Adhyaya 181

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि भृगुतीर्थस्य विस्तरम् । यं श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

聖マールカンデーヤは言った。これより後、私はブリグ・ティールタの広大なる功徳を詳しく説こう。これを聞けば、婆羅門殺しや牛殺しでさえ、あらゆる重罪から解き放たれる。

Verse 2

तत्र तीर्थे तु विख्यातं वृषखातमिति श्रुतम् । भृगुणा तत्र राजेन्द्र तपस्तप्तं पुरा किल

その聖なる渡しには、また『ヴリシャカータ（Vṛṣakhāta）』と聞こえ伝わる名高い霊地がある。そこにおいて、はるか昔、ブリグ（Bhṛgu）が苦行を修し給うた、王の中の王よ。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । भृगुकच्छे स विप्रेन्द्रो निवसन् केन हेतुना । तपस्तप्त्वा सुविपुलं परां सिद्धिमुपागतः

ユディシュティラは言った。「あの最勝のブラーフマナは、いかなる理由でブリグカッチャ（Bhṛgukaccha）に住したのか。さらに、きわめて大いなる苦行を修して、いかにして最高の成就に至ったのか。」

Verse 4

को वा वृष इति प्रोक्तस्तत्खातं येन खानितम् । एतत्सर्वं यथान्यायं कथयस्व ममानघ

また、『ヴリシャ（Vṛṣa）』と称される者は誰か。その『カータ（Khāta）』—掘り開かれた場所—は誰によって穿たれたのか。罪なき御方よ、道理にかなって順序正しく、すべてを語ってください。

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष प्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

聖マールカンデーヤは言った。「大王よ、そなたが問うたこの問い—そのすべてを我は語ろう。王よ、心を一つに定めて聴くがよい。」

Verse 6

षष्ठस्तु ब्रह्मणः पुत्रो मानसो भृगुसत्तमः । तपश्चचार विपुलं श्रीवृते क्षेत्र उत्तमे

ブリグ（Bhṛgu）は、聖仙の中の最勝者—ブラフマー（Brahmā）の第六の子にして、意より生まれし者—『シュリーヴリタ（Śrīvṛta）』と呼ばれる最上の聖域において、広大なる苦行を修した。

Verse 7

दिव्यं वर्षसहस्रं तु संशुष्को मुनिसत्तमः । निराहारो निरानन्दः काष्ठपाषाणवत्स्थितः

千の神聖なる歳月のあいだ、最勝の牟尼は枯れ痩せ、食を断ち世の歓楽を離れ、木や石のごとく不動に立ち続けた。

Verse 8

ततः कदाचिद्देवेशो विमानवरमास्थितः । उमया सहितः श्रीमांस्तेन मार्गेण चागतः

やがてある時、神々の主は光輝に満ち、勝れたヴィマーナに座して、ウマーを伴い、その道を通って来られた。

Verse 9

दृष्ट्वा तत्र महाभागं भृगुं वल्मीकवत्स्थितम् । उवाच देवी देवेशं किमिदं दृश्यते प्रभो

そこで大いなる福徳を備えたブリグが、蟻塚の中に宿るかのように座しているのを見て、女神は神々の主に言った。「主よ、これはいかなる不思議な光景なのでしょうか。」

Verse 10

ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम महादेवि तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु मम ध्यानपरायणः

イーシュヴァラは言われた。「大女神よ、これはブリグである。きわめて苛烈なタパスを修し、千の神聖なる歳月にわたり、ただ我を念じて禅定に専心してきたのだ。」

Verse 11

जलबिन्दु कुशाग्रेण मासे मासे पिबेच्च सः । संवत्सरशतं साग्रं तिष्ठते च वरानने

「月ごとに、クシャ草の先から水をただ一滴だけすすり、かくして、美しき御顔の方よ、百年余にわたりこの行を守り続けている。」

Verse 12

तच्छ्रुत्वा वचनं गौरी क्रोधसंवर्तितेक्षणा । उवाच देवी देवेशं शूलपाणिं महेश्वरम्

その言葉を聞くや、ガウリーは怒りに目を燃やし、神々の主、手に三叉戟（シュूल）を執るマヘーシュヴァラに向かって女神は語った。

Verse 13

सत्यमुग्रोऽसि लोके त्वं ख्यापितो वृषभध्वज । निष्कारुण्यो दुराराध्यः सर्वभूतभयंकरः

「まことに世において、あなたは猛き者と称えられます、牡牛の旗を掲げる主よ。慈悲なく、なだめ難く、あらゆる生きとし生けるものに恐れを与えるお方。」

Verse 14

दिव्यं वर्षसहस्रं तु ध्यायमानस्य शङ्करम् । ब्राह्मणस्य वरं कस्मान्न प्रयच्छसि शंस मे

「あのバラモンは神聖なる千年のあいだ、あなたを観想してきました、シャṅカラよ。なぜ彼に恩寵の賜物をお授けにならぬのですか。私にお告げください。」

Verse 15

एवमुक्तोऽथ देवेशः प्रहस्य गिरिनन्दिनीम् । उवाच नरशार्दूल मेघगम्भीरया गिरा

そう言われると、神々の主はほほえみ、ついでギリナンディニーに、雷雲のごとく深い声で語った――人中の虎よ。

Verse 16

स्त्री विनश्यति गर्वेण तपः क्रोधेन नश्यति । गावो दूरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमाः

「女は驕りによって滅び、苦行（タパス）は怒りによって損なわれる。牛は遠くまで放たれて害を受け、そして最上の再生者（ドヴィジャ）は、シュードラに関わる食を口にすることでその徳を失う。」

Verse 17

क्रोधान्वितो द्विजो गौरी तेन सिद्धिर्न विद्यते । वर्षायुतैस्तथा लक्षैर्न किंचित्कारणं प्रिये

「おおガウリーよ、二度生まれし者（ドヴィジャ）が怒りに支配されるとき、そこからシッディ（霊的成就）は生じない。幾万、幾十万年を経ても、成功の真の因とはならぬ、愛しき者よ。」

Verse 18

एवम्भूतस्य तस्यापि क्रोधस्य चरितं महत् । एवमुक्त्वा ततः शम्भुर्वृषं दध्यौ च तत्क्षणे

「まことに、怒りとはかくも大いなる力と結果をもつ。」そう語り終えると、シャンブ（Śambhu）はその瞬間、己が牡牛を観想した。

Verse 19

वृषो हि भगवन्ब्रह्मा वृषरूपी महेश्वरः । ध्यानप्राप्तः क्षणादेव गर्जयन् वै मुहुर्मुहुः

その牡牛はまことに尊きブラフマーであり、またマヘーシュヴァラ自らが牡牛の姿をとって、観想によって刹那に到来し、たびたび咆哮した。

Verse 20

किं करोमि सुरश्रेष्ठ ध्यातः केनैव हेतुना । करोमि कस्य निधनमकाले परमेश्वर

「何をなすべきでしょう、神々の中の最勝者よ。いかなる理由で観想によって召されたのですか。誰の非時の死を起こすべきでしょう、パラメーシュヴァラよ。」

Verse 21

ईश्वर उवाच । कोपयस्व द्विजश्रेष्ठं गत्वा त्वं भृगुसत्तमम् । येन मे श्रद्दधत्येषा गौरी लोकैकसुन्दरी

イーシュヴァラは言った。「行って、二度生まれし者の中の最勝者、聖仙の第一たるブリグ（Bhṛgu）を挑発し、ガウリー――諸世界に比類なき美の女神――が我に信を置くようにせよ。」

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वृषो गत्वा धर्षणार्थं द्विजोत्तमम् । नर्मदायास्तटे रम्ये समीपे चाश्रमे भृगुः

これを聞くや、牡牛は最勝のバラモンを侮辱せんとして出で立った。麗しきナルマダー河の岸、ブリグの庵の近くに到った。

Verse 23

ततः शृङ्गैर्गृहीत्वा तु प्रक्षिप्तो नर्मदाजले । ततः क्रुद्धो भृगुस्तत्र दण्डहस्तो महामुनिः

ついで角で捉えて、彼をナルマダーの水へ投げ込んだ。すると大聖ブリグはその場で憤り、杖を手にして立った。

Verse 24

पशुवत्ते वधिष्यामि दण्डघातेन मस्तके । शिखायज्ञोपवीते च परिधानं वरासने

「獣のごとく汝を打ち倒さん、我が杖にてその頭を打つ。われはシカーとヤジュニョーパヴィータを帯し、正しき衣をまとい、尊き座に坐す者なり。」

Verse 25

सुसंवृतं कृतं तेन धावन्वै पृष्ठतो ब्रवीत्

かくして心を整え、彼は後を追って走り、背後より言葉を放った。

Verse 26

भृगुरुवाच । पापकर्मन्दुराचार कथं यास्यसि मे वृष । अवमानं समुत्पाद्य कृत्वा गर्तं खुरैस्तथा

ブリグは言った。「罪業の者、悪しき振る舞いの者よ、牡牛よ、かくも侮りを生じ、蹄で穴を穿った後、いかで我より逃れ得ようか。」

Verse 27

गर्जयित्वा महानादं ततो विप्रमपातयत् । आत्मानं पातितं ज्ञात्वा वृषेण परमेष्ठिना

大いなる轟音をもって咆哮したのち、彼はそのバラモンを打ち倒した。しかして自らが、牡牛—パラメーシュティン—によって倒されたと悟り、

Verse 28

भृगुः क्रोधेन जज्वाल हुताहुतिरिवानलः । करे गृह्य महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम्

ブリグは怒りに燃え上がった。供物に養われる火のごとく。手に大いなる杖を取り—まるで別の「梵天の杖」のように—

Verse 29

हन्तुकामो वृषं विप्रोऽभ्यधावत युधिष्ठिर । धावमानं ततो दृष्ट्वा स वृषः पूर्वसागरे

ユディシュティラよ、牡牛を討たんとするバラモンは追いすがった。追走するのを見て、その牡牛は東の大海へと逃れ去った。

Verse 30

जम्बूद्वीपं कुशां क्रौञ्चं शाल्मलिं शाकमेव च । गोमेदं पुष्करं प्राप्तः पूर्वतो दक्षिणापथम्

彼はジャンブードヴィーパ、クシャ、クラウンチャ、シャールマリ、シャーカに至り、さらにゴーメーダとプシュカラにも達した—東より南の行路へと進みつつ。

Verse 31

उत्तरं पश्चिमं चैव द्वीपाद्द्वीपं नरेश्वर । पातालं सुतलं पश्चाद्वितलं च तलातलम्

人々の王よ、彼はまた北へ西へと、洲から洲へと渡り歩いた。さらにパーターラとスータラへ、そして後にヴィターラとタラ―タラへと赴いた。

Verse 32

तामिस्रमन्धतामिस्रं पातालं सप्तमं ययौ । ततो जगाम भूर्लोकं प्राणार्थी स वृषोत्तमः

彼はターミスラとアンダターミスラへ赴き、第七のパーターラに至った。やがて命を求めて、その最勝の牡牛はブールローカ（地上界）へと帰還した。

Verse 33

भुवः स्वश्चैव च महस्तपः सत्यं जनस्तथा । अनुगम्यमानो विप्रेण न शर्म लभते क्वचित्

彼はブヴァル、スヴァル、マハス、タパス、サティヤ、さらにジャナ・ローカを巡ったが、ブラーフマナに追われて、どこにも安らぎを得られなかった。

Verse 34

पापं कृत्वैव पुरुषः कामक्रोधबलार्दितः । ततो जगाम शरणं ब्रह्माणं विष्णुमेव च

罪を犯し、欲望と怒りの力に苦しめられた人は、やがて庇護を求めてブラフマーのもとへ、そしてヴィシュヌのもとへも赴いた。

Verse 35

इन्द्रं चन्द्रं तथादित्यैर्याम्यवारुणमारुतैः । यदा सर्वैः परित्यक्तो लोकालोकैः सुरेश्वरैः

彼はインドラ、チャンドラ、そしてアーディティヤたちに、またヤマ、ヴァルナ、マルットの主たちにすがった。だが諸世界と諸方域を治める神々の王たちすべてに見捨てられたとき……

Verse 36

तदा देवं नमस्कृत्वा रक्ष रक्षस्व चाब्रवीत् । वध्यमानं महादेवो भृगुणा परमेष्ठिना

そのとき彼は神に礼拝して叫んだ。「お守りください、どうかお救いください！」討たれようとするその瞬間、マハーデーヴァ（シヴァ）は彼を見そなわし、彼は至上の主（パラメーシュティン）たるブリグに追われていた。

Verse 37

सर्वलोकैः परित्यक्तमनाथमिव तं प्रभो । दृष्ट्वा श्रान्तं वृषं देवः पतितं चरणाग्रतः

主よ、神は、あらゆる世界に見捨てられたかのように頼るべなき疲れた牡牛が、御足の前に倒れているのを見て、心を動かされ応えられた。

Verse 38

ततः प्रोवाच भगवान् स्मितपूर्वमिदं वचः

そのとき、福徳なる主はまず微笑み、次の言葉をお告げになった。

Verse 39

ईश्वर उवाच । पश्य देवि महाभागे शमं विप्रस्य सुन्दरि

イーシュヴァラは言われた。「見よ、幸いにして麗しき女神よ。このバラモンの静けさを観よ。」

Verse 40

पार्वत्युवाच । यावद्विप्रो न चास्माकं कुप्यते परमेश्वर । तावद्वरं प्रयच्छाशु यदि चेच्छसि मत्प्रियम्

パールヴァティーは言った。「このバラモンが私たちに怒りを起こさぬうちに、パラメーシュヴァラよ、もし私の喜びとなることを望むなら、速やかに彼に恩寵をお授けください。」

Verse 41

ततो भस्मी जटी शूली चन्द्रार्धकृतशेखरः । उमार्द्धदेहो भगवान्भूत्वा विप्रमुवाच ह

それから、聖灰をまとい、結髪の髻を結び、三叉戟を携え、半月を冠し、ウマーを半身とする福徳の主は、そのバラモンに語りかけられた。

Verse 42

भोभो द्विजवरश्रेष्ठ क्रोधस्ते न शमं गतः । यस्मात्तस्मादिदं तात क्रोधस्थानं भविष्यति

「おお、最勝の二度生まれの中の最勝よ！汝の怒りはいまだ鎮まらぬ。ゆえに、愛しき者よ、この地は『クローダスターナ（怒りの住処）』と知られるであろう。」

Verse 43

ततो दृष्ट्वा च तं शम्भुं भृगुः श्रेष्ठं त्रिलोचनम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं स्तोत्रमुदैरयत्

そのとき、至高の三つ目の主シャンブを見て、ブリグは両膝を地に着けて伏し、この讃歌を唱えた。

Verse 44

भृगुरुवाच । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं भूतिदं भयातीतम् । भवभीतो भुवनपते विज्ञप्तुं किंचिदिच्छामि

ブリグは言った。「衆生の主にして、存在の源、福徳を授け、恐れを超えた御方に礼拝いたします。世の生滅に怯えるこの身は、世界の主よ、ささやかな願いを申し上げたく存じます。」

Verse 45

त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं का शक्तिर्मानुषस्यास्य । वासुकिरपि न तावद्वक्तुं वदनसहस्रं भवेद्यस्य

「この卑しき人の身に、あなたの徳の無量を語り尽くす力がありましょうか。たとえヴァースキが千の口を得たとしても、なお言い尽くせはいたしません。」

Verse 46

भक्त्या तथापि शङ्कर शशिधर करजालधवलिताशेष । स्तुतिमुखरस्य महेश्वर प्रसीद तव चरणनिरतस्य

「それでもなお、信愛ゆえに、シャṅカラよ。月を戴き、その光が万物を白く照らす御方よ。マヘーシュヴァラよ、讃嘆の声を響かせ、御足に帰依するこの身に、どうか御慈悲を垂れたまえ。」

Verse 47

सत्त्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तिविनाशनं देव । भवभीतो भुवनपते भुवनेश शरणनिरतस्य

あなたはサットヴァ・ラジャス・タマスそのものであり、また維持・創造・滅尽の神聖なる力であられます。世界の主、宇宙の統べ手よ——輪廻（サンサーラ）を恐れて帰依するこの身に、どうか慈悲を垂れてください。

Verse 48

यमनियमयज्ञदानं वेदाभ्यासश्च धारणायोगः । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हन्ति वै कलासहस्रांशम्

ヤマとニヤマ、供犠と布施、ヴェーダの学習、そして集中のヨーガ——それらはいずれも、あなたへのバクティの千分の一にさえ及びません。

Verse 49

उत्कृष्टरसरसायनखड्गां जनविवरपादुकासिद्धिः । चिह्नं हि तव नतानां दृश्यत इह जन्मनि प्रकटम्

あなたに礼拝する者に注がれる御恩のしるしは、この生において明らかに現れます。最上の霊薬と若返りの精髄、勝利の剣、さらに不思議なシッディ——人々の間を妨げなく行き来し、聖なる履（サンダル）の力（迅速で守られた通行）を得ること。

Verse 50

शाठ्येन यदि प्रणमति वितरसि तस्यापि भूतिमिच्छया देव । भवति भवच्छेदकरी भक्तिर्मोक्षाय निर्मिता नाथ

おおデーヴァよ、たとえ人が偽りの心で礼拝し、ただ世の繁栄を求めるだけであっても、あなたはそれすら授けられます。けれども、主よ、バクティは解脱のためにこそ定められ、輪廻（サンサーラ）を断ち切る刃となります。

Verse 51

परदारपरस्वरतं परपरिभवदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि

私は他人の妻と他人の財に心を奪われ、他者から受ける侮辱の痛みと悲しみに焼かれ、また他人の顔を見つめることに溺れています。至上主パラメーシュヴァラよ——どうか私をお救いください。

Verse 52

अधिकाभिमानमुदितं क्षणभङ्गुरविभवविलसन्तम् । क्रूरं कुपथाभिमुखं शङ्कर शरणागतं परित्राहि

我が内に過ぎた慢心が湧き起こり、刹那に砕ける栄勢をもってきらめきます。私は残酷で、邪なる道へと向かっています。おおシャンカラよ、帰依して来たこの身をお救いください。

Verse 53

दीनं द्विजं वरार्थे बन्धुजने नैव पूरिता ह्याशा । छिन्द्धि महेश्वर तृष्णां किं मूढं मां विडम्बयसि

私は施しを求める貧しきブラーフマナ、身内の中ですら望みは満たされませんでした。おおマヘーシュヴァラよ、渇愛を断ち切ってください。なぜ欲望に、迷えるこの身を弄ばせるのですか。

Verse 54

तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं दद हृदयवासिनीं नित्यम् । छिन्द्धि मदमोहपाशं मामुत्तारय भवाच्च देवेश

渇愛を速やかに取り去り、常に心に住まうラクシュミーの福徳をお授けください。慢心と迷妄の縄を断ち、神々の主よ、我を渡して輪廻（サンサーラ）より救い出してください。

Verse 55

करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सर्वसिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भृगुं स्मरति च शिवलोकमसौ प्रयाति देहान्ते

この神聖なる讃歌は「カルナー ビュダヤ（慈悲の興起）」と名づけられ、あらゆる成就を授ける。これを誦し、ブリグを念ずる者は、身の終わりにシヴァの世界へ赴く。

Verse 56

एतच्छ्रुत्वा महादेवः स्तोत्रं च भृगुभाषितम् । उवाच वरदोऽस्मीति देव्या सह वरोत्तमम्

ブリグの語ったこの讃歌を聞いて、マハーデーヴァは言われた。「我は授福者なり。」そして女神とともに、最上の恩寵を（授けようとされた）。

Verse 57

भृगुरुवाच । प्रसन्नो देवदेवेश यदि देयो वरो मम । सिद्धिक्षेत्रमिदं सर्वं भविता मम नामतः

ブリグは言った。「神々の主よ、もし御心が喜び、我に恩寵を授け給うなら、この全域を悉地の聖域（シッディ・クシェートラ）とし、我が名によって世に知らしめ給え。」

Verse 58

भवद्भिः सन्निधानेन स्थातव्यं हि सहोमया । देवक्षेत्रमिदं पुण्यं येन सर्वं भविष्यति

御身の常住の御臨在によって、ウマーとともにここにお留まりください。そうすればこの清浄なる地は神々の聖域（デーヴァ・クシェートラ）となり、あらゆる吉祥がここより成り立つでしょう。

Verse 59

अत्र स्थाने महास्थानं करोमि जगदीश्वर । तव प्रसादाद्देवेश पूर्यन्तां मे मनोरथाः

世の主よ、この場所にこそ、私は大いなる聖なる座を स्थापित（建立）いたします。神々の主よ、あなたの恩寵により、我が胸の願いが満たされますように。

Verse 60

ईश्वर उवाच । श्रिया कृतमिदं पूर्वं किं न ज्ञातं त्वया द्विज । अनुमान्य श्रियं देवीं यदीयं मन्यते भवान्

イーシュヴァラは言った。「これは以前にシュリーによって成し遂げられている。知らなかったのか、婆羅門よ。ゆえに、しかるべく女神シュリーを敬い奉れ、汝がそれを相応しいと思うなら。」

Verse 61

कुरुष्व यदभिप्रेतं त्वत्कृतं नः तदन्यथा । एवमुक्त्वा गते देवे स्नात्वा गत्वा भृगुः श्रियम्

「汝の望むところをそのまま行え。汝がなすことは決して他のようにはならぬ（必ず成就する）。」そう告げて神が去ると、ブリグは沐浴し、シュリーのもとへ赴いた。

Verse 62

कृत्वा च पारणं तत्र वसन्विप्रस्तया सह । श्रिया च सहितः काल इदं वचनमब्रवीत्

そこでパーラナ（pāraṇa）を成し終え、婆羅門の妻とともに住まいながら、シュリー（Śrī）を伴うカーラ（Kāla）はこの言葉を語った。

Verse 63

भृगुरुवाच । यदि ते रोचते भद्रे दुःखासीनं च ते यदि । त्वया वृते महाक्षेत्रे स्वीयं स्थानं करोम्यहम्

ブリグ（Bhṛgu）は言った。「もし汝が喜び、吉祥なる淑女よ、また悲しみからの安らぎを望むなら、汝が選んだこの大いなる聖地に、我が自らの聖なる座を स्थापितしよう。」

Verse 64

श्रीरुवाच । मम नाम्ना तु विप्रर्षे तव नाम्ना तु शोभनम् । स्थानं कुरुष्वाभिप्रेतमविरोधेन मे मतिः

シュリー（Śrī）は言った。「婆羅門のうち最勝の方よ、この地は我が名によって、また汝の名によっても呼ばれるがよい。それがふさわしい。望むままに聖座を स्थापितせよ。わたしの意は少しも विरोधしない。」

Verse 65

भृगुरुवाच । कच्छपाधिष्ठितं ह्येतत्तस्य पृष्ठिगतं रमे । संमन्त्र्य सहितं तेन शोभनं भवती कुरु

ブリグは言った。「ラマー（Ramā）よ、この地は亀（カッチャパ）に支えられ、その背の上にある。ゆえに彼と相談し、彼と和して、吉祥なることを整えよ。」