Adhyaya 14

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्नात्वा त्वमृत वाप्यां वै सेवित्वैकांतराघवम् । जितेंद्रियो नरः स्नातुं ब्रह्मकुंडं ततो व्रजेत्

聖スータは言った。アムリタ・ヴァーピーで沐浴し、エーカーンタラ・ラ―ガヴァを礼拝したのち、感官を制した人はさらにブラフマ・クンダへ赴き、そこで沐浴すべきである。

Verse 2

सेतुमध्ये महातीर्थं गंधमादनपर्वते । ब्रह्मकुडमिति ख्यातं सर्व दारिद्र्यभेषजम्

セートゥのただ中、ガンダマーダナ山に大いなるティールタがあり、ブラフマ・クンダと称される。あらゆる貧窮と不運を癒す霊薬である。

Verse 3

विद्यते ब्रह्महत्यानामयुतायुतनाशनम् । दर्शनं ब्रह्मकुंडस्य सर्वपापौघनाशनम्

無数のブラフマハティヤ（梵殺）の罪さえ滅すると言われる。ブラフマ・クンダをひと目見るだけで、あらゆる罪の奔流が消え去る。

Verse 4

किं तस्य बहुभिस्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । महादानैश्च किं तस्य ब्रह्मकुंडविलोकिनः

ブラフマ・クンダを拝する者に、数多の他のティールタが何の要ろう。苦行も、アドゥヴァラの祭式も、さらには大いなる布施（ダーナ）さえ、何の要があろうか。

Verse 5

ब्रह्मकुंडे सकृत्स्नानं वैकुंठप्राप्तिकारणम् । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म येन धृतं द्विजाः

ブラフマ・クンダでただ一度沐浴することは、ヴァイクンタに至る因となる。おお二生者（ドヴィジャ）よ、ブラフマ・クンダより生じた聖灰を身に帯びる者は福徳に満ちる。

Verse 6

तस्यानुगास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतभस्मना यस्त्रिपुंड्रकम्

そこには三神—ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラ—が随伴する。ブラフマ・クンダより生じた灰でトリプンダラを身に記す者は……

Verse 7

करोति तस्य कैवल्यं करस्थं नात्र संशयः । तद्भस्मपरमाणुर्वा यो ललाटे धृतो भवेत्

その者にとっては、カイヴァリヤ（解脱）は掌中にあるかのごとく得られる。ここに疑いはない。かの聖なる灰の微塵一つでも額に戴けば、その果報をもたらす。

Verse 8

तावदेवास्य मुक्तिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा । तत्कुंडभस्मना मर्त्यः कुर्यादुद्धूलनं तु यः

その解脱はかくも即時であり、ここに思案は要らない。あの聖なる池の灰をもって身に塗り清める者は、いかなる凡夫であれこの果を得る。

Verse 9

तस्य पुण्यफलं वक्तुं शंकरो वेत्ति वा न वा । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म यो नैव धारयेत्

その功徳の果を、シャンカラでさえ語り尽くせるか否か――それほど量り知れない。だがブラフマクンダより生じた灰をまったく身に帯びぬ者は、この浄化の助けを捨てる。

Verse 10

रौरवे नरके सोऽयं पतेदाचंद्रतारकम् । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं वा ब्रह्मकुंडस्थभस्मना

その者はラウラヴァ地獄に堕ち、月と星の時に至るまで留まる。これは、ブラフマクンダに在る灰による身の塗布、あるいは三本の聖なる線（トリプンダラ）の佩用を怠る者について説かれる。

Verse 11

नराधमो न कुर्याद्यः सुखं नास्य कदाचन । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतभस्मनिंदारतस्तु यः

この行をなさぬ者は人の中の最下劣であり、決して安楽を得ない。まことに、ブラフマクンダより生じた灰を貶めることを喜ぶ者は、不幸へと堕ちる。

Verse 12

उत्पत्तौ तस्य सांकर्यमनुमेयं विपश्चिता । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्मैतल्लोकपावनम्

賢者は、これを誤って扱う者について、その出自に混濁があると推し量るべきである。ブラフマクンダより生じたこの聖灰は、諸世界を清める。

Verse 13

अन्यभस्मसमं यस्तु न्यूनं वा वक्ति मानवः । उत्पत्तौ तस्य सांकर्य मनुमेयं विपश्चिता

しかし、この聖灰を他の灰と同じだ、あるいはそれ以下だと言う者については、賢者はその出自と資質に瑕疵があると推し量るべきである。

Verse 14

ब्रह्मकुंडसमुद्भूतेऽप्यस्मिन्भस्मनि जाग्रति । भस्मांतरेण मनुजो धारयेद्यस्त्रिपुंड्रकम्

ブラフマクンダ生まれのこの聖灰があるにもかかわらず、別の灰で三本の聖標（トリプンダラ）を付ける者は、儀礼の本来の清浄に背く。

Verse 15

उत्पत्तौ तस्य सांक र्यमनुमेयं विपश्चिता । कदाचिदपि यो मर्त्यो भस्मैतत्तु न धारयेत्

賢者は、その性質と出自に混濁があると推し量るべきである。まことに、この聖灰を一度たりとも身に付けぬ者は、大いなる浄化を退ける。

Verse 16

उत्पत्तौ तस्य सांकर्यमनुमेयं विपश्चिता । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म दद्याद्द्विजाय यः

賢者は、その資質と出自に瑕疵があると推し量るべきである。これに対し、ブラフマクンダより生じた聖灰を二度生まれ（ドヴィジャ）に施す者は、功徳ある聖なる布施を成す。

Verse 17

चतुरर्णवपर्यंता तेन दत्ता वसुन्धरा । संदेहो नात्र कर्तव्यस्त्रिर्वा शपथयाम्यहम्

四つの大海に囲まれたこの大地は、彼によって授けられた。ここに疑いを抱いてはならぬ――私はそれを、三度までも誓う。

Verse 18

सत्यंसत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । ब्रह्मकुंडोद्भवं भस्म धारयध्वं द्विजोत्तमाः

「真実、真実、さらに真実！」—そう言って彼は腕を掲げ、宣言した。「おお、最勝の二度生まれの者たちよ。ブラフマ・クンダより生じた聖なる灰を身に帯びよ。」

Verse 19

एतद्धि पावनं भस्म ब्रह्मयज्ञसमुद्भवम् । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

まことにこの灰は清めるものであり、ブラフマ・ヤジュニャ（梵供）より生じた。いにしえ、世尊ブラフマー、あらゆる世界の祖父（ピターマハ）は、（かく行じた…）。

Verse 20

सन्निधौ सर्वदेवानां पर्वते गंधमादने । ईशशापनिवृत्त्यर्थं क्रतून्सर्वान्समातनोत्

すべての神々の御前にて、ガンダマーダナ山において、彼はイーシャ（シヴァ）の呪いを鎮めるため、あらゆる供犠（クラトゥ）を整え、ことごとく執り行った。

Verse 21

विधाय विधिवत्सर्वानध्वरान्बहुदक्षिणान् । मुमुचे सहसा ब्रह्मा शंभुशापाद्द्विजोत्तमाः

法にかなって一切の祭祀を行い、豊かなダクシナー（布施）を備えたのち、ブラフマーは忽ちシャンブ（シヴァ）の呪いから解き放たれた、ああ最勝の二度生まれよ。

Verse 22

तदेतत्तीर्थमासाद्य स्नानं कुर्वंति ये नराः । ते महादेवसायुज्यं प्राप्नुवंति न संशयः

このまさにティールタに至り、そこで沐浴する者は、マハーデーヴァとの合一を得る。疑いはない。

Verse 23

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद । चतुर्दशानां लोकानां स्रष्टारं चतुराननम्

聖仙たちは言った。「ヴィヤーサの弟子よ、大いなる智慧を備え、プラーナの義に通じた者よ——十四界を造りし四面の創造神について語り給え。」

Verse 24

शंभुः केनापराधेन शप्तवान्भारतीपतिम् । शापश्च कीदृशस्तस्य पुरा दत्तो हरेण वै । एतत्सर्वं मुने ब्रूहि तत्त्वतोऽस्माकमादरात्

「いかなる罪過によってシャンブ（Śambhu）は言語の主ブラフマーを呪ったのか。さらに、かつてハリ（Hari）によって授けられたその呪いはいかなる性質であったのか。聖仙よ、我らの篤き敬意ゆえ、真実に、詳らかに語り給え。」

Verse 25

श्रीसूत उवाच । पुरा बभूव कलहो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्

シュリー・スータは語った。古の時、ブラフマーとヴィシュヌの間に互いに争いが起こった。

Verse 26

कंचिद्धेतुं समुद्दिश्य स्पर्धया श्लाघमानयोः । अहं कर्त्ता न मत्तोऽन्यः कर्त्तास्ति जगतीतले

何らかの口実を掲げ、競い合って二者は誇った。「我こそ創造者なり。世の上に、我以外の創造者は存在しない。」

Verse 27

एवमाह हरिं ब्रह्मा ब्रह्माणं च हरिस्तथा । एवं विवादः सुमहान्प्रावर्त्तत पुरा तयोः

かくしてブラフマーはハリ（ヴィシュヌ）に語り、ハリもまた同様にブラフマーに語り返した。かくて遠い昔、両者の間にきわめて大いなる争いが起こった。

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कुर्वतोः कलहं मिथः । तयोर्गर्वविनाशाय प्रबोधार्थं च देवयोः

おおブラーフマナたちよ、二柱が互いに争っていたその時、（神なる介入が起こり）彼らの驕りを滅し、またその二神を覚醒させるためであった。

Verse 29

मध्ये प्रादुरभूल्लिंगं स्वयंज्योतिरनामयम् । तौ दृष्ट्वा विस्मितौ लिंगं ब्रह्मविष्णु परस्परम्

そのただ中に、リンガが顕れた――自ら光を放ち、いかなる瑕もないもの。リンガを見て、ブラフマーとヴィシュヌは驚嘆し、互いに見交わした。

Verse 30

समयं चक्रतुर्विप्रा देवानां सन्निधौ पुरा । अनाद्यंतं महालिंगं यदेतद्दृश्यते पुरः

おおブラーフマナたちよ、昔、神々の御前において、二柱は眼前に見えるこの大リンガ――始まりも終わりもなきもの――について約定を結んだ。

Verse 31

अनंतादित्यसंका शमनंताग्निसमप्रभम् । आवयोरस्य लिंगस्य योंऽतमादिं च द्रक्ष्यति

無数の太陽に似て、無尽の火のごとく輝く――われら二柱のうち、誰がこのリンガの終わりと始まりとを見届けるならば、

Verse 32

स भवेदधिको लोके लोककर्ता च स प्रभुः । अहमूर्ध्वं गमिष्यामि लिंगस्यातं गवेषयन्

彼は世において最上と見なされ、諸世界の創造者にして主となる。「わたしは上へ行こう」とブラフマーは言い、「聖なるリンガの果てを求める」。

Verse 33

गवेषणाय मूलस्य त्वमधस्ताद्धरे व्रज । इति तस्य वचः श्रुत्वा तथे त्याह रमापतिः

「そして汝、ハリよ、下へ赴き、根（基）を求めよ。」その言葉を聞いて、ラマーの主（ヴィシュヌ）は答えた。「そのとおりに。」

Verse 34

एवं तौ समयं कृत्वा मार्गणाय विनिर्गतौ । विष्णुर्वराहरूपेण गतोऽधस्ताद्गवेषितुम्

かくして二者は約を結び、探索のために出立した。ヴィシュヌは猪（ヴァラーハ）の姿を取り、基を求めて下方へと赴いた。

Verse 35

हंसतां भारतीजानिः स्वीकृत्योपरि निर्ययौ । अधो लोकान्विचित्याथो विष्णुर्वर्षगणान्बहून् । यथास्थानं समागत्य वभाषे देवसन्निधौ

バーラティーの夫（ブラフマー）は白鳥の姿を取り、上方へと昇った。ヴィシュヌは下界の諸世界を幾多の長き歳月にわたり探り、やがて本来の座に戻って、神々の御前で語った。

Verse 36

विष्णुरुवाच । अहं लिंगस्य नाद्राक्षमादिमस्येति सत्यवाक्

ヴィシュヌは言った。「真実を語る。わたしはこのリンガの始まりを見いだせなかった。」

Verse 37

ऊर्ध्वं गवेषयित्वाथ ब्रह्माप्यागच्छदत्र सः । आगत्य च वचः प्राह छद्मना चतुराननः

上方を探し尽くして、ブラフマーもまたそこへ戻って来た。到着すると、四面の御方は言葉を発し、欺きによって真実を覆い隠した。

Verse 38

ब्रह्मोवाच । अहमद्राक्षमस्यांतं लिंगस्येति मृषा पुनः । तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा व्रह्मविष्ण्वोर्महेश्वरः । मिथ्यावादिनमाहेदं प्रहस्य चतुराननम्

ブラフマーは言った。「このリンガの終端を私は見た」と、彼は再び偽りを語った。ブラフマーとヴィシュヌの言葉を聞いたマヘーシュヴァラは微笑み、四面の者を「虚言の語り手」と呼んだ。

Verse 39

ईश्वर उवाच । असत्यं यदवोचस्त्वं चतुरानन मत्पुरः

イーシュヴァラは言った。「四面の者よ、我が前で汝が語った言葉は真実ではない。」

Verse 40

तस्मात्पूजा न ते भूयाल्लोके सर्वत्र सर्वदा । अथ विष्णुं पुनः प्राह भगवान्परमेश्वरः

「ゆえに、世において汝への礼拝は、いかなる所でも、いかなる時にも、もはや捧げられぬであろう。」それから、福徳具わる至上主は再びヴィシュヌに語りかけた。

Verse 41

यस्मात्सत्यमवोचस्त्वं कमलायाः पते हरे । तस्मात्ते मत्समा पूजा भविष्यति न संशयः

「汝が真実を語ったがゆえに、ハリよ、カマラー（ラクシュミー）の主よ、汝への礼拝は我への礼拝と等しくなる。疑いはない。」

Verse 42

ततो ब्रह्मा विषण्णः सञ्छंकरं प्रत्यभाषत । स्वामिन्ममापराधं त्वं क्षमस्व करुणानिधे

そのときブラフマーは沈痛のうちにシャンカラに語った。「主よ、わが過ちをお赦しください、慈悲の宝蔵よ。」

Verse 43

एकोपराधः क्षंतव्यः स्वामि भिर्जगदीश्वरैः । ततो महेश्वरोऽवादीद्ब्रह्माणं परिसांत्वयन्

「ただ一つの過ちは、主たる者、世界の主たちによって赦されるべきである。」そうしてマヘーシュヴァラはブラフマーを慰めつつ語った。

Verse 44

ईश्वर उवाच । न मिथ्यावचनं मे स्याद्ब्रह्मन्वक्ष्यामि ते शृणु । गच्छ त्वं सहसा वत्स गन्धमादनपर्वतम्

イーシュヴァラは言った。「ブラフマン（ブラフマー）よ、我に虚言はあり得ない。汝に告げよう—聞け。愛しき者よ、ただちにガンダマーダナ山へ行け。」

Verse 45

तत्र क्रतून्कुरुष्व त्वं मिथ्यादोषप्रशांतये । ततो विधूतपापस्त्वं भविष्यसि न संशयः

「そこでクラトゥ（祭祀）を修し、虚偽の過失を鎮めよ。そうすれば汝の罪は払い清められる。疑いはない。」

Verse 46

तेन श्रौतेषु ते ब्रह्मन्स्मार्तेष्वपि च कर्मसु । पूजा भविष्यति सदा न पूजा प्रतिमासु ते

「この（贖罪）によって、ブラフマーよ、汝はヴェーダのシュラウタ儀礼にも、またスマールタの行にも常に尊ばれる。しかし汝の像（プラティマー）への礼拝は行われない。」

Verse 47

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । ततो ब्रह्मा ययौ विप्रा गंधमादनपर्वतम्

かく語り終えるや、福徳の主（イーシュヴァラ）はその場にて姿を消した。ついでブラフマーは、ああ二度生まれの聖賢たちよ、ガンダマーダナ山へと赴いた。

Verse 48

ईजे च क्रतुकर्तारं क्रतुभिः पार्वतीपतिम् । अष्टाशीतिसहस्राणि वर्षाणि मुनिपुंगवाः

彼は祭祀の主、すなわちパールヴァティーの御伴侶を、種々の供犠の儀礼によって礼拝した。ああ牟尼の中の最勝者よ、それは八万八千年にわたり続いた。

Verse 49

पौंडरीकादिभिः सर्वैरध्वरैर्भूरिदक्षिणैः । इन्द्रादिसर्वदेवानां सन्निधावयजच्छिवम् । तेन तुष्टोभवच्छंभुर्वरमस्मै प्रदत्तवान्

彼はプァウンダリーカをはじめとするあらゆる大供犠を、豊かなダクシナー（祭礼の施与）とともに修し、インドラならびに諸天の臨在のもとでシヴァを礼拝した。これに満悦したシャンブは、彼に一つの恩寵を授けた。

Verse 50

ईश्वर उवाच । मिथ्योक्तिदोषस्ते नष्टः कृतैरेतैर्मखैरिह

イーシュヴァラは言われた。「ここで汝が修したこれらの供犠によって、虚言の罪過は汝より滅した。」

Verse 51

चतुरानन ते पूजा श्रौतस्मार्तेषु कर्मसु । भविष्यत्यमला ब्रह्मन्न पूजा प्रतिमासु ते

おお四面の御方よ、汝の礼拝はヴェーダの儀礼（シュラウタ）と伝統の作法（スマールタ）において清浄無垢となろう、ブラフマーよ。また、汝を像（プラティマー）として礼拝することも同じく清らかであろう。

Verse 52

यागस्थलमिदं तेऽद्य ब्रह्मकुण्डमिति प्रथाम् । गमिष्यति त्रिलोकेस्मिन्पुण्यं पापविनाशनम्

汝のこの供犠の地は、今日より三界において「ブラフマクンダ」として名高くなろう。功徳を授け、罪を滅する聖地である。

Verse 53

ब्रह्मकुण्डाभिधे तीर्थे सकृद्यः स्नानमा चरेत् । मुक्तिद्वारार्गलं तस्य भिद्यते तत्क्षणाद्विधे

「ブラフマクンダ」と呼ばれる聖なるティールタにて、たとえ一度でも沐浴する者は—おおヴィダーター（梵天）よ—その解脱の門の閂がただちに砕かれる。

Verse 54

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतं ललाटे भस्म धारयन् । मायाकपाटं निर्भिद्य मुक्तिद्वारं प्रया स्यति

ブラフマクンダより生じた聖灰を額に戴けば、マーヤーの扉を打ち破り、解脱の門へと進む。

Verse 55

ब्रह्मकुण्डोत्थितं भस्म ललाटे यो न धारयेत् । स्वपितुर्बीजसंभूतो न मातरि सुतस्तु सः

ブラフマクンダより起こった灰を額に戴かぬ者は、父の種子より生まれただけで、まことの母の子とは言えぬ。

Verse 56

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतभस्मधारणतो विधे । ब्रह्महत्यायुतं नश्येत्सुरापानायुतं तथा

おおヴィダーター（梵天）よ、ブラフマクンダより生じた灰を身に帯びれば、ブラフマハティヤーの罪は万倍に滅し、また酒を飲む罪も同じく万倍に滅する。

Verse 57

गुरुतल्पायुतं नश्येत्स्वर्णस्तेयायुतं तथा । तत्संसर्गायुतं नश्येत्सत्यमुक्तं मया विधे

師の寝床を汚す罪がたとえ無数にあろうとも滅び、また黄金を盗む罪も無数に滅びる。さらにそのような行いに関わることによって生じた無数の罪さえも滅する――これが我が汝に告げた真実である、ヴィディ（梵天）よ。

Verse 58

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतभस्मधारणवैभवात् । भूतप्रेतपिशाचाद्या नश्यंति क्षणमात्रतः

ブラフマクンダより生じた聖なる灰を身に帯びるその霊妙なる力によって、ブータ、プレータ、ピシャーチャなどの類は、ただ一瞬にして滅び去る。

Verse 59

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । यज्ञेष्वथ समाप्तेषु मुनयश्च जितेंद्रियाः

かく語り終えると、福徳具足の主イーシャはその場で姿を消した。やがて祭祀が成就すると、諸牟尼—諸根を制した者たち—はその聖地に揺るがずとどまった。

Verse 60

इन्द्रादिदेवताश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः । अन्ये च देवनिवहा गंधमादनपर्वते

インドラをはじめとする諸天は、シッダ、チャーラナ、キンナラらと共に、さらに多くの神々の群れを伴い、ガンダマーダナ山に集い来た。

Verse 61

तां यज्ञभूमिमाश्रित्य स्वयं रुद्रेण सेविताम् । निरंतरमवर्तंत विदित्वा तस्य वैभवम्

彼らはルドラ自らが奉仕するその祭場に身を寄せ、その比類なき栄光を知って、絶え間なくそこへと帰り来た。

Verse 62

यथाविधि ततो यज्ञान्समाप्य बहुदक्षिणान् । सत्यलोकमगाद्ब्रह्मा शिवाल्लब्धमनोरथः

かくしてブラフマーは、法にかなって諸祭祀を成就し、多くのダクシナー（祭礼の布施）を施したのち、サティヤローカへ赴いた――シヴァの恩寵により所願は満たされた。

Verse 63

तदाप्रभृति देवाश्च मुनयश्च द्विजोत्तमाः । ब्रह्मकुण्डं समासाद्य चक्रुर्यागान्विधानतः

その時以来、神々と聖仙たち――最勝の二度生まれ――はブラフマ・クンダに赴き、定められた法に従って祭祀（ヤジュニャ）を修した。

Verse 64

तस्मादियक्षवो मर्त्याः कुर्युर्यज्ञानिहैव हि

ゆえに、ふさわしい力を備えた人々よ、まさにこの地で祭祀（ヤジュニャ）を行うべきである。

Verse 65

मनुजदेवमुनीश्वरवंदितं सकलसंसृतिनाशकरं द्विजाः । जलजसंभवकुण्डमिदं शुभं सकल पापहरं सकलार्थदम्

二度生まれの者たちよ、人・神々・聖仙の主に礼拝される、この吉祥なる「蓮華より生まれし者」（ブラフマー）のクンダは、サンサーラの一切の繋縛を滅し、あらゆる罪を除き、あらゆる願いを成就させる。