Mantra 3
Rishi: Traditional Soma-hymn seers (RV provenance; transmitted in VS for Adhvaryu use)
Devata: Soma (in relation to Vāyu and Indra)
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī-type cadence (RV-derived; exact metrical classification varies by pada division)
Samhita Patha (Devanagari)
वा॒योः पू॒तः प॒वित्रे॑ण प्र॒त्यङ्क्सोमो॒ अति॑द्रुतः । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑
Transliteration
vā́yoḥ pūtáḥ pavítreṇa pratyáṅ sómo átí-drutaḥ | índrasya yújyaḥ sákhā ||
Translation
ヴァーユ（Vāyu）により清められ、濾し器（pavitra）によって浄められて、ソーマ（Soma）は奔り流れ、こちらへ向き来たる。インドラ（Indra）にふさわしく結ばれる友、その伴侶。
Padapatha (Word Analysis)
वा॒योः । पू॒तः । प॒वित्रे॑ण । प्र॒त्यङ् । सोमः॑ । अति॑-द्रुतः । इन्द्र॑स्य । युज्यः॑ । सखा॑ ।
Word by Word
वायोःof Vāyu (the Wind-god)
वायोः:
सम्बन्ध (Genitival relation)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
पूतःpurified
पूतः:
कर्तृ-विशेषण (predicate/qualifier of the subject)
TypeAdjective/Participle
Rootपू (धातु) → पूत (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
पवित्रेणwith/by the strainer (purifier)
पवित्रेण:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
प्रत्यङ्turned toward (us), facing inward
प्रत्यङ्:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of सोमः)
TypeAdjective
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक: प्रत्यङ्)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अतिद्रुतःexceedingly swift / having run forth
अतिद्रुतः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of सोमः)
TypeAdjective/Participle
Rootअति + द्रुत (प्रातिपदिक; द्रु/द्रव्-भाव)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitival relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
युज्यःfit to be yoked / to be harnessed
युज्यः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of सखा)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युज्य (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त; ‘to be yoked/fit for yoking’)
सखाfriend/companion
सखा:
कर्तृ (appositional to सोमः)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SomaV
VāyuI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes