を滅ぼそう！」サヴィトリ（Savitṛ）の言葉を聞いて、彼らは皆そろって思案した。

Verse 44

तत्र मध्ये मुनींद्राणां देवानां चैव सर्वशः । अष्टावक्रो महातेजा ऋत्विजस्तानभाषत

その場で、最勝の牟尼たちと諸天のただ中において、大いなる光輝を放つアシュターヴァクラ（Aṣṭāvakra）が祭官（ṛtvij）たちに語りかけた。

Verse 45

अष्टावक्र उवाच । शृणुध्वमृत्विजः सर्वे मम वाक्यं समाहिताः । मयि जीवति विप्रेंद्रा विरिंचानां शतं गतम्

アシュターヴァクラは言った。「祭官（ṛtvij）の諸君よ、心を一つにして我が言葉を聞け。われがなお生きる間に、婆羅門の最勝者たちよ、ヴィリンチャ（Viriñca＝梵天Brahmā）の百の時代が過ぎ去った。」

Verse 46

जायंते च म्रियंते च चतुराननकोटयः । पश्यन्नेव च तान्सर्वानहं प्राणानधारयम्

四つの顔をもつ梵天（ブラフマー）は幾百万と生まれては滅びる。しかも私はそれらすべてを見届けつつ、命の息を保ち、幾劫を耐え抜いた。

Verse 47

तत्र लोकेश्वराभिख्ये वर्तमाने प्रजापतौ । विप्रो हरिहरोनाम निवसञ्छयामलापुरे

その頃、ロケーシュヴァラ（Lokeśvara）と名づけられたプラジャーパティが治めていた時代、シャーマラープラ（Śyāmalāpura）にはハリハラ（Harihara）という名の婆羅門が住んでいた。

Verse 48

व्याधेनारण्यवासेन केल्यर्थं लक्ष्यवेधिना । छिन्नपादोऽभवद्बाणैर्लक्ष्य मध्यं समागतः

森に住む狩人が、戯れに的を射て遊び、矢を放って彼に当てた。狩人が的の真ん中を射抜いたため、彼の両足は矢で断たれた。

Verse 49

स गंधमादनं प्राप्य मुनिभिः प्रेरितस्तदा । स्नात्वा च मुनितीर्थेऽस्मिन्प्राप्तवांश्चरणौ पुरा

その後、聖仙たちに促されて彼はガンダマーダナに至り、このムニ・ティールタで沐浴すると、以前のように両足を取り戻した。

Verse 50

तदा पुण्यमिदं तीर्थं मुनितीर्थमितीरितम् । इदानीं चक्रतीर्थाख्यं चक्रनाम त्वविंदत

かつてこの功徳あるティールタはムニ・ティールタと称えられたが、今はチャクラ・ティールタ――「円盤の聖地」という名を得た。

Verse 51

तदत्र क्रियतां स्नानं प्राशित्रच्छिन्नपाणिना । मुनितीर्थे सवित्रापि युष्माकं यदि रोचते

ゆえに、このムニ・ティールタにて、供物の食を口にした後に両手を断たれた者は沐浴を行うがよい。サヴィトリもまた、汝らの望みなら同じく沐浴せよ。

Verse 52

ऋत्विजः कथितास्त्वेवमष्टावक्रमहर्षिणा । सवितारमभाषंत सर्व एव प्रहर्षिताः

このように大聖アシュターヴァクラに教え諭され、八人の祭官は皆、歓喜してサヴィトリに語りかけた。

Verse 53

सवितः स्नाहि तीर्थेऽ स्मिंस्तव पाणी भविष्यतः । अष्टावक्रो यथा प्राह तथा कुरु समाहितः

「おおサヴィトリ（Savitṛ）よ、この聖なる渡し場にて沐浴せよ。汝の両手は回復する。アシュターヴァクラ（Aṣṭāvakra）の教えのとおり、心を統一し、揺るがずに行え。」

Verse 54

ततः स सविता गत्वा चक्रतीर्थं महत्तरम् । सस्नौ पाण्योरवाप्त्यर्थमिष्टदायिनि तत्र सः

それからサヴィトリは、きわめて偉大なるチャクラ・ティールタ（Cakra-tīrtha）へ赴いた。そこで、願いを授ける聖地にて、両手の回復を求めて沐浴した。

Verse 55

उत्तिष्ठन्नेव स तदा तत्र स्नात्वा सभक्तिकम् । युक्तो हिरण्मयाभ्यां तु पाणिभ्यां समदृश्यत

その地で信心をもって沐浴し、立ち上がったとき、彼は二つの黄金の手を具えた姿として見られた。

Verse 56

हिरण्यपाणिं तं दृष्ट्वा जहृषुः सर्वऋत्विजः । ततः समाप्य तं यज्ञं दैत्यसंघान्विजित्य च

黄金の手を具えた彼を見て、すべての祭官たちは歓喜した。さらに、そのヤジュニャ（yajña）を成就し、またダイティヤ（Dāitya）の軍勢をも打ち破って—

Verse 57

इंद्रादयः सुराः सर्वे सुखिताः स्वर्गमाययुः । तस्मादेतत्समागत्य तीर्थं सर्वैश्च मानवैः

インドラをはじめ諸天はみな歓喜して天界へ帰った。ゆえに、この聖なるティールタ（tīrtha）は、すべての人々が赴くべきである—

Verse 58

सेवनीयं प्रयत्नेन स्वस्वाभीष्टस्य सिद्धये । अंधैश्च कुणिभिर्मूकैर्बधिरैः कुब्जकैरपि

盲人、不具者、唖者、聾者、そして背の曲がった者であっても、自らの願いを成就させるために、熱心にこの場所を訪れるべきである。

Verse 59

खंजैः पंगुभिरप्येतदंगहीनैस्तथापरैः । संछिन्नपाणिचरणैः संछिन्नान्यांगसंचयैः

足の不自由な者、麻痺した者、手足を欠く者、手や足を切断された者、その他の身体の一部を損なった者であっても——

Verse 60

मनुष्यैश्च तथान्यैश्च विकलांगस्य पूर्तये । सेवनीयमिदं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदायकम्

人間も、またそれ以外の者も、損なわれた手足を完全にするために、この聖地（ティールタ）を訪れるべきである。なぜなら、それはあらゆる望みを叶えるからである。

Verse 61

एवं वः कथितं विप्राश्चक्रतीर्थस्य वैभवम् । यत्र स्नात्वा पुरा छिन्नौ पाणी प्राप प्रभाकरः

バラモンたちよ、このようにチャクラ・ティールタの偉大さがあなた方に語られた。遥か昔、プラバーカラが沐浴した後、切断された両手を取り戻したのはこの場所である。

Verse 62

यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । अंगानि विकलान्यस्य पूर्णानि स्युर्न संशयः

心を統一してこの章を誦する者、あるいはただ聴聞する者も、その欠けた肢体は完全となる。これに疑いはない。

Verse 63

मोक्षकामस्य मर्त्यस्य मुक्तिः स्यान्नात्र संशयः

解脱（モークシャ）を願う人間には、必ず解脱が現れる——ここに疑いはない。