Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 81
Rishi: Anonymous/collective (cosmogonic style; later attribution varies)
Devata: Devatāḥ (a triad in context); the ‘immortal form’ as theological object
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तद॑स्य रू॒पम॒मृत॒ᳪ शची॑भिस्त॒स्रो द॑धुर्दे॒वता॑: सᳪररा॒णाः । लोमा॑नि॒ शष्पै॑र्बहु॒धा न तोक्म॑भि॒स्त्वग॑स्य मा॒ᳪसम॑भव॒न्न ला॒जाः
Transliteration
tád asya rūpám amṛ́taṃ śácībhiḥ tásro dadhur devátāḥ saṃrarāṇāḥ | lómāni śáṣpair bahudhā́ ná tokmábhis tvág asya māṃsám abhavan ná lājā́ḥ
Translation
その不死の姿を、三柱の神々が和合して、その力（śacī）によって据え定めた。彼の毛はさまざまに若草の芽となり、種子とはならず；彼の皮は肉となり、あたかも炒り乾かした穀粒のようであった。
Padapatha (Word Analysis)
तत् । अ॒स्य॒ । रू॒पम् । अ॒मृत॑म् । शची॑भिः । त॒स्रः । द॒धुः॒ । दे॒वता॑ः । स॒म्-र॒रा॒णाः । लोमा॑नि । शष्पैः॑ । ब॒हु॒धा । न । तोक्म॑भिः । त्वक् । अ॒स्य॒ । मा॒ᳪसम् । अ॒भ॒व॒न् । न । ला॒जाः
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (अमृतम् इत्यस्य विशेषण/निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof this/its
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रूपम्form, appearance
रूपम्:
Kartā (दधुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal, ambrosial
अमृतम्:
Karma/Predicate (तत्…अमृतम्—निर्देश/विशेष्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
शचीभिःwith powers/skills
शचीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक)
तस्रःthree
तस्रः:
Kartā (दधुः इत्यस्य)
TypeNumeral (Adjective)
Rootतिसृ (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/held
दधुः:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
देवताःdeities
देवताः:
Kartā (दधुः इत्यस्य; तस्रः इत्यस्य विशेष्य)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
संरराणाःcoming together, assembled
संरराणाः:
Kartā (देवताः—विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootसम् + रा/रि (धातु) → संरराण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
लोमानिhairs
लोमानि:
Karma (अभवन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootलोमन् (प्रातिपदिक)
शष्पैःwith young grass shoots
शष्पैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशष्प (प्रातिपदिक)
बहुधाin many ways/abundantly
बहुधा:
Adverbial (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय)
नnot
न:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
तोक्मभिःwith grains/seeds
तोक्मभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतोक्म (प्रातिपदिक)
त्वक्skin
त्वक्:
Kartā (अभवत्/अभवत् इत्यर्थे)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
अस्यof it
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मांसम्flesh
मांसम्:
Kartā/Predicate (अभवत्—निर्देश)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootभू (धातु)
नnot
न:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
लाजाःparched grains
लाजाः:
Predicate (अभवन्/अभवन् इत्यर्थे; न…लाजाः)
TypeNoun
Rootलाजा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Devatāḥ (three in number; a concordant triad)A
Amṛta / the ‘immortal form’ (amṛta-rūpa)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes