Mantra 1
Rishi: Savitṛ-related tradition (attribution varies by anuvāka)
Devata: Savitar (with Gandharva and Vācaspati as associated powers)
Chandas: Mixed prose-like yajus with embedded ṛc-style members (to be confirmed metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
देव॑ सवित॒: प्रसु॑व य॒ज्ञं प्रसु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य । दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाजं॑ नः स्वदतु॒ स्वाहा॑
Transliteration
devá savitaḥ prá suva yajñáṃ prá suva yajñápatim bhágāya | divyó gandharváḥ ketupū́ḥ kétaṃ naḥ punātu vācáspátir vā́jaṃ naḥ svadatu svā́hā
Translation
神サヴィトリよ、祭祀を推し進めよ。祭主をも推し進め、バガ（Bhaga）の分け前へと導け。天なるガンダルヴァ——徴（ketu）を浄める者——が、われらのためにその徴を浄めますように。ヴァーチャスパティ（Vācaspati）が、われらの勝利の糧（vāja）を甘美ならしめますように。スヴァーハー（svāhā）！
Padapatha (Word Analysis)
देव । सवितः । प्रसुव । यज्ञम् । प्रसुव । यज्ञ-पतिम् । भगाय । दिव्यः । गन्धर्वः । केतु-पूः । केतम् । नः । पुनातु । वाचस्-पतिः । वाजम् । नः । स्वदतु । स्वाहा ।
Word by Word
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun (address)
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सवितःO Savitṛ
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun (address)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसुवimpel / set in motion
प्रसुव:
(क्रिया) आज्ञा/प्रार्थना
TypeVerb
Rootप्र√सू (धातु)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
प्रसुवimpel
प्रसुव:
(क्रिया) आज्ञा/प्रार्थना
TypeVerb
Rootप्र√सू (धातु)
यज्ञपतिम्the lord of the sacrifice (sacrificer)
यज्ञपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञपति (प्रातिपदिक)
भगायfor Bhaga / for good fortune
भगाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
दिव्यःheavenly
दिव्यः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
केतुपूःthe purifier of the sign/beam (kettu)
केतुपूः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootकेतुपू (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/उपपद-समासः: केतुं पूयति इति)
केतम्the sign / radiance
केतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकेत (प्रातिपदिक)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
(क्रिया) विधि/प्रार्थना
TypeVerb
Root√पू (धातु)
वाचस्पतिःVācaspati (lord of speech)
वाचस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाचस्पति (प्रातिपदिक)
वाजम्strength / prize / food
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
स्वदतुmay (it/he) make pleasant / grant enjoyment
स्वदतु:
(क्रिया) विधि/प्रार्थना
TypeVerb
Root√स्वद् (धातु)
स्वाहाsvāhā (oblational exclamation)
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
S
Savitṛ (Deva Savitar)B
BhagaD
Divya Gandharva (Ketu-pū, purifier of the token)V
VācaspatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes