कालतत्त्वनिर्णयः / Doctrine of Kāla (Time) and Its Subordination to Śiva

Verse 1

मुनय ऊचुः । कालादुत्पद्यते सर्वं कालदेव विपद्यते । न कालनिरपेक्षं हि क्वचित्किंचन विद्यते

仙人たちは言った。「万物は時（カーラ）より生じ、時によってのみ滅する。まことに、時に依らずして存するものは、いずこにもない。」

Verse 2

यदास्यांतर्गतं विश्वं शश्वत्संसारमण्डलम् । सर्गसंहृतिमुद्राभ्यां चक्रवत्परिवर्तते

この宇宙—常住の輪廻の輪—が彼の内に収まるとき、創造と融解の印（ムドラー）によって、輪のごとく巡り回って回転する。

Verse 3

ब्रह्मा हरिश्च रुद्रश्च तथान्ये च सुरासुराः । यत्कृतां नियतिं प्राप्य प्रभवो नातिवर्तितुम्

梵天、ハリ（ヴィシュヌ）、ルドラ、また他の神々と阿修羅たちも、かの至上主が定めたニヤティ（定め・法則）に帰依しては、いかに強大であろうともそれを越えることはできない。

Verse 4

भूतभव्यभविष्याद्यैर्विभज्य जरयन् प्रजाः । अतिप्रभुरिति स्वैरं वर्तते ऽतिभयंकरः

衆生を過去・現在・未来に分けて定め、彼は生きとし生けるものを摩耗させ老いへと追いやる。自らを「至上の力ある者」と思い、意のままに巡る—まことに最も恐るべきもの。

Verse 5

क एष भगवान् कालः कस्य वा वशवर्त्ययम् । क एवास्य वशे न स्यात्कथयैतद्विचक्षण

賢者よ、この尊ぶべき時（カーラ Kāla）とはいったい何者か。誰の支配のもとにそれは動くのか。さらに、もしあるならば、その支配に服さぬ者は誰か。明らかに説き示したまえ。

Verse 6

वायुरुवाच । कालकाष्ठानिमेषादिकलाकलितविग्रहम् । कालात्मेति समाख्यातं तेजो माहेश्वरं परम्

ヴāायुは言った。「カーラ、カーシュター、ニメーシャ等の時の量（カラー）によって成り立つ顕現の御身をもつ、至上のマハー・イーシュヴァラの光輝は、『カーラートマン』—すなわち時そのものの自己—と呼ばれる。」

Verse 7

यदलंघ्यमशेषस्य स्थावरस्य चरस्य च । नियोगरूपमीशस्य बलं विश्वनियामकम्

主のその力は—御主権の聖なる勅令として現れ—不動のものにも動くものにも、あらゆる存在にとって超えがたく、全宇宙を統べ調える力である。

Verse 8

तस्यांशांशमयी मुक्तिः कालात्मनि महात्मनि । ततो निष्क्रम्य संक्रांता विसृष्टाग्रेरिवायसी

解脱は、御身の分分より成り、時そのものなる大いなる霊に宿る。そこから現れて移りゆく—火より放たれた鉄の矢のごとく。

Verse 9

तस्मात्कालवशे विश्वं न स विश्ववशे स्थितः । शिवस्य तु वशे कालो न कालस्य वशे शिवः

ゆえに宇宙は時の支配下にあるが、時は宇宙の支配下にはない。時はシヴァの御支配にあり、シヴァは決して時の支配に属さない。

Verse 10

यतो ऽप्रतिहतं शार्वं तेजः काले प्रतिष्ठितम् । महती तेन कालस्य मर्यादा हि दुरत्यया

抗しがたいシヴァの光輝が時そのものに स्थापितされているがゆえに、時の法と境界はまことに広大となり—越えることはできない。

Verse 11

कालं प्रज्ञाविशेषेण को ऽतिवर्तितुमर्हति । कालेन तु कृतं कर्म न कश्चिदतिवर्तते

いかなる特別な बुद्ध慧をもってして、誰が真に時を超え得ようか。時によって成された業は—誰もその定められた果を越えることはできない。

Verse 12

एकच्छत्रां महीं कृत्स्नां ये पराक्रम्य शासति । ते ऽपि नैवातिवर्तंते कालवेलामिवाब्धयः

たとえ武威をもって全地を一つの王権の下に治める者であっても、時の定めた限界を越えることはできない。潮の境を海が越えぬがごとく。

Verse 13

ये निगृह्येंद्रियग्रामं जयंति सकलं जगत् । न जयंत्यपि ते कालं कालो जयति तानपि

諸々の感官の群れを制し、全世界を征服する者でさえ、時には勝てない。時こそが彼らをも征する。

Verse 14

आयुर्वेदविदो वैद्यास्त्वनुष्ठितरसायनाः । न मृत्युमतिवर्तंते कालो हि दुरतिक्रमः

たとえアーユルヴェーダに通じ、ラサーヤナの若返り法を怠りなく修する医師であっても、死を越えることはできない。カーラ（時）はまことに越え難い。

Verse 15

श्रिया रूपेण शीलेन बलेन च कुलेन च । अन्यच्चिंतयते जंतुः कालो ऽन्यत्कुरुते बलात्

生きとし生けるものは、財・美・徳・力・名門を頼みとして一事を思い描くが、時は抗しがたい力によって別のことを成し遂げる。

Verse 16

अप्रियैश्च प्रियैश्चैव ह्यचिंतितगमागमैः । संयोजयति भूतानि वियोजयति चेश्वरः

好ましからぬ出来事も好ましい出来事も、思いがけぬ来去も通して、主イーシュヴァラは衆生を結び合わせ、また引き離される。身ある世の合離はすべて御支配のもとにある。

Verse 17

यदैव दुःखितः कश्चित्तदैव सुखितः परः । दुर्विज्ञेयस्वभावस्य कालास्याहो विचित्रता

ある者が悲しみに沈むその瞬間、同じ瞬間に別の者は喜びに満ちている。ああ—そのありさまを知り難き時（カーラ）の性は、なんと不思議で測りがたいことか。

Verse 18

यो युवा स भवेद्वृद्धो यो बलीयान्स दुर्बलः । यः श्रीमान्सो ऽपि निःश्रीकः कालश्चित्रगतिर्द्विजा

若き者は老い、強き者は弱くなり、栄える者さえも光彩を失う。おお、二度生まれし者たちよ、時（カーラ）の歩みは奇しく予測しがたい。

Verse 19

नाभिजात्यं न वै शीलं न बलं न च नैपुणम् । भवेत्कार्याय पर्याप्तं कालश्च ह्यनिरोधकः

高き家柄も、善き品行も、力も、巧みさも、それだけでは事を成すに足りない。なぜなら時（カーラ）は、まことに遮り得ぬ抗し難き力だからである。

Verse 20

ये सनाथाश्च दातारो गीतवाद्यैरुपस्थिताः । ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः

歌と楽器に囲まれた、頼みある富裕な施主であろうと、他者の施しの食に生きる無依無助の者であろうと――時（カーラ Kāla）は等しい力で一切に働く。

Verse 21

फलंत्यकाले न रसायनानि सम्यक्प्रयुक्तान्यपि चौषधानि । तान्येव कालेन समाहृतानि सिद्धिं प्रयांत्याशु सुखं दिशंति

養生の霊薬や薬も、いかに正しく調えられていても、時を誤れば効を結ばない。だが同じ薬も、正しい季節に採り、正しい時に用いれば、たちまち成就して安楽を授ける。

Verse 22

नाकालतो ऽयं म्रियते जायते वा नाकालतः पुष्टिमग्र्यामुपैति । नाकालतः सुखितं दुःखितं वा नाकालिकं वस्तु समस्ति किंचित्

誰も時を越えて死ぬことも生まれることもない。誰も定められた時以前に最上の繁栄に至らない。誰も時以前に喜びや悲しみに沈むことはない――まことに「時ならぬもの」など何一つ存在しない。

Verse 23

कालेन शीतः प्रतिवाति वातःकालेन वृष्टिर्जलदानुपैति । कालेन चोष्मा प्रशमं प्रयाति कालेन सर्वं सफलत्वमेति

時（カーラ）によって、冷たい風は季節に応じて吹き、時によって、雨は水を与える雲に従って降る。時によって、熱は鎮まり静まる。時によって、万事はしかるべき結実に至る。かくして時は、主（シヴァ）の統御のもと、あらゆる条件と結果を成熟させる。

Verse 24

कालश्च सर्वस्य भवस्य हेतुः कालेन सस्यानि भवंति नित्यम् । कालेन सस्यानि लयं प्रयांति कालेन संजीवति जीवलोकः

時（カーラ）は一切の生成の因である。時によって作物は常に生じ、時によって作物は滅（融解）へと帰す。時によって、生きとし生けるものの世界は支えられ、命を保たれる。

Verse 25

इत्थं कालात्मनस्तत्त्वं यो विजानाति तत्त्वतः । कालात्मानमतिक्रम्य कालातीतं स पश्यति

かくして、自己の力としての「時（カーラ）」の真理をありのままに知る者は、時に縛られた自己同一性を超え、時を超越するシヴァ—無時の実在—を観ずる。

Verse 26

न यस्य कालो न च बंधमुक्ती न यः पुमान्न प्रकृतिर्न विश्वम् । विचित्ररूपाय शिवाय तस्मै नमःपरस्मै परमेश्वराय

時の及ばぬ至上主、パラメーシュヴァラ・シヴァに帰命する。彼には束縛も解脱もなく、プルシャでもプラクリティでもなく、顕現した宇宙ですらない。しかもなお、彼は驚異の多様な姿を現ず。