Adhyaya 118

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे

聖マールカンデーヤは言った。「それから、王の中の王よ、至上に輝くティールタへ赴くがよい。インドラティールタとして名高く、ナルマダー河の南岸にある。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः

ユディシュティラは言った。「ナルマダー河の南岸に、いかにしてインドラティールタが生じたのですか。婆羅門の中の最勝者よ、始めから中ほどを経て終わりに至るまで、詳しく聞きたいのです。」

Verse 3

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः । कथयामास तद्वत्तमितिहासं पुरातनम्

賢きダルマの子のこの言葉を聞くと、彼は事の次第をそのままに、古来伝わるイティハーサ（古伝）を語り始めた。

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । विश्वासयित्वा सुचिरं धर्मशत्रुं महाबलम् । वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम्

聖マールカンデーヤは言った。「神々の強敵ヴリトラに長く信を得させ、ついにこれを征し討ち果たしたのち、シャチーの主インドラは道を進み出た。」

Verse 5

निष्क्राममाणं मार्गेण ब्रह्महत्या दुरासदा । अहोरात्रमविश्रान्ता जगाम भुवनत्रयम्

彼が道を進み去ると、恐ろしく逃れ難い婆羅門殺しの罪――ブラフマハティヤー――が、昼夜休みなく三界を通して彼を追いかけた。

Verse 6

यतोयतो ब्रह्महणं याति यानेन शोभनम् । दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति

婆羅門を殺した者（ブラフマハン）が、輝く車に乗り、諸天とともに十方へ赴くそのいずこにおいても、ブラフマハティヤー（婆羅門殺しの罪）はそこから彼を離れなかった。

Verse 7

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः । पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम्

ブラフマハティヤー、酒を飲む罪、盗み、そして師の床を汚す罪には、贖いの道が知られている。だが信を裏切る者には、その道は見いだされない。

Verse 8

पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति । नारी वा पुरुषो वापि नैव विश्वासघातिनः

罪業の現れた「顔」を見れば、沐浴と布施によって人は清められる。だが女であれ男であれ、信を裏切る者はそれによって清まらない。

Verse 9

एवमादीनि चान्यानि श्रुत्वा वाक्यानि देवराट् । वचनं तद्विधैरुक्तं विषादमगमत्परम्

このような言葉をさらに多く聞き、またそのように語る者たちから告げられると、神々の王は深い憂いに沈んだ。

Verse 10

त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् । पुत्रदारगृहं राज्यं वसूनि विविधानि च

王国を捨て—諸天とともに—彼は無上の苦行（タパス）を修めるために赴き、子らと妻と家と王権、そしてさまざまな財宝を後にした。

Verse 11

फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् । फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः

これらはダルマの目に見える果報であり、人々の王を荘厳する。人は言う、「彼はダルマの果を味わう」と——友や親族、縁者がそのように讃える。

Verse 12

पश्यतां सर्वमेतेषां पापमेकेन भुज्यते । परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम्

皆が見守る中でも、罪はただ一人によって負われる。至上の安楽を捨て、彼は苦の重荷のもとにまことに身をやつしてゆく。

Verse 13

देवराजो जगामासौ तीर्थान्यायतनानि च । गङ्गातीर्थेषु सर्वेषु यामुनेषु तथैव च

神々の王インドラは、ティールタと聖なる霊場へと旅立った。ガンガーのすべてのティールタを巡り、同じくヤムナーのそれらも巡礼した。

Verse 14

सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च

彼はサラスヴァティーのすべてのティールタに赴き、海の聖地を一つ一つ巡った。さらに諸河、神造の水路と貯水池、池や湖にも至った。

Verse 15

पापं न मुञ्चते सर्वे पश्चाद्देवसमागमे । रेवाप्रभवतीर्थेषु कूलयोरुभयोरपि

しかしその後、神々の集会ののちでさえ、それらのいずれのティールタも彼を罪から解き放たなかった——（彼が）レーヴァーより生ずるティールタ、彼女の両岸に至るまでは。

Verse 16

पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् । तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

マハーデーヴァを崇拝し、彼はスカンダ・ティールタへと近づいた。そこに留まり、クリッチラやチャンドラーヤナなどの断食や厳しい修行を行った。

Verse 17

कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

自らの肉体を苦行にさらし、彼は一時も安らぎを得なかった。夏には五つの火の中に身を置き、雨季にはむき出しの地面に横たわった。

Verse 18

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते चचार विपुलं तपः । एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः

そして冬には濡れた衣をまとい、彼は甚大な苦行を行った。こうして、自己を知る者であるインドラが苦行を続けていると、

Verse 19

वत्सराणां सहस्राणि गतानि दश भारत । ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम

バーラタよ、一万年が過ぎ去った。そして、十一年目が到来したとき、王たちの中で最も優れた者よ、

Verse 20

सहसा भगवान्देवस्तु तुतोष परमेश्वरः । तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

突然、祝福された主、至高神が満足された。そして、ブラフマーとヴィシュヌに率いられたブラフマルシやシッダたちも同様であった。

Verse 21

तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः । दृष्ट्वा समागतान् देवानृषींश्चैव महामतिः

そこへ、神々は皆、神シャタクラトゥ（インドラ）のいる所へと集い来た。集まった神々と、さらにリシたちを見て、その大いなる心の者（インドラ）は

Verse 22

उवाच प्रणतो भूत्वा सर्वदेवपुरोहितः । विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः

そのとき、諸神の祭司長は恭しく頭を垂れて語った。「この方々にはすべて知られております――ヴリトラ討伐がいかに成し遂げられたかを。」

Verse 23

युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम्

「たとえそれが以前、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラよ、あなたがたの命によってなされたとしても、それでも世は彼をバラモン殺し、罪をなした者と見なします。」

Verse 24

भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

「たとえあらゆるティールタ（聖なる渡し場）を遍歴しても、ブラフマハティヤーの罪は彼を離れません。しかも全世界――動くもの動かぬものを含む三界――は（彼に）喜びを見いだしません。」

Verse 25

यथा विहीनचन्द्रार्कं तथा राज्यमनायकम् । तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति

「月と太陽を欠いた世界のように、導き手なき王国もまたそうなのです。ゆえに、神々の中の最勝者たちよ、いま我が切なる願いをお聞き届けください。」

Verse 26

कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः । बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम्

ブリハスパティの口より発せられた吉祥なる言葉を聞いて、すべての大聖仙は決した。「シャクラを咎なき者とせよ。」

Verse 27

ततः प्रोवाच भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः । एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम्

そのとき、世の祖父たる福徳のブラフマーは語った。「この罪はきわめて恐ろしい。ブラフマハティヤー（梵殺）より生じたものだ。」

Verse 28

दैवतेभ्योऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् । एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः

「この重荷の四分の一を、神々と生きとし生けるものに投げかけよう。」そう宣して、大いなる心の者は罪を水の上に投じた。

Verse 29

अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः । धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः

ゆえに賢者たちは説く。水はまことに沐浴し飲むべきものであり、他の用にすべきではない。ついで蓮華より生まれし者は第二の分け前を大地に投じた。

Verse 30

अभक्ष्या तेन संजाता सदाकालं वसुंधरा । तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीयेऽह्नि युधिष्ठिर

その分け前によって、大地は常に、その産物がことごとく食に適うとは言えぬものとなった。さらにその分の半ばが、第二の日に女人に及んだ、ユディシュティラよ。

Verse 31

निक्षिप्य भगवान्देवः पुनरन्यज्जगाद ह । असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला

それを投げ捨てたのち、福徳なる神は再び語った。「ゆえに彼女は触れてはならず、受け入れてはならず、まことに近づいてはならぬ者となった。彼女は rajasvalā、すなわち月経の状態となったからである。」

Verse 32

चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् । चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः

賢者たちの言によれば、彼女は四日間、その大いなる罪の大いなる分け前を負う。ついで至上主はそれを分け、さらに第四の分け前をも定められた。

Verse 33

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे । ततोऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः

二度生まれの者が、農耕・牛の護持・交易に従い、さらにシュードラへの奉仕をも行ったとき、すべての神々と大いなる聖仙たちはこれを嘉し、称賛した。

Verse 34

देवेन्द्रं वाग्भिरिष्टाभिर्नर्मदाजलसंस्थितम् । वरेण छन्दयामास ततस्तुष्टो महेश्वरः

ナルマダーの水のただ中に立つインドラは、愛しき讃嘆の言葉に喜び満たされた。すると満悦したマヘーシュヴァラは、彼に一つの恩寵（ヴァラ）を授けた。

Verse 35

वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम्

「神々の主よ、汝に一つの恩願を授けよう。望むままに、その恩願を選べ。」

Verse 36

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र संस्थापयिष्यामि सदा संनिहितो भव

インドラは言った。「もし御身が満足されるなら、ああ諸天の主よ。もし我に授けられるべき恩寵があるなら——ここに御身を安置しよう。常にここに臨在し、永遠に留まり給え。」

Verse 37

एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । जग्मुराकाशमाविश्य स्तूयमाना महर्षिभिः

彼に「そのとおりに」と告げて、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラは虚空へ入り去った。大いなる聖仙たちはなお彼らを讃嘆し続けた。

Verse 38

गतेषु देवदेवेषु देवराजः शतक्रतुः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम त्रिदशालयम्

神々の神が去ったのち、百の祭祀を成すシャタクラトゥ、諸天の王インドラは、そこにマハーデーヴァを安置して、三十神の住処へと赴いた。

Verse 39

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । महापातकयुक्तोऽपि मुच्यते सर्वपातकैः

インドラティールタにて沐浴し、祖霊ピトリと神々にタルパナを捧げる者は、たとえ大罪を負う者であっても、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 40

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलमश्नुते

インドラティールタにて沐浴し、パラメーシュヴァラを礼拝する者は、豊かな功徳を得る——アシュヴァメーダ（馬祀）の祭祀の完全なる果報を味わう。

Verse 41

एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर्नराः

かくして汝に、この聖なるティールタの最上の功徳を余すところなく語った。これをただ聞くだけで、人々は罪より解き放たれる。