Shukla Yajur Veda — Adhyaya 1, Mantra 17
Rishi: Yājñavalkya-tradition (White Yajurveda Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself).
Devata: Agni (with Āpas as attendant purifiers); second hemistich functions as a ‘dhruva’/stability formula rather than a single-personal deity address.
Chandas: Mixed/prose-yajus (Yajurvedic formulaic style; not a strict ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
धृष्टि॑र॒स्यपा॑ऽग्ने अ॒ग्निमा॒मादं॑ जहि॒ निष्क्र॒व्याद॑ᳪ से॒धा दे॑व॒यजं॑ वह । ध्रु॒वम॑सि पृथि॒वीं दृ॑ᳪह ब्रह्म॒वनि॑ त्वा क्षत्र॒वनि॑ सजात॒वन्युप॑दधामि॒ भातृ॑व्यस्य व॒धाय॑
Transliteration
dhŕ̥ṣṭir asy apā́’gne agním āmā́daṃ jahi niṣkravyā́daṃ sedhá devayajáṃ vaha | dhrúvam asi pr̥thivī́ṃ dŕ̥ṃha brahmavaníṃ tvā kṣatravaníṃ sajātavaníṃ úpa dadhāmi bhrā́tr̥vyasya vadhā́ya
Translation
汝は攻撃の威力なり。アグニよ、水とともに、生肉を喰らう者を撃ち、肉食の者を退けよ。神々のための祭を運び進めよ。汝は堅固なる者なり。大地を堅く定めよ。梵力の勝者、王権の勝者、同族の勝者たる汝を、ここに据え置く。敵対者を滅するために。
Padapatha (Word Analysis)
धृष्टिः । असि । अपाः । अग्ने । अग्निम् । आमादम् । जहि । निष्क्रव्यादम् । सेध । देवयजम् । वह । ध्रुवम् । असि । पृथिवीम् । दृंह । ब्रह्मवनिम् । त्वा । क्षत्रवनिम् । सजातवनिम् । उपदधामि । भातृव्यस्य । वधाय ।
Word by Word
धृष्टिःthe bold one / (this) boldness (as agent)
धृष्टिः:
Kartā
TypeNoun
Rootधृष्टि- (प्रातिपदिक) < धृष् (धातु, ‘साहसे/धर्षणे’)
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अपाक्away, backward / away from
अपाक्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअपाक् (अव्यय/दिक्शब्द) < अप (उपसर्ग) + अञ्च्
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (the fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि-
आमादम्intoxication / frenzy
आमादम्:
Karma
TypeNoun
Rootआमाद- (प्रातिपदिक) < आ + मद् (‘मत्ते/उन्मादे’)
जहिstrike down, destroy
जहि:
(imperative)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
निष्क्रव्यादम्the flesh-eater (demon/impurity)
निष्क्रव्यादम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिष्क्रव्याद- (प्रातिपदिक) < निस् + क्रव्याद (‘मांसभक्ष’)
सेधward off, repel
सेध:
(imperative)
TypeVerb
Rootसिध्/सेध् (धातु, ‘निवारणे/प्रतिषेधे’)
देवयजम्fit for divine worship
देवयजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदेवयज- (प्रातिपदिक) < देव + यज (‘यष्टव्य’)
वहcarry, convey
वह:
(imperative)
TypeVerb
Rootवह् (धातु, ‘वहने’)
ध्रुवम्firm, fixed
ध्रुवम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव- (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस्
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी- (प्रातिपदिक)
दृंहmake firm, strengthen
दृंह:
(imperative)
TypeVerb
Rootदृंह्/दृह् (धातु, ‘स्थिरीकरणे/बलवत्तायाम्’)
ब्रह्मवनिpossessing brahman / brahman-armed
ब्रह्मवनि:
Kartā
TypeAdjective
Rootब्रह्मवन्- (प्रातिपदिक) < ब्रह्मन् + वन् (‘युक्त/सम्पन्न’)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
क्षत्रवनिpossessing kṣatra / royal power
क्षत्रवनि:
Kartā
TypeAdjective
Rootक्षत्रवन्- (प्रातिपदिक) < क्षत्र + वन्
सजातवनिhaving kindred / having those of the same birth
सजातवनि:
Kartā
TypeAdjective
Rootसजातवन्- (प्रातिपदिक) < सजात + वन्
उपदधामिI place near / I set down
उपदधामि:
Karma
TypeVerb
Rootउप-धा (धातु, ‘स्थापने’)
भ्रातृव्यस्यof the rival / enemy
भ्रातृव्यस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootभ्रातृव्य- (प्रातिपदिक)
वधायfor the slaying / destruction
वधाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवध- (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniĀ
Āpas (Waters)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes