Adhyaya 97

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

聖マールカンデーヤは言った。「それから、地を護る者よ、無上のヴィヤーサ・ティールタ（Vyāsa-tīrtha）へ赴け。人間には到達しがたい稀有の霊地であり、功徳きわめて大なる聖所、あたかも天空の中界に住するかのように在る。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात्त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

ユディシュティラは言った。「なぜそのヴィヤーサ・ティールタは中間の空域に安住しているのか。これを簡潔に語ってください――長広舌は控えてください。」

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

聖マールカンデーヤは言った。「よくぞ言った、よくぞ言った、強き腕の者よ。汝は法にかない、善き者を慈しむ。パールタよ、汝は己の務めに励み、ティールタ巡礼を敬っている。」

Verse 4

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पोऽहं नृपात्मज

人々の主よ、ヴィヤーサの聖なる渡し（ヴィヤーサ・ティールタ）は、あらゆる生きとし生けるものにとって得難いものです。老いの重みに苦しめられ、私は苦行に耐えうる身ではありません、王子よ。

Verse 5

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

私は気を失い、財を失い、記憶さえも失った。この巡礼の聖地は――秘中の秘であり――私は誰にも明かしてこなかった。

Verse 6

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

王の中の王よ、そこにはカリは決して入りません。なぜならその地はヴィヤーサの加護のもとに安住しているからです。まことにそれは、レーヴァー（ナルマダー）の霊妙なる働きによって中空に生じたのです。

Verse 7

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

ヴィリンチ（梵天）でさえ、レーヴァーの功徳を余すところなく讃えることはできない。ならば、いとしい子よ、どうして私がレーヴァーの至高の偉大さを知り得ようか。

Verse 8

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यतेऽद्य कलौ युगे

ゆえに私は、とりわけヴィヤーサティールタについて、ほんのわずか語ろう。そこでは、今日このカリ・ユガにおいてさえ、直接の証と確かな実感が見られるからである。

Verse 9

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

鳥でさえ、そのあまりに恐ろしい杭を突き破って通り抜けることはできない。王子よ、それがいかにして生じたかを、手短に語ろう。

Verse 10

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

かつて、地を護る者よ、尊ばれる聖仙パラーシャラがいた。彼はガンガーの水中で、甚だ峻烈な苦行（タパス）を修し、大いなる果報を得た。

Verse 11

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

ジャーナヴィー（ガンガー）の水に入り、彼はプラーナーヤーマに堅く住した。十二年が満ちると、彼は水のただ中より姿を現した。

Verse 12

भिक्षार्थी संचरेद्ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

托鉢して彼は、舟が留め置かれている村を巡った。そこで彼は、ひときわ麗しく心を奪う乙女を見た。

Verse 13

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

彼女を見るや、欲に悩まされた彼は甘く語った。「向こう岸へ渡しておくれ。汝は誰ぞ、鹿の眼をもつ者よ。」

Verse 14

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

川辺の舟に座り、彼の心を揺さぶるその乙女に彼がそう告げると、彼女は聖仙の雄たるその大賢者に恭しく礼拝した。

Verse 15

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

欲に惑う彼を見て、彼女は身の上を語り始めた。「おお、最勝の両生者よ、私は漁師の家で仕える侍女の乙女です。」

Verse 16

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

「おお主よ、主人は舟を守り護るために私を命じました。すべての次第を申し上げましたゆえ、どうか余すところなくお知りください。」

Verse 17

एवमुक्तस्तया सोऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीदिदम्

彼は彼女にそのように告げられると、しばし黙想し、やがて次の言葉を語った。

Verse 18

पराशर उवाच । अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

パラーシャラは言った。「吉祥なる者よ、智の力によって汝の出生を知っている。汝は漁夫の娘ではない。美しき者よ、汝は王女である。」

Verse 19

कन्योवाच । कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

乙女は言った。「婆羅門よ、告げてください。父は誰で、私は誰の胎より生まれたのですか。いかなる家系に生まれ、どうして漁夫の娘と呼ばれるようになったのですか。」

Verse 20

पराशर उवाच । कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

パラーシャラは言った。「汝が問うたことを、余すところなくすべて語ろう。月の王統（ソーマ王朝）の飾りともいうべき、ヴァスという王がいた。」

Verse 21

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

「吉祥なる者よ、彼はジャンブードヴィーパの主であり、敵の恐れを増し加える者であった。妻は七百人、そしてまことに十人の息子がいた。」

Verse 22

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

彼はダルマによって人々を守り、常に主君のごとく崇められた。乳海洲クシーラドヴィーパに住むムレッチャたちでさえ、彼に背くことはなかった。

Verse 23

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

彼は彼らを滅ぼすために進軍し、大海を越えた。息子たちと従者を伴い、皆が大いなる武勇に立っていた。

Verse 24

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

そのときムレッチャたちはヴァスと共に戦を起こした。ヴァスは彼らすべてのムレッチャを打ち破った、ああ鹿の眼の姫よ。

Verse 25

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

彼は彼らを貢納の民とし、その子ら、軍勢、乗り物に至るまで従わせた。そしてその王の第一の王妃、鹿の眼の君よ、それが汝の母であった。

Verse 26

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

王が旅に出ている間に、彼女は月の時を迎えた。かかる折、女においてはカーマ（マンマタ）がいよいよ強く働くと言われる。

Verse 27

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

とりわけ生殖の季節には、人は欲望の矢に射抜かれる。マーンマタに灼かれ、あの美しい眼の女は、いかにすべきかと思い巡らし始めた。

Verse 28

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

「今日、ヴァス王のもとへ使者を遣わそう。」そう言って呼び寄せ、彼女は告げた。「急げ、使者よ――王の御前へ参れ。」

Verse 29

दूत उवाच । परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुमशक्येत जलयानैर्विना शुभे

使者は言った。「女神のごとき御方よ、敵を懲らしめるヴァス王は、向こう岸へ渡られました。めでたき御方よ、水の乗り物なくしては、そこへ行くことはできません。」

Verse 30

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

その舟はすべて向こう岸へ取られていた。使者の言葉を聞くや、王妃は意気消沈し、恋の苦しみに責められた。

Verse 31

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

すると友は彼女に言った。「なぜそのように嘆き苦しむのですか。姫よ、あなたご自身の書状を、真実にして明らかに、鸚鵡の手に託して送りなさい。」

Verse 32

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

「美しき者よ、鳥は大海さえも越えるのです。」友の言葉により、王妃は心を鎮めた、王よ。

Verse 33

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

そこで書記が呼び出された。「我が命により書状を書け。『汝なくしては、今日サティヤバーマーは—ヴァスよ、王よ—生きられぬ（命を保てぬ）』と。」

Verse 34

ऋतुकालोऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

「今日、めでたき季節の時が到来した。書記よ、書状を書け。白樺の樹皮に、書き手が確かにこれを書き記せ。」

Verse 35

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

籠の中にいた鸚鵡が、そのまま彼らの御前へと連れて来られた。

Verse 36

सत्यभामोवाच । नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

サティヤバーマーは言った。「この書状を携え、急ぎヴァス王の御許へ行け。」鳥は恭しく頭を垂れ、すぐれた文を受け取った。

Verse 37

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

たちまち翼をひろげて、王よ、それは大空の広がりへと飛び立った。ついでその鳥は速やかにヴァス王の御前へと赴いた。

Verse 38

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्तेऽवधारितः

サティヤバーマーに遣わされた鸚鵡が書状を落とすと、ヴァス王はそれを取り上げ、手にして注意深く見定めた。

Verse 39

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

書状の趣旨を思案し終えると、人々の主は自らの精を取り、決して空しくならぬ包みを作り、そこに返書を添えて封じた。

Verse 40

शुकस्य सोऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

彼は鸚鵡にそれを渡して言った。「王妃のもとへ行け。」鸚鵡はヴァス王に礼拝し、精の包みを受けて飛び立った。

Verse 41

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस्तमभ्यधावत

鸚鵡が大海の上空に至ると、鷹がそれを見つけた。肉を携えていると知るや、鷹はその鸚鵡めがけて急降下した。

Verse 42

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

鷹のくちばしの一撃に打たれ、バーラタよ、鸚鵡は気絶して倒れた。その失神ゆえに、種子は海の水に落ちた。

Verse 43

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

ヴァス王のその種子は魚に呑み込まれた。その種子によって、魚の腹から一人の乙女が生まれたのだ、美しき者よ。

Verse 44

प्राप्तोऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद्विदारितो मत्स्यस्तावद्दृष्टा त्वमुत्तमे

その魚は漁をする狩人たちに得られ、彼らの家へ運ばれた。そして魚が切り開かれたその瞬間、最上の者よ、あなたが見いだされた。

Verse 45

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

あなたは月輪のごとく麗しく、太陽の光輝に等しく輝いていた。あなたを見て、ジャーフナヴィー（ガンガー）の岸辺で漁師たちは皆、歓喜した。

Verse 46

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

彼らは歓喜して皆、長の家へ赴いた。そして告げた。「女人の宝が現れました。どうかお受け取りください、大いなる主よ。」

Verse 47

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

かくして、子なきその男は、肢体ほっそりとして鹿のような眼をもつ乙女を受け入れた。妻として彼女に言った。「細身の者よ、鹿眼の婦人よ、家を守り、家政を治めよ。」

Verse 48

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

それから彼女はパラーシャラの言葉を思いめぐらした。かく語り終えると、王よ、彼女は受け入れのしるしとして身を彼に委ねた。

Verse 49

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धोऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

彼女は言った。「よろしゅうございます、尊きブラーフマナよ。魚の匂いがなお私にまとわりついております。」すると彼の力により、乙女は天なる芳香に満たされた。

Verse 50

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

彼はただヨーガの力によって火を燃え立たせ、聖なる炎のまわりを右繞して礼拝したのち、彼女を人目の届かぬ奥まった所へ導いた。

Verse 51

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

しかし舟の中ほどでは、彼女は欲情の部位に触れさせなかった。ブラーフマナが欲に燃えていると知り、彼女は恐れた――ダルマの子よ。

Verse 52

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

彼女は微笑んで彼に言った。「お方よ、あなたは人々の前におられます。賢き者よ、卑俗な者にのみふさわしいことをして、どうして恥じないのですか。」

Verse 53

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

それから彼はしばし黙想し、心中に闇の力ターマシーを想起した。すると、動くものも動かぬものも一切を遍満するターマスのマーヤーが現れ出た。

Verse 54

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

すると彼女はその行いに驚き、また喜びに染まった。梵行（ブラフマチャリヤ）の熱によって清められ力を得た者の威力により、戯れのごとく女の歓びを味わった。

Verse 55

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

するとその瞬間、懐胎の重みに苦しみ、彼女はその場で男児を産んだ。髪は結い固められ、杖を携えていた。

Verse 56

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

彼はカマンダル（水瓶）を携え、静謐で、腰にはメーカラーを飾り、上衣は肩に掛けられていた。迷妄を離れ、ヴィシュヌのマーヤーすら超えていた。

Verse 57

ततोऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

それでも、パールタよ、あの比類なき幼子を見て彼女は不安に満たされ、震えながら乙女は聖仙のもとへ帰依しに赴いた。

Verse 58

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मेऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तमुत्तरीयविभूषितम्

「お守りください、お守りください、最勝の牟尼よ――大智のパラーシャラよ！わたしにこの上なく不思議な子が生まれました。立派なカウピーナと帯をまとい、杖を手にし、ジャターの乱れ髪を結い、上衣を飾りとして身につけております。」

Verse 59

पराशर उवाच । मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

パラーシャラは言った。「恐れるな。汝に子が生まれても、汝はなお乙女のままであろう。名はヨージャナガンダー、また第二の名としてサティヤヴァティーとも呼ばれる。」

Verse 60

शंतनुर्नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

「シャントヌという名の王が、汝の夫となる。汝はその第一の王妃となり、ソーマヴァンシャ――月の王統の飾りとなろう。」

Verse 61

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

「さあ、自らの住まいへ行け、清らかなる者よ。汝は以前の姿に戻った。ここで嘆くな――わが霊知の力を見よ。」

Verse 62

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

そう言い終えると、バラモンは立ち去った。若い女は子を抱き、まず礼拝してから、篤い信心をもって母に語りかけた――八体投地して、へりくだり敬って。

Verse 63

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियतामपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

「母上、私の申したことをお赦しください。どうか私にもご慈悲をお垂れください。愛しき母上よ、私は主イーシュヴァラ（Īśvara）への礼拝に真心を尽くして励みます。」

Verse 64

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यमब्रवीत्

そのとき彼女は、息子の言葉に胸を痛め、悲しみのうちに語った。

Verse 65

योजनगन्धोवाच । मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

ヨージャナガンダーは言った。「わが愛しい子よ、私を捨てて行かないでおくれ。今ここで、罪なきこの母を離れないで。お前と別れれば、わが子よ、私は必ず死に至ろう――疑いはない。」

Verse 66

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

子に勝る愛はなく、兄弟に支えられる家に勝る家門はない。真実に帰依するダルマより高き法はなく、虚偽より大いなる罪はない。

Verse 67

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

わが乙女の頃に我より生まれ、まことに汝は我が支えとなるはずであった。されど我には夫もなく、（傍らに留まる）子もない——業（カルマ）の残酷な皮肉を見よ。

Verse 68

व्यास उवाच । मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यमेतन्मयोरितम् । आपत्कालेऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

ヴィヤーサは言った。「心の内で嘆くな。わが語ったことは真実である。苦難の時には、デーヴィーよ、我を想い出せ——汝の目的が成就するために。」

Verse 69

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

「災いより汝を救おう。耐え難き我が言葉を赦せ。」そう告げてヴィヤーサは去り、乙女もまた家へ帰った。

Verse 70

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

そこに、パラーシャラの子（ヴィヤーサ）は森のただ中で憂いに沈み——トレーター・ユガの終わり、ドヴァーパラの初めに、王よ——深き思索に没していた。

Verse 71

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

シャクラ（インドラ）を先頭とする神々は、ヴィヤーサのために思案し始めた。彼がパラーシャラの子であることは、ナーラダ自らが告げ知らせていた。

Verse 72

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

漁夫の娘より生まれしその智者（ヴィヤーサ）は、ジャフヌスーターの岸辺に在した。やがてナーラダの言葉により、神々のうち最勝の者たちが来臨した。

Verse 73

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

ラーマ、ピターマハ（ブラフマー）、シャクラ（インドラ）は、ムニの群れに囲まれ、礼拝の挨拶など種々の敬意をそれぞれ相応しく捧げ、「善きかな、善きかな」と称えた。

Verse 74

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

その童子は、ピターマハによってガルバーダーナに始まるサンスカーラを正しく授けられ、清められた。島に生まれたゆえにドヴァイパーヤナと呼ばれ、またパラーシャラの子としてパーラーシャリヤとも称された。

Verse 75

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तोऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

クリシュナの分身として彼は「クリシュナ」の名を帯び、また「ヴィヤーサ」としてヴェーダを編纂し分別するであろう。彼はヴィランチ（ブラフマー）により灌頂され、ムニの群れから幾度も敬われた。

Verse 76

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

「汝はあらゆる世界におけるヴィヤーサなり」と告げて、神々は去った。そこでクリシュナ・ドヴァイパーヤナは、聖なるティールタへの巡礼を開始した。

Verse 77

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

彼は聖なるガンガーに沐浴し、ケーダーラとプシュカラを巡礼した。さらにガヤー、ナイミシャのティールタ、クルクシェートラ、そしてサラスヴァティーへと赴いた。

Verse 78

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

ウッジャイニーではマハーカーラを礼拝し、プラバーサではソーマナータを参詣した。大地の果て、海の縁に至るまで沐浴を重ね、偉大なる聖仙はさらに進んだ。

Verse 79

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

彼は甘露のごとく吉祥なるナルマダーに至った。それはルドラの御身より生じたと伝えられる。喜びをもってナルマダーを拝し、彼は深い安らぎと心の静寂を得た。

Verse 80

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

ナルマダーの岸に身を寄せ、彼は豊かな苦行を修した。夏には「五火の行」を行い、雨季には裸地に横たわった。

Verse 81

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

冬には濡れ衣をまとい、立ったままマヘーシュヴァラを観想した。内なる心の蓮華に至上主を安置し、パラメーシュヴァラを瞑想した。

Verse 82

सृष्टिसंहारकर्तारमछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

瞑想に専心して、日々シッデーシュヴァラのリンガを礼拝すべし。吉祥にして恩寵を授け、破られぬ御姿、創造と帰滅を司る主である。

Verse 83

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

そのシッダ・リンガを供養し、禅定のヨーガの力によって、シャンカラはクリシュナ・ドヴァイパーヤナの前に直に顕現し、まさに目前に現れた。

Verse 84

ईश्वर उवाच । तोषितोऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

イーシュヴァラは言った。「わが子よ、汝に満足した。麗しき恩寵を選ぶがよい。」

Verse 85

व्यास उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञोऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

ヴィヤーサは言った。「もし我に満足し、主よ、願いを授け給うなら、どうか汝みずからナルマダーの河畔に顕現したまえ。ウマーの主よ、汝の恩寵により、過去と未来を知る者とならしめたまえ。」

Verse 86

ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतोऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

イーシュヴァラは言った。「そのとおりになろう、わが子よ。わが恩寵により疑いはない。汝の信愛に心をとらえられ、我はナルマダーの河畔に直に顕現しよう。」

Verse 87

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षोऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

「半千の光芒の姿となって、汝のアーシュラマに我は直に現前しよう。」そう告げて、神は至上の山カイラーサへと去った。

Verse 88

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

そののち、クリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）は妻を迎え、シャーストラの定める作法に従って、正しく妻を養い守った。

Verse 89

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर्वर्धापितः सर्वैरिञ्चेन्द्रपुरोगमैः

子なき聖仙—パラーシャラの子（ヴィヤーサ）—に、ついに男児が生まれた。インドラらを先頭に、すべての神々がその吉祥の誕生を寿いだ。

Verse 90

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर्वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

子の誕生の折、ヴァシシュタらの大牟尼たちが、聖なるティールタ巡礼の途次に、パラーシャラを先頭としてそこへ来臨した。

Verse 91

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

また、マヌ、アトリ、ヴィシュヌ、ハーリタ、ヤージュニャヴァルキヤ、ウシャナス、アンギラス、さらにヤマ、アーパスタンバ、サンヴァルタ、カーティヤーヤナ、ブリハスパティも来臨した。

Verse 92

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

かくして、幾千幾万――さらに幾十万、幾千万（クロール）にも及ぶ尊き聖者たちが、弟子らとともにナルマダー河の岸辺に帰依した。

Verse 93

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सोऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

王よ、彼らは心満ち足りて、吉祥にして麗しきヴィヤーサのアーシュラマへと来た。最上のバラモン聖仙たちを見て、彼もまた敬意をもって立ち上がり、迎えようと急いだ。

Verse 94

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

まず父に礼拝し、ついで作法のとおり一同に敬礼した。信心をもって座を供し、足を洗う水と敬献（アルギャ）を捧げた。

Verse 95

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । उद्धृतोऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

合掌して彼はこう言った。「あなたがたと語らい、あなたがたを供養し敬うことによって、私はまことに高められました。疑いはありません。」

Verse 96

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

「私は皆さまに、喜びをもって、森で採れた野菜と、荒野に実る果実をお供えいたします。」

Verse 97

। अध्याय

章の終わり（終章のしるし）。

Verse 98

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

勝利の祝福を交わし、互いに見つめ合ったのち、パラーシャラは、牝牛ならぬ“雄牛のごとき”諸仙により敬虔に見守られた。

Verse 99

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

「答えを申せ、わが子よ――クリシュナ・ドヴァイパーヤナにも。」皆にそう告げられると、尊きパラーシャラは、諸仙が成そうとすることを自らの子ヴィヤーサに語った。

Verse 100

श्रीपराशर उवाच । नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

シュリー・パラーシャラは言った。「誓願を破ることを恐れて、彼らは南岸で食事を望まぬ。されど食を受けたいと願い、とりわけシュラーダ（祖霊供養）のためにそう望むのだ。」

Verse 101

व्यास उवाच । करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

ヴィヤーサは言った。「仰せのとおりにいたしましょう。しばしここにお留まりください。わたしがこの聖なる河を鎮め、最上の作法にて儀礼を成し遂げるまで。」

Verse 102

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

かく語り、身を清めてナर्मダーの岸に立った。するとただちに讃歌を唱えた——王よ、これを聞け。

Verse 103

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

勝利あれ、福徳の女神よ。礼拝す、恩寵を授ける方よ。勝利あれ、罪を滅し、多くの果報を与える方よ。勝利あれ、シュンバとニシュンバの髑髏を携える方よ。天と人の苦を除く者よ、我は汝に帰依し礼拝する。

Verse 104

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

勝利あれ、月と日を眼とする方よ。勝利あれ、火により荘厳された最勝の御顔をもつ方よ。勝利あれ、バイラヴァの身そのものに住まう方よ。勝利あれ、魔アンダカの血を枯らす方よ——常に讃えらるべきナर्मダー・デーヴィよ。

Verse 105

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

勝利あれ、水牛魔を討つ者、三叉戟を執る方よ。勝利あれ、あらゆる世界の罪を除く方よ。勝利あれ、ピターマハ（梵天）が喜んで礼拝する女神よ。勝利あれ、バーस्कラ（太陽）とシャクラ（インドラ）が頭を垂れる御前よ。

Verse 106

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

勝利あれ、主（イーシャ）と、武器を備えた六面のスカンダに礼拝される方よ。勝利あれ、海へと赴く流れよ、シャンブ（シヴァ）に讃えられる方よ。勝利あれ、苦しみと貧困を滅する方よ。勝利あれ、子と伴侶を増し育てる方よ——世の安寧と聖なる功徳を授ける者よ。

Verse 107

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

勝利あれ、女神よ、あらゆる有身の衆生を支え給う御方よ。勝利あれ、天界を示し、苦しみを除き給う御方よ。勝利あれ、病を滅し、モークシャを授け給う御方よ。勝利あれ、望む功徳を与え給う、シッダの中の最勝、成就を授ける御方よ。

Verse 108

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

このヴィヤーサ（Vyāsa）作の讃歌を、シヴァ（Śiva）の御前にて、あるいは自宅においても、清らかな心で、欲と怒りを離れて誦する者は、

Verse 109

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

その者にはヴィヤーサが歓喜し、またヴリシャヴァーハナ（Vṛṣavāhana、牛旗のシヴァ）も歓喜する。さらにナルマダー女神（Narmadā Devī）も慈悲を垂れ給う――一切の罪を滅する御方である。

Verse 110

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहोऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

この地上でナルマダーを讃える者は、ヤマの国へは赴かない。女神よ、汝の徳を讃歌するその響きに、ピターマハ（Pitāmaha、梵天 Brahmā）さえも驚嘆するであろう。

Verse 111

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

ナルマダーよ、言葉の主ヴァークパティ（Vākpati）でさえ、汝の御姿を真に語り尽くすことはできない。ましてやこの私が、女神よ、どうして汝の功徳を知り、語り得ようか。

Verse 112

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनमब्रवीत्

かくして彼の清らかな心—言葉・思い・身・行いにおいて清浄なること—を知り、ナर्मदा女神は慈しみを垂れて、ついにこの言葉を告げられた。

Verse 113

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

「おおヴィヤーサよ、大いなる聖仙よ。汝の真実の言葉により、我は満ち足りた。望むなら、いかなる恩寵でも、すべて汝に授けよう。」

Verse 114

व्यास उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

ヴィヤーサは言った。「女神よ、もし我を喜び—もし我に授けるべき恩寵があるなら—汝の北の岸にて、諸リシに聖なるもてなしを施すことをお許しください。」

Verse 115

नर्मदोवाच । अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यमुन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

ナर्मदाは言われた。「ヴィヤーサよ、汝の願いは相応しくない。正道を外れた行いへと人を促すからである。インドラも月神もヤマも、誰かを邪道へ進ませることはできぬ。」

Verse 116

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

「わが子よ、ほかの恩寵を求めなさい。この世に稀なるものなら何でもよい。」女神の言葉を聞くや、ヴィヤーサはその場で気を失った。

Verse 117

वृथा क्लेशोऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

「今日のわが労はむなしくなった」と思い、彼は倒れ伏した。すると山々、森、林苑をも含めて、大地のすべてが震動した。

Verse 118

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

ヴィヤーサが失神して倒れたのを見て、インドラをはじめとする神々は皆、悲鳴にも似た叫びを上げ、幾千となってそこへ駆け集まった。

Verse 119

व्यासमुत्थापयामासुर्वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

彼らは、常にヴェーダに専心するヴィヤーサを起こし支えた。彼がその最勝の河のほとりで苦しんだのは、ブラーフマナのためであって、自らのためではなかった。

Verse 120

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

「牛のため、またブラーフマナのためには、ただちに命さえ捨てるべきである。」かくしてナルマダーは、梵天と神々の最勝者たちによって説き示された。

Verse 121

सुशीतलैस्तं बहुभिश्च वातैर्रेवाभ्यषिञ्चत्स्वजलेन भीता । सचेतनः सत्यवतीसुतोऽपि प्रणम्य देवान्सरितं जगाद

そのとき恐れおののくレーヴァーは、多くの涼風を送り、自らの水をそそぎかけて彼を甦らせた。意識を取り戻したサティヤヴァティーの子は神々に礼拝し、河に向かって語りかけた。

Verse 122

व्यास उवाच । तीर्थैः समस्तैः किल सेवनाय फलं प्रदिष्टं मम मन्दभाग्यात् । यद्देवि पुण्या विफला ममाशा आरण्यपुष्पाणि यथा जनानाम्

ヴィヤーサは言った。「すべてのティールタに仕える果報が、まことにこの私に定められたという。だが、ああ、我が不運ゆえに、女神よ、清らかな望みは実らず、世の人々にとっての森の花のように空しくなってしまった。」

Verse 123

नर्मदोवाच । यतो यतो मां हि महानुभाव निनीषते चित्तमिलातलेऽत्र । विन्ध्येन सार्द्धं तव मार्गमद्य यास्याम्यहं दण्डधरस्य पृष्ठे

ナルマダーは言った。「大いなる魂よ、あなたの心がこの地上で私をどこへ導こうとも、今日、私はあなたの道に従いましょう。ヴィンディヤとともに、ダンダダラの背に乗って。」

Verse 124

एवमुक्तो महातेजा व्यासः सत्यवतीसुतः । दक्षिणे चालयामास स्वाश्रमस्य सरिद्वराम्

このように告げられると、偉大な光威をもつ賢者ヴィヤーサ、サティヤヴァティーの子は、自らのアーシュラマの勝れた河を南へと動かした。

Verse 125

दण्डहस्तो महातेजा हुङ्कारमकरोन्मुनिः । व्यासहुङ्कारभीता सा चलिता रुद्रनन्दिनी

杖を手にした光輝ある牟尼は、命ずるようにフーンカーラを放った。ヴィヤーサのフーンカーラにおびえ、ルドラの愛し子（レーヴァー）は動き始めた。

Verse 126

दण्डेन दर्शयन्मार्गं देवी तत्र प्रवर्तिता । व्यासमार्गं गता देवी दृष्टा शक्रपुरोगमैः

杖で道筋を示して、彼はそこで女神を進ませた。女神はヴィヤーサの道をたどり、シャクラ（インドラ）をはじめ先導する諸神にその姿を見られた。

Verse 127

पुष्पवृष्टिं ततो देवा व्यमुञ्चन् सह किंकरैः । किं कुर्मो ब्रूहि मे पुत्र कर्मणा ते स्म रञ्जिताः

すると神々は従者とともに花の雨を降らせて言った。「われらは何をなすべきか。告げよ、わが子よ――汝の行いにより、われらは歓喜した。」

Verse 128

व्यास उवाच । तपश्च विपुलं कृत्वा दानं दत्त्वा महाफलम् । एतदेव नरैः कार्यं साधूनां यत्सुखावहम्

ヴィヤーサは言った。「豊かな苦行を修め、大いなる果報をもたらす布施をなしたなら、人がなすべきはただこれである――善き人々に安楽をもたらす行いである。」

Verse 129

यदि तुष्टा महाभागा अनुग्राह्यो ह्यहं यदि । तस्मान्ममाश्रमे सर्वैः स्थीयतां नात्र संशयः

「もし汝ら幸いなる者たちが満足し、もし我がまことに汝らの恩寵に値するなら、汝ら皆わが庵（アーシュラマ）に留まれ。これに疑いはない。」

Verse 130

आतिथ्यं शाकपर्णेन रेवामृतविमिश्रितम् । प्रतिपन्नं समस्तैर्वः पराशरमुखैर्मम । स्थातव्यं स्वाश्रमे सर्वैर्रेवाया उत्तरे तटे

「もてなしは整えられた――青菜と木の葉をレーヴァーの甘露に和えたものを、パラーシャラを先頭とする我が者どもが汝ら皆のために用意した。汝らは皆、レーヴァーの北岸にある我がアーシュラマに留まるがよい。」

Verse 131

मार्कण्डेय उवाच । स्नानतर्पणनित्यानि कृतानि द्विजसत्तमैः । व्यासकुण्डे ततो गत्वा होमः सर्वैः प्रकल्पितः

マールカンデーヤは言った。「最勝の二度生まれ（ブラーフマナ）たちは、日々の沐浴と供水（タルパナ）の儀を行った。ついでヴィヤーサ・クンダへ赴き、皆でホーマ（火供）を整えた。」

Verse 132

श्रीफलैर्बिल्वपत्रैश्च जुहुवुर्जातवेदसम् । गौतमो भृगुर्माण्डव्यो नारदो लोमशस्तथा

彼らは椰子の実とビルヴァの葉をもって、ジャータヴェーダス（火神アグニ）に供物を投じた。そこにはガウタマ、ブリグ、マーンダヴィヤ、ナーラダ、そしてローマシャも居合わせた。

Verse 133

पराशरस्तथा शङ्खः कौशिकश्च्यवनो मुनिः । पिप्पलादो वसिष्ठश्च नाचिकेतो महातपाः

また、パラーシャラ、シャンカ、カウシカ、聖仙チャヴァナ、ピッパラーダ、ヴァシシュタ、そして大苦行者ナーチケータもそこにいた。

Verse 134

विश्वामित्रोऽप्यगस्त्यश्च उद्दालकयमौ तथा । शाण्डिल्यो जैमिनिः कण्वो याज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः

ヴィシュヴァーミトラとアガスティヤ、さらにウッダーラカとヤマも来臨し、シャーンディリヤ、ジャイミニ、カンヴァ、ヤージュニャヴァルキヤ、ウシャナー、アンギラス——かくも尊き聖仙たちが儀礼に列し、聖なる会座を荘厳した。

Verse 135

शातातपो दधीचिश्च कपिलो गालवस्तथा । जैगीषव्यस्तथा दक्षो भरतो मुद्गलस्तथा

シャータタパ、ダディーチ、カピラ、そしてガーラヴァもまた居合わせ、さらにジャイギーシャヴヤ、ダクシャ、バラタ、ムドガラ——これらもまた名高き人々として列していた。

Verse 136

वात्स्यायनो महातेजाः संवर्तः शक्तिरेव च । जातूकर्ण्यो भरद्वाजो वालखिल्यारुणिस्तथा

大いなる光輝を具えたヴァーツヤーヤナ、サンヴァルタ、そしてシャクティもまた、ジャートゥーカルニヤ、バラドヴァージャ、さらにヴァーラキリヤとアルニ——これらすべての聖仙がそこに集っていた。

Verse 137

एवमादिसहस्राणि जुह्वते जातवेदसम् । अक्षमालाकरोत्कीर्णा ध्यानयोगपरायणाः

かくして幾千にもわたり、彼らはジャータヴェーダス――聖なる火――に供物を捧げた。数珠を手に、彼らは禅定（ディヤーナ）とヨーガの観想に専心していた。

Verse 138

एकचित्ता द्विजाः सर्वे चक्रुर्होमक्रियां तदा । ततः समुत्थितं लिङ्गं मोक्षदं व्याधिनाशनम्

そのとき、すべての二度生まれの者たちは心を一点に定め、ホーマの儀礼を修した。すると解脱（モークシャ）を授け、病を滅するリンガが現れ出た。

Verse 139

अच्छेद्यं परमं देवं दृष्ट्वा व्यासस्तुतोष च । पुष्पवृष्टिं ददुर्देवा आशीर्वादान्द्विजोत्तमाः

侵すことのできぬ至上の神を拝して、ヴィヤーサは歓喜に満たされた。神々は花の雨を降らせ、最勝のバラモンたちは祝福を授けた。

Verse 140

साष्टाङ्गं प्रणतो व्यासो देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । ब्राह्मणान्पूजयामास शाकमूलफलेन च

三つの眼をもつ主を拝し、ヴィヤーサは八支礼（アシュターンガ）にて全身を投げ伏した。ついで彼は野菜と根と果実をもってバラモンたちを供養した。

Verse 141

पितृपूर्वं द्विजाः सर्वे भोजिताः पाण्डुनन्दन । आशीर्वादांस्ततः पुण्यान् दत्त्वा विप्रा ययुः पुनः

パーンドゥの子よ、まず祖霊への儀礼が正しく営まれ、すべての二度生まれの者たちは供食を受けた。その後、ヴィプラたちは清らかな祝福を授け、再び去って行った。

Verse 142

तदा प्रभृति तत्तीर्थं व्यासाख्यं प्रोच्यते बुधैः

その時より、賢者たちはその聖なる渡しを「ヴィヤーサ・ティールタ」と称える。

Verse 143

युधिष्ठिर उवाच । व्यासतीर्थस्य यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयस्व मे । स्नानदानविधानं च यस्मिन्काले महाफलम्

ユディシュティラは言った。「ヴィヤーサ・ティールタの功徳を余すところなく語ってください。また、そこでの沐浴と布施の作法を示し、いつ行えば最も大いなる果報となるのか教えてください。」

Verse 144

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि समस्तं ते भ्रातृभिः सह पाण्डव । कार्त्तिकस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः

聖マールカンデーヤは言った。「パーンダヴァよ、汝の兄弟たちと共に、すべてを余すところなく語ろう。カールッティカ月の白分（明半月）の十四日、諸根を制して……」

Verse 145

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा

信心をもって断食し、夜を徹して覚醒を保つ者は、信心をもって主を蜂蜜・乳・ギーで沐浴させよ。

Verse 146

दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः । श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत्परमेश्वरम्

また、砂糖を混ぜた凝乳（ダディ）と、さらにクシャ草で浄められた水とを用い、芳香なる白檀の香泥をもって至上主を塗香せよ。

Verse 147

ततः सुगन्धकुसुमैर्बिल्वपत्रैश्च पूजयेत् । मुचुकुन्देन कुन्देन कुशजातीप्रसूनकैः

次に、芳香ある花々とビルヴァの葉をもって供養すべし。ムチュクンダの花、クンダの花、そしてクシャ・ジャーティー（ジャスミン）の花をもって。

Verse 148

उन्मत्तमुनिपुष्पैश्च तथान्यैः कालसम्भवैः । अर्चयेत्परया भक्त्या द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ウンマッタムニの花、また季節にかなう他の花々をもって、至上の信愛により、無上の主ディーペーシュヴァラを礼拝すべし。

Verse 149

इक्षुगडुकदानेन तुष्यते परमेश्वरः । गडुकाष्टकदानेन पातकं यात्यहोर्जितम्

甘蔗のガドゥカを施し供えるなら、至上主は歓喜される。八つのガドゥカを施せば、一日に積もる罪は除かれる。

Verse 150

मासर्जितं च नश्येत गडुकाष्टशतेन च । षाण्मासिकं सहस्रेण द्विगुणैरब्दिकं तथा

一か月に積もる罪は八百のガドゥカによって滅し、半年のものは千によって滅する。さらにその倍によって、一年の罪もまた同様に滅する。

Verse 151

आजन्मजनितं पापमयुतेन प्रणश्यति । द्विगुणैर्नश्यते व्याधिस्त्रिगुणैः स्याद्धनागमः

生まれてこのかた生じた罪は、一万のこの施しによって滅する。さらにその倍によって病は滅し、三倍によって財の流入が起こる。

Verse 152

षड्गुणैर्जायते वाग्मी सिद्धस्तद्द्विगुणैस्तथा । रुद्रत्वं दशलक्षैश्च जायते नात्र संशयः

六種の施しによって人は雄弁となり、その倍によってまたシッダ（成就者）となる。さらに十ラクによってルドラの位を得る—これに疑いはない。

Verse 153

पौर्णमास्यां नृपश्रेष्ठ स्नानं कुर्वीत भक्तितः । मन्त्रोक्तेन विधानेन सर्वपापक्षयंकरम्

満月の日に、王の中の最勝者よ、マントラに説かれた作法に従い、信心をもって沐浴すべきである。それは一切の罪を滅する。

Verse 154

वारुणं च तथाग्नेयं ब्राह्मयं चैवाक्षयंकरम् । देवान्पित्ःन्मनुष्यांश्च विधिवत्तर्पयेद्बुधः

賢者は正しい作法により、ヴァルナ、アグニ、そしてブラフマーへのタルパナ（満足の供養）を行うべきである。それは尽きぬ功徳を授け、神々・祖霊・人々を如法に満たす。

Verse 155

ऋचा ऋग्वेदजं पुण्यं साम्ना सामफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा गायत्र्या सर्वमाप्नुयात्

リグ・ヴェーダの讃歌（ṛc）によってリグの功徳を得、サーマンによってサーマ・ヴェーダの果を得、ヤジュスによってヤジュル・ヴェーダの果を得る。しかれどもガーヤトリーによって、これらすべてを得ることができる。

Verse 156

अक्षरं च जपेन्मन्त्रं सौरं वा शिवदैवतम् । अथवा वैष्णवं मन्त्रं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

また、アクシャラ・マントラをジャパしてもよい。あるいはサウラのマントラ、または本尊をシヴァとするマントラでもよい。もしくは「十二音節」（ドヴァーダシャークシャラ）と呼ばれるヴァイシュナヴァのマントラを誦するがよい。

Verse 157

पूजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या सर्वलक्षणलक्षितान् । स्वदारनिरतान्विप्रान्दम्भलोभविवर्जितान्

信愛をもって、善き行いの相を備えたバラモン—学徳あり品性正しく、己が妻に貞節で、偽りと貪りを離れた者—を礼拝し敬うべきである。

Verse 158

भिन्नवृत्तिकरान् पापान् पतिताञ्छूद्रसेवनान् । शूद्रीग्रहणसंयुक्तान्वृषली यस्य मन्दिरे

しかし、生業が乱れ罪深き行いの者—不当な奉仕により生きる堕落者、邪な結びつきを持ち、家にヴリシャリー（不義の女）が権を振るう者—は、供養を受けるに値しない。

Verse 159

परोक्षवादिनो दुष्टान्गुरुनिन्दापरायणान् । वेदद्वेषणशीलांश्च हैतुकान् बकवृत्तिकान्

また避けるべきは、陰で悪口を言う者、師をそしることに執する者、ヴェーダを常に憎み軽んずる者、詭弁の論争者、そして「鷺のごとき生き方」—外は敬虔、内は欺き—に住する者である。

Verse 160

ईदृशान्वर्जयेच्छ्राद्धे दाने सर्वव्रतेषु च । गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः

このような者は、シュラッダ（śrāddha）にも、布施にも、あらゆる誓戒にも加えてはならない。たとえガーヤトリー（Gāyatrī）の精髄のみを知るに過ぎずとも、よく自制するバラモンの方が、学識が広くとも不相応な者より勝る。

Verse 161

नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी । ईदृशान्पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

四ヴェーダを知るといえども、戒めなき者—分別なく食し、何でも売り払う者—は尊ぶべきではない。むしろ自制あるバラモンを、食物と黄金の施しによって敬うべきである。

Verse 162

उपानहौ च वस्त्राणि शय्यां छत्रमथासनम् । यो दद्याद्ब्राह्मणे भक्त्या सोऽपि स्वर्गे महीयते

信愛をもってブラーフマナに履物・衣・寝床・傘・座を施す者は、その者もまた天界にて尊ばれる。

Verse 163

प्रत्यक्षा सुरभी तत्र जलधेनुस्तथाघृता । तिलधेनुः प्रदातव्या महिष्यश्च तथैव च

そこではスラビーの牝牛が、まるで眼前に現れるかのようである。同様に「水の牝牛」と「ギーの牝牛」もある。さらに「胡麻の牝牛」を施し、同じく水牛の牝も施すべきである。

Verse 164

कृष्णाजिनप्रदाता यो दाता यस्तिलसर्पिषोः । कन्यापुस्तकयोर्दाता सोऽक्षयं लोकमाप्नुयात्

黒羚羊の皮を施す者、また胡麻とギーを布施する者、さらに娘を嫁がせ、聖なる書を供える者——その施主は滅びなき世界に至る。

Verse 165

धूर्वाहौ खुरसंयुक्तौ धान्योपस्करसंयुतौ । दापयेत्स्वर्गकामस्तु इति मे सत्यभाषितम्

轭に慣れ、蹄も健やかな二頭の牡牛に、穀物と必要な備えを添えて施すべし。天界を望む者はこの布施を行わせよ。これは我が真実の言葉である。

Verse 166

सूत्रेण वेष्टयेद्द्वीपमथवा जगतीं शुभम् । मन्दिरं परया भक्त्या परमेशमथापि वा

聖なる糸をもって、島（聖域）を、あるいは吉祥なる台座（ジャガティー）を、または寺院そのものをも、儀礼として巡り囲め。至上主への最高の信愛をもって。

Verse 167

प्रदक्षिणां विधानेन यः करोत्यत्र मानवः । जम्बूप्लाक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो नृप

王よ、ここで定められた作法に従いプラダクシナー（右繞）を行う人は、功徳によりジャンブー・ドヴィーパとプラークシャ・ドヴィーパ、さらに他のシャールマリーをも周行する。

Verse 168

कुशः क्रौञ्चस्तथा काशः पुष्करश्चैव सप्तमः । सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत

クシャ、クラウンチャ、カーシャ、そして第七のプシュカラ——七つの海の境に至るまで、すべては彼によって周囲をめぐらされる、バ―ラタよ。

Verse 169

द्वीपेश्वरे महाराज वृषोत्सर्गं च कारयेत् । वृषेणारुणवर्णेन माहेशं लोकमाप्नुयात्

大王よ、ドヴィーペーシュヴァラにおいては、牡牛を放つ儀礼ヴリショーツァルガも行うべきである。赤みを帯びた牡牛を放てば、マヘーシャ（シヴァ）の世界に至る。

Verse 170

यस्तु वै पाण्डुरो वक्त्रे ललाटे पादयोस्तथा । लाङ्गूले यस्तु वै शुभ्रः स वै नाकस्य दर्शकः

しかし、顔と額と足が淡く、さらに尾も白い牡牛——そのような牡牛こそ、まことに天界（スヴァルガ）を示す者である。

Verse 171

नीलोऽयमीदृशः प्रोक्तो यस्तु द्वीपेश्वरे त्यजेत् । स समाः रोमसंख्याता नाके वसति भारत

この種はニーラ、すなわち黒きものと説かれる。ドヴィーペーシュヴァラでこのような牡牛を放つ者は、その身の毛の数ほどの年、天界に住する、バ―ラタよ。

Verse 172

सौरं च शांकरं लोकं वैरञ्चं वैष्णवं क्रमात् । भुनक्ति स्वेच्छया राजन्व्यासतीर्थप्रभावतः

王よ、ヴィヤーサ・ティールタの威力により、彼は順次、意のままに、スーリヤ、シャンカラ、ヴィラーンチャ（ブラフマー）、そしてヴィシュヌの諸世界を享受する。

Verse 173

सपत्नीकं ततो विप्रं पूजयेत्तत्र भक्तितः । सितरक्तानि वस्त्राणि यो दद्यादग्रजन्मने

それから、そこにて信心をもって、妻を伴うバラモンを礼拝すべきである。さらに、その尊きバラモンに白と赤の衣を施す者は、功徳を得る。

Verse 174

कृत्वा प्रदक्षिणं युग्मं प्रीयतां मे जगद्गुरुः । नास्ति विप्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

二度のプラダクシナー（右繞礼）を行い、わが主—世の師—が喜ばれますように。現世においても来世においても、バラモンに等しい縁者はない。

Verse 175

यमलोके महाघोरे पतन्तं योऽभिरक्षति । इतिहासपुराणज्ञं विष्णुभक्तं जितेन्द्रियम्

恐るべきヤマの世界において、堕ちゆく者を守る人—イティハーサとプラーナに通じ、ヴィシュヌに帰依し、感官を制した者を—

Verse 176

पूजयेत्परया भक्त्या सामगं वा विशेषतः । द्वीपेश्वरं च ये भक्त्या संस्मरन्ति गृहे स्थिताः

至上の信心をもって礼拝すべきである—とりわけサーマ詠唱者（サーマヴェーダの行者）を。さらに、家にありながら信心をもってドヴィーペーシュヴァラを念ずる者は、

Verse 177

न तेषां जायते शोको न हानिर्न च दुष्कृतम् । प्रथमं पूजयेत्तत्र लिङ्गं सिद्धेश्वरं ततः

彼らには悲しみは起こらず—損失もなく、罪業もない。そこではまず「シッデーシュヴァラ」と名づけられたリンガを礼拝し、その後に進むべきである。

Verse 178

यत्र सिद्धो महाभागो व्यासः सत्यवतीसुतः । अस्यैव पूजनात्सिद्धो धारासर्पो महामतिः

そこは、サティヤヴァティーの子で大いに幸いなるヴィヤーサが成就を得た所である。この同じ（リンガ／ティールタ）を礼拝することにより、大智のダーラーサルパもまた成就した。

Verse 179

तत्र तीर्थे तु यो राजन्प्राणत्यागं करोति च । सूर्यलोकमसौ भित्त्वा प्रयाति शिवसन्निधौ

王よ、その聖なるティールタで命を捨てる者は—太陽界を突き抜けて—シヴァの御前そのものへと赴く。

Verse 180

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पतने च षोडश । महाहवे षष्टिरशीति गोग्रहे ह्यनाशके भारत चाक्षया गतिः

水においては実に七千年（の果）が得られ、火においては十一、墜落においては十六である。大いなる戦いでは六十、牛舎では八十。だがバーラタよ、死に至る断食には尽きぬ到達がある。

Verse 181

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । वायुभूतं निरीक्षन्ते ह्यागच्छन्तं स्वगोत्रजम्

父も祖父も曾祖父もまた—風のごとく微細となって—自らの同族の者が儀礼を行うために来るのを見守っている。

Verse 182

अस्मद्गोत्रेऽस्ति कः पुत्रो यो नो दद्यात्तिलोदकम् । कार्त्तिक्यां च विशेषेण वेशाख्यां वा तथैव च

「我らの家系に、われらへ胡麻水の供養（ティローダカ）を捧げる子はいるのか」——とりわけカールッティカ月に、また同様にヴァイシャーカ月にも。

Verse 183

स्वर्गतिं च प्रयास्यामस्तत्र तीर्थोपसेवनात् । एतत्ते कथितं सर्वं द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

「そのティールタに帰依し奉仕することによって、われらは天界への道を得るであろう。」かくして汝にすべて語られた——比類なきドヴィーペーシュヴァラの栄光が。

Verse 184

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयात्तद्गतो नृप । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो मोदते शिवमन्दिरे

王よ、これを至上の信愛をもって誦し、あるいは心を一つにして聴く者は——その者もまた罪より解き放たれ、シヴァの神聖なる住処にて歓喜する。

Verse 185

ऊषरं सर्वतीर्थानां निर्मितं मुनिपुंगवैः । कामप्रदं नृपश्रेष्ठ व्यासतीर्थं न संशयः

王の中の最勝者よ、諸々のティールタの精髄は、最上の牟尼たちによって建立されたヴィヤーサ・ティールタにほかならぬ。疑いなく、望む成就を授ける。