Adhyaya 50

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । द्विजाश्च कीदृशाः पूज्या अपूज्याः कीदृशाः स्मृताः । श्राद्धे वैवाहिके कार्ये दाने चैव विशेषतः

ウッターナパーダは言った。「いかなる二度生まれ（ドヴィジャ）が尊敬に値し、いかなる者が尊敬に値しないと伝えられるのか。とりわけ祖霊供養のシュラッダ、婚礼の儀式、そして殊に布施（ダーナ）において教えてください。」

Verse 2

यदि श्रद्धा भवेद्दैवयोगाच्छ्राद्धादिके विधौ । एतदाख्याहि मे देव कस्य दानं न दीयते

「もし天のめぐり合わせによって、シュラッダなどの儀礼を正しく行う信が起こるなら、教えてください、主よ。誰に布施を与えてはならないのでしょうか。」

Verse 3

ईश्वर उवाच । यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः

主は仰せになった。「木で作られた象、皮で作られた鹿のように、ヴェーダを学ばぬバラモンもまた——この三つはただ名を負うのみである。」

Verse 4

यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला । यथा चाज्ञेऽफलं दानं तथा विप्रोऽनृचोऽफलः

「不妊の男が女に対して実りなきように、雌牛が雌牛に対して実りなきように、また無知なる者への施しが果を結ばぬように、ヴェーダの誦句なき『バラモン』も受け手として実りがない。」

Verse 5

यथाऽनृणे बीजमुप्त्वा वप्ता न लभते फलम् । तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्

「痩せた地に種を蒔いても蒔く者が実りを得ぬように、ヴェーダの聖句なき者に供物（ハヴィス）を捧げても、施す者はその果報を得ない。」

Verse 6

रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा । अवकीर्णी श्यावदन्तः सर्वाशी वृषलीपतिः

「病ある者、肢体に欠けや余りのある者、片目の者、非難される形で再婚した者、梵行（ブラフマチャリヤ）を破った者、歯の黒ずんだ者、分別なく何でも食する者、そして妻がシュードラの女である者——（これらは不適格と数えられる）。」

Verse 7

मित्रध्रुक्पिशुनः सोमविक्रयी परनिन्दकः । पितृमातृगुरुत्यागी नित्यं ब्राह्मणनिन्दकः

「友を裏切る者、讒言する者、ソーマを売る者、他者をそしる者、父母または師を捨てる者、そして常にバラモンを罵る者——（そのような者は不適格である）。」

Verse 8

शूद्रान्नं मन्त्रसंयुक्तं यो विप्रो भक्षयेन्नृप । सोऽस्पृश्यः कर्मचाण्डालः स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत्

王よ、もしバラモンが、たとえ真言によって清められたとしても、シュードラの食を口にするなら、彼は触れてはならぬ者となり、「行いによるチャンダーラ」となる。これに触れた者は浄めの沐浴を行うべきである。

Verse 9

कुनखी वृषली स्तेयी वार्द्धुष्यः कुण्डगोलकौ । महादानरतो यश्च यश्चात्महनने रतः

爪の形が損なわれた者、vṛṣalī（この文脈での卑しい行いの女）、盗人、高利貸し、kuṇḍa と golaka（不正な出生とされる者）、誇示の「大施」に耽る者、そして自滅に向かう者——これらもまた不適の者として数えられる。

Verse 10

भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्यभिशस्तकः । एते विप्राः सदा त्याज्याः परिभाव्य प्रयत्नतः

報酬のために教えるバラモン、kḷība（無力で定められた務めに適さぬ者）、そして乙女を汚したと告発された者——そのような「ヴィプラ」は、よく吟味し努めて見定めたうえで、常に避けるべきである。

Verse 11

प्रतिग्रहं गृहीत्वा तु वाणिज्यं यस्तु कारयेत् । तस्य दानं न दातव्यं वृथा भवति तस्य तत्

しかし、供物を受け取る立場にありながら、その後に商いを営む者には、施しを与えてはならない。彼に与えたものはむなしく、功徳を結ばない。

Verse 12

श्रुताध्ययनसम्पन्ना ये द्विजा वृत्ततत्पराः । तेषां यद्दीयते दानं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

聖典（シュルティ）の聞持と学習に満ち、正しい行いに専心する二度生まれの者たちには、施された布施はことごとく尽きぬ功徳となって成就する。

Verse 13

दरिद्रान्भर भूपाल मा समृद्धान् कदाचन । व्याधितस्यौषधं पथ्यं नीरुजस्य किमौषधैः

貧しき者を支えよ、王よ――決して富める者ばかりを顧みてはならぬ。薬と養生は病める者のため、健やかな者に薬は何の要ろうか。

Verse 14

उत्तानपाद उवाच । कीदृशोऽथ विधिस्तत्र तीर्थश्राद्धस्य का क्रिया । दानं च दीयते यद्वत्तन्ममाख्याहि शङ्कर

ウッターナパーダは言った。「では、そこではいかなる作法が正しいのですか。聖なる渡し場でのシュラッダー（śrāddha）の儀礼はいかに行うべきか。布施はどのように捧げるべきか。シャṅカラよ、私にお説きください。」

Verse 15

ईश्वर उवाच । श्राद्धं कृत्वा गृहे भक्त्या शुचिश्चापि जितेन्द्रियः । गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य भोज्य सीमान्तके ततः

イーシュヴァラは言った。「家にて信心をもってシュラッダー（śrāddha）を修し、身を清め、諸根を制したなら、師（グル）を右繞して礼拝し、その後、集落の境にて（招いたバラモンたちに）食を施すべきである。」

Verse 16

वाग्यतः प्रव्रजेत्तावद्यावत्सीमां न लङ्घयेत् । शूलभेदं ततो गत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि

沈黙を守って進み、境界を越えぬようにする。その後、シューラベーダ（Śūlabheda）へ赴き、定められた作法に従って沐浴せよ。

Verse 17

पञ्चस्थानेषु च श्राद्धं हव्यकव्यादिभिः क्रमात् । पिण्डदानं च यः कुर्यात्पायसैर्मधुसर्पिषा

また五つの場所において、順次に、ハヴィヤ（havya）とカヴィヤ（kavya）などの供物をもってシュラッダー（śrāddha）を修し、さらに乳粥（pāyasa）と蜜とギーで作ったピンダ（piṇḍa）を供える者は——

Verse 18

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पञ्च च । अक्षतैर्बदरैर्बिल्वैर्गुदमधुसर्पिषा

欠けぬ穀粒、バダラの実とビルヴァの実、グダ（粗糖）、蜂蜜、そしてギーをもって供養すれば、彼の祖霊は十二年、さらに五年のあいだ満ち足りる。

Verse 19

सापि तत्फलमाप्नोति तीर्थेऽस्मिन्नात्र संशयः । उपानहौ च यो दद्याद्ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नतः

彼女もまた、この聖なる渡しにおいて同じ功徳を得る。疑いはない。さらに、心を尽くしてバラモンたちに履物を施す者は—

Verse 20

सोऽपि स्वर्गमवाप्नोति हयारूढो न संशयः । शय्यामश्वं च यो दद्याच्छत्त्रिकां वा विशेषतः

彼もまた、疑いなく、馬に乗って天界に至る。とりわけ、寝台や馬、あるいは殊更に日傘（天蓋の傘）を施す者は。

Verse 21

गच्छेद्विमानमारूढः सोऽप्सरोवृन्दवेष्टितः । उत्तमं यो गृहं दद्यात्सप्तधान्यसमन्वितम्

彼は天の車に乗り、アプサラスの群れに囲まれて旅立つ。七種の穀物を備えた最上の家を施す者がそうである。

Verse 22

स्वेच्छया मे वसेल्लोके काञ्चने भवने हि सः । तिलधेनुं च यो दद्यात्सवत्सां वस्त्रसंप्लुताम्

彼はまことに、望むままに我が世界に住し、黄金の館に憩う。子牛を伴う「ティラ・デーヌ（胡麻の牝牛）」を、衣で覆い荘厳に飾って施す者がそうである。

Verse 23

नाकपृष्ठे वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । गृहे वा यदि वारण्ये तीर्थवर्त्मनि वा नृप

宇宙の大壊滅が来ないかぎり、彼は天の高み（天界）に住まう——家にあろうと、森にあろうと、聖地ティールタへの巡礼の道にあろうと、王よ。

Verse 24

तोयमन्नं च यो दद्याद्यमलोकं स नेक्षते । सर्वदानानि दीयन्ते तेषां फलमवाप्यते

水と食を施す者は、ヤマの国を見ることがない。あらゆる布施がなされるとき、それぞれの果報が得られる。

Verse 25

उदकं चात्र दानं च दद्यादभयमेव च । अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति

ここでは水を施し、贈り物を施し、さらに無畏（アバヤ）をも施すべきである。食の布施に勝る布施は、過去にも未来にも存在しない。

Verse 26

कन्यादानं तु यः कुर्याद्वृषं वा यः समुत्सृजेत् । तस्य वासो भवेत्तत्र यत्राहमिति नान्यथा

しかし、カニヤー・ダーナ（娘を嫁がせる聖なる施し）を行う者、または牡牛を放つヴリショートサルガを行う者には、まさに我が在すところに住処がある——そのとおりであり、他ではない。

Verse 27

उत्तानपाद उवाच । कन्यादानं कथं स्वामिन् कर्तव्यं धार्मिकैः सदा । परिग्रहो यथा पोष्यः कन्योद्वाहस्तथैव च

ウッターナパーダは言った。「主よ、正しき者は常にいかにしてカニヤー・ダーナを行うべきでしょうか。婿をいかに受け入れ養い、また娘の婚礼をいかに執り行うべきでしょうか。」

Verse 28

अन्यत्पृच्छामि देवेश कस्य कन्या न दीयते । दातव्यं कुत्र तद्देव कस्मै दत्तमथाक्षयम्

神々の主よ、さらにお尋ねします。乙女は誰に与えてはならないのでしょうか。神よ、彼女はどこへ嫁がせるべきで、誰に与えれば不滅の功徳となるのでしょうか。

Verse 29

उत्तमं मध्यमं वापि कनीयः स्यात्कथं विभो । राजसं तामसं वापि निःश्रेयसमथापि वा

偉大なる主よ、それはどのようにして上等、中等、あるいは下等とみなされるのでしょうか。それはどのようにしてラジャス的、タマス的、あるいは至高の善（ニヒシュレーヤサ）となるのでしょうか。

Verse 30

ईश्वर उवाच । सर्वेषामेव दानानां कन्यादानं विशिष्यते । यो दद्यात्परया भक्त्याभिगम्य तनयां निजाम्

イーシュヴァラは言われた。「あらゆる布施の中で、乙女を嫁がせること（カニヤーダーナ）が最も優れている。至高の献身をもって自らの娘を与える者は、最高の功徳を得る。」

Verse 31

कुलीनाय सुरूपाय गुणज्ञाय मनीषिणे । सुलग्ने सुमुहूर्ते च दद्यात्कन्यामलंकृताम्

良き家柄、麗しき容姿、徳をわきまえ、知恵ある者に、着飾った乙女を与えるべきである。吉祥なる婚礼の時、良きムフールタ（吉時）において。

Verse 32

अश्वान्ना गांश्च वासांसि योऽत्र दद्यात्स्वशक्तितः । तस्य वासो भवेत्तत्र पदं यत्र निरामयम्

ここで自らの能力に応じて、馬、食物、牛、衣服を施す者は、かの領域に住まいを得るであろう。そこは病も苦しみもない場所である。

Verse 33

येनात्र दुहिता दत्ता प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तेन सर्वमिदं दत्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ここで、命の息よりもなお愛しい娘を聖なる施し（カニヤーダーナ）として授けた者は、あたかも動くもの動かぬものを含む三界すべてを施したのと同じである。

Verse 34

यः कन्यार्थं ततो लब्ध्वा भिक्षते चैव तद्धनम् । स भवेत्कर्मचण्डालः काष्ठकीलो भवेन्मृतः

「娘のため」と称して財を得ながら、その同じ金をさらに乞い求めて食い潰す者は、行いにおいてチャンダーラとなる。死に臨めば木の杭のごとく、吉祥なる渡りを失う。

Verse 35

गृहेऽपि तस्य योऽश्नीयाज्जिह्वालौल्यात्कथंचन । चान्द्रायणेन शुध्येत तप्तकृच्छ्रेण वा पुनः

その者の家で、ただ舌の欲にかられて何であれ食した者でさえ、チャンドラーやナの誓戒、あるいは再びタプタ・クリッチュラの苦行によって清められるべきである。

Verse 36

उत्तानपाद उवाच । वित्तं न विद्यते यस्य कन्यैवास्ति च यद्गृहे । कथं चोद्वाहनं तस्य न याञ्चां कुरुते यदि

ウッターナパーダは言った。「財がなく、家にただ娘のみがいる者は、願い（助けを求めること）をせずして、いかにしてその婚礼を整えられようか。」

Verse 37

ईश्वर उवाच । अवितेनैव कर्तव्यं कन्योद्वहनकं नृप । कन्यानाम समुच्चार्य न दोषाय कदाचन

イーシュヴァラは言った。「王よ、乙女の婚礼は財なくともまさに行うべきである。儀礼において乙女の名を正しく唱えるなら、質素に進めても決して過失とはならない。」

Verse 38

अभिगम्योत्तमं दानं यच्च दानमयाचितम् । भविष्यति युगस्यान्तस्तस्यान्तो नैव विद्यते

みずから受け手のもとへ赴いて施す布施は最上であり、乞われずして与える布施もまた大いに讃えられる。たとえユガが終わろうとも、その功徳の尽きるところは見いだされない。

Verse 39

अभिगम्योत्तमं दानं स्मृतमाहूय मध्यमम् । याच्यमानं कनीयः स्याद्देहि देहीति चाधमम्

みずから赴いて施す布施は最上と記憶され、招かれてから施す布施は中ほどである。乞われて初めて施す布施は劣り、繰り返し「与えよ、与えよ！」と迫られて搾り出すものは最下である。

Verse 40

यथैवाश्माश्मनाबद्धो निक्षिप्तो वारिमध्यतः । द्वावेतौ निधनं यातस्तद्वदन्नमपात्रके

石を石に結びつけて水のただ中へ投げ込めば、二つとも沈んで滅びに至るように、ふさわしからぬ者に食を施せば同じく破滅を招く。

Verse 41

असमर्थे ततो दानं न प्रदेयं कदाचन । दातारं नयतेऽधस्तादात्मानं च विशेषतः

ゆえに、ふさわしからぬ者に施しを与えてはならない。それは施す者を下へ引きずり、受ける者自身をなおいっそう堕とす。

Verse 42

समर्थस्तारयेद्द्वौ तु काष्ठं शुष्कं यथा जले । यथा नौश्च तथा विद्वान्प्रापयेदपरं तटम्

しかし、ふさわしく力ある者は二人を渡らせることができる。乾いた木が水に浮かぶように。舟のごとく、その賢者は他者を彼岸へと運ぶ。

Verse 43

आहिताग्निश्च गृह्णाति यः शूद्राणां प्रतिग्रहम् । इह जन्मनि शूद्रोऽसौ मृतः श्वा चोपजायते

たとえ聖火を守る者であっても、シュードラから施しを受け取れば、この生においてシュードラとなり、死後は犬として生まれる。

Verse 44

वृथा क्लेशश्च जायेत ब्राह्मणे ह्यग्निहोत्रिणि । असत्प्रतिग्रहं कुर्वन्गुप्तं नीचस्य गर्हितम्

アグニホートラを修するバラモンにとって、卑しく咎められる不正な施物を、ことに密かに受け取るなら、むなしく苦しみが生じる。

Verse 45

अभोज्यः स भवेन्मर्त्यो दह्यते कारिषाग्निना । कटकारो भवेत्पश्चात्सप्त जन्म न संशयः

そのような者は施食に値せぬ者となり、糞の火に焼かれるという卑しき報いを受ける。さらに疑いなく、七度の生にわたり筵や籠を編む者となる。

Verse 46

लज्जादाक्षिण्यलोभाच्च यद्दानं चोपरोधजम् । भृत्येभ्यश्च तु यद्दानं तद्वृथा निष्फलं भवेत्

恥や体裁、貪り、あるいは強いられて与える施し、また召使いに圧されて捧げる施しも、むなしく果報を結ばない。

Verse 50

। अध्याय

章（アドヒャーヤ）の終わり。