Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

Transliteration

uccaiḥśravasaḥ sādṛśyaṃ paśya sarvatra pāṇḍuram | dhāvamānamaviśrāntaṃ javena pavanopamam

Translation

「見よ、ウッチャイヒシュラヴァスに似ている。全身白く、休みなく駆け、風のごとく速い。」

Word by Word

• उच्चैःश्रवसः: of Uccaiḥśravas
• उच्चैःश्रवसः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: uccaiḥśravas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; समास: उच्चैः (उच्चम्) + श्रवस् (कीर्ति/श्रवणम्) → उच्चैःश्रवस् (नाम)

• सादृश्यम्: resemblance/likeness
• सादृश्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: sādṛśya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पश्य: see!
• पश्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: paś (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: sarvatra (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक क्रियाविशेषण

• पाण्डुरम्: pale/whitish
• पाण्डुरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāṇḍura (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अश्वम्/तं इति अध्याहृतम्)

• धावमानम्: running
• धावमानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dhāv (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (अश्वम्)

• अविश्रान्तम्: unresting, unwearied
• अविश्रान्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: a-viśrānta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गयुक्त (not-resting), विशेषण

• जवेन: with speed
• जवेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: java (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पवनोपमम्: like the wind
• पवनोपमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pavana-upama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: पवनस्य उपमः (like the wind), विशेषण (अश्वम्)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narrating); quoted speech (Kadrū continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpottama) in the surrounding dialogue

Visual Art Cues

Scene: Kadrū describes the horse as resembling Uccaiḥśravas—pale everywhere—running ceaselessly, swift as wind; the emphasis is on motion and radiance.

Characters & Entities

• Uccaiḥśravas
• Kadrū
• Vinātā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vivid Purāṇic imagery serves to fix attention and memory, preparing the listener for the ethical consequences that follow in the narrative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse; it is descriptive mythic narration within Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.