Mantra 5
Rishi: Ṛgvedic attribution (Indra-Soma praise milieu; exact r̥ṣi depends on the underlying Ṛg source)
Devata: Indra (probable)
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī-class (source-dependent; requires confirmation from the underlying Ṛg hymn)
Samhita Patha (Devanagari)
कस्त्वा॑ स॒त्यो मदा॑नां॒ मᳪहि॑ष्ठो मत्स॒दन्ध॑सः । दृ॒ढा चि॑दा॒रुजे॒ वसु॑
Transliteration
kás tvā satyó madā́nāṃ máṃhiṣṭho matsád ándhasaḥ | dṛḍhā́ cid ā́ruje vásu ||
Translation
誰が汝（真実なる者）にとって、諸々の歓喜の中で最も寛大であり、सोम（ソーマ）の飲み物を喜ぶ者として、富のために堅きものさえ裂き破るであろうか。
Padapatha (Word Analysis)
कः । त्वा । सत्यः । मदानाम् । मंहिष्ठः । मत्सत् । अन्धसः । दृढाः । चित् । आरुजे । वसु ।
Word by Word
कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सत्यःtrue, truthful
सत्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
मदानाम्of the exhilarations/raptures (intoxicating joys)
मदानाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
मंहिष्ठःmost mighty / most bountiful
मंहिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमंहिष्ठ (प्रातिपदिक; मंह्/मंहस् ‘बल/उदारता’ से अतिशय)
मत्सद्gladdening, causing exhilaration
मत्सद्:
Kartā
TypeParticiple
Rootमद् (धातु) + सत् (कृदन्त; शतृ/सत्-प्रत्यय)
अन्धसःof the Soma-juice / of the drink
अन्धसः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
दृढाःfirm, strong
दृढाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
आरुजेI break / I shatter
आरुजे:
Kartā
TypeVerb
Rootरुज् (धातु) उपसर्गः आ-
वसुwealth, treasure
वसु:
Karma
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes