दक्षयज्ञदर्शनम् — The Vision of Dakṣa’s Great Sacrifice (and the Onset of Vīrabhadra’s Terror)

Verse 1

वायुरुवाच । ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् । ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम्

ヴァーユは語った。次いで彼は、ヴィシュヌを筆頭とする、計り知れぬ光輝を備えた強大な神々を見た。また、多彩な旗幟と祝祭のしるしで荘厳された、大いなる祭祀の会座をも目にした。

Verse 2

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् । कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम्

祭場は上質のダルバ草で見事に敷き詰められ、聖なる火は正しい薪によって燦然と燃え上がっていた。そこは金色に輝くヤジュニャの器具で荘厳され、儀礼の光彩に満ちていた。

Verse 3

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः । विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम्

そのヤジュニャは、祭祀に熟達したリシたち――真の儀礼執行者――によって、正しく順序を守り、ヴェーダに示された法に従って、多くの定められた段階を慎み深く成就された。

Verse 4

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् । वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम्

そこは幾千もの天女に満ち、アプサラスの群れが侍していた。笛とヴィーナーの音がこだまし、さらにヴェーダの誦唱が轟き渡って、いよいよ荘厳さを増していた。

Verse 5

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् । सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा

ダクシャの祭祀を目にすると、威光に満ちた勇将ヴィーラバドラは、そのとき獅子の咆哮を放った。深く響き渡り、雷雲のごとく轟いた。

Verse 6

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव । गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः

そのとき、「キラキラー」と叫ぶ大いなる喧声が、あたかも虚空を満たすかのように起こった。それはガネーシュヴァラたちによって発せられ、かき乱された大海のごとく激しくうねり響いた。

Verse 7

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः । दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः

その大音声に圧倒され、天界の者たちは皆、恐怖に呑み込まれた。おびえた彼らは四方へ逃げ散り、慌てるあまり衣も飾りもゆるみ落ちた。

Verse 8

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही । किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम्

「大いなるメール山が砕けたのか。大地が裂けているのか」——神々は激しく動揺し、「これは何だ、これは何だ」と繰り返し叫んだ。

Verse 9

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने । श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात्

深い森で象王たちが、百獣の王の咆哮を聞いて恐怖に打たれるように、その恐るべき音を聞いた者の中には、怖れのあまり命さえ捨てた者もいた。

Verse 10

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा । मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः

山々は崩れはじめ、大地そのものが震えた。風は乱れて渦巻き、マカラの住まう大海は激しく波立った。

Verse 11

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः । ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

火は燃え上がらず、太陽も輝かない。諸惑星は光を放たず、星座も星々もまた同じ—その時、あらゆる光明が引き収められているからである。

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् । संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

まさにその時、光り輝く祭祀の場に、尊きバドラ（Bhadra）が吉祥なる者たちを伴い、さらにバドラー（Bhadrā）と共に到来した。

Verse 13

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः । क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

彼を見て、ダクシャは恐れに震えながらも、あたかも毅然として立った。そして怒れる者のような言葉で言った。「汝は誰か。ここで何を求めるのか。」

Verse 14

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः । वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

邪心のダクシャのその言葉を聞くや、無量の光輝を具えたヴィーラバドラは、濃き雲の雷鳴のごとく、深く轟く咆哮を響かせた。

Verse 15

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः । अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

ダクシャを見て、神々と祭祀を司る祭官たちは、ほほえむかのように、動揺なく静かに、時にふさわしい言葉を告げた。しかもその言葉は内奥の意味を宿していた。

Verse 16

वीरभद्र उवाच । वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः । भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

ヴィーラバドラは言った。「我らは皆、無量の光輝をもつシャルヴァ（主シヴァ）の従者である。正当なる分け前を求めて参った。ゆえに、我らの取り分をしかるべく授け給え。」

Verse 17

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः । कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

もしこの供犠において我らに分け前が定められていないのなら、その理由をそこで明らかにせよ。さもなくば戦いだ——神々よ、我と戦え。

Verse 18

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः । ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

ガネーシャにそう告げられると、ダクシャを先頭とする神々は答えた。「我らにとって権威はマントラである。われら自身には、それを越えて裁する力はない。」

Verse 19

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः । येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

マントラは言った。「おおデーヴァたちよ、汝らの心は迷妄に打たれている。ゆえに、あらゆる供犠において第一の分け前にふさわしいマヘーシュヴァラを汝らは礼拝しないのだ。」

Verse 20

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः । भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

正しいマントラによって諭されても、彼ら神々は皆、心が惑い、バドラ―にいかなる分け前も与えなかった。彼らは彼女を捨て、排除することを望んでいたからである。

Verse 21

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् । तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

自らの言葉が――真実であり益あるものであったにもかかわらず――むなしく果を結ばなくなったとき、疲れた彼らはそこを去り、永遠なる梵天界（ブラフマローカ）へと赴いた。

Verse 22

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् । मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

そのとき、シヴァのガナたちの長は、ヴィシュヌを先頭とする神々に告げた。「力を誇って驕る汝らは、マントラを権威ある प्रमाण（よりどころ）として敬わず、正しき行いの真の尺度ともしてこなかった。」

Verse 23

यस्मादस्मिन्मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः । तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

この供犠において神々がこのように我を侮ったゆえ、ゆえに驕れる者どもよ、我は汝らの命そのものを奪い去ろう。

Verse 24

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना । यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

かく言い終えるや、福徳具足の主は怒りに燃え、御眼よりほとばしる火焔によって焼き尽くし、ヤクシャヴァータと大峰マハークータを呑み尽くした。これは、かつてハラが三城（トリプラ）を滅したのと同じである。

Verse 25

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः । यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

それから、そびえる山のごとく巨躯なるガネーシュヴァラたちは皆、祭柱を引き抜き、祭儀を司る祭官たちの首に縄をかけて縛り、これを捕らえた。

Verse 26

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि । गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

彼らは華麗な祭祀の器を打ち砕き、水の中で粉々にし、さらに祭具一式を携えてガンガー（Gaṅgā）の流れへ投げ入れた。

Verse 27

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः । क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

そこには天上の食と飲の山が、まるで山岳のごとく積み上がっていた。乳の河が流れ、アムリタを滴らせ、岸辺と泥は、艶やかで濃やかなダディ（凝乳）となって柔らかく広がっていた。

Verse 28

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च । रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

「そこには種々の肉があり、香り高き食物があり、味わい豊かな飲み物もあった。さらに、舐めるもの、吸うものも、まことに備わっていた。」

Verse 29

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च । वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

その勇士たちは口で彼らを捕らえて貪り食い、引き裂いて投げ捨てる――金剛杵（ヴァジュラ）、円盤武器（チャクラ）、大いなる三叉戟、槍（シャクティ）、縄の投げ縄（パーシャ）、戦斧で打ち据えた。

Verse 30

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः । उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

棍棒、剣、斧、戦斧をもって、彼らは激昂するすべての神々を打ち倒した――世を護るローカパーラたちを先頭に、驕りと憤怒によって起ち上がった者どもを。

Verse 31

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः । छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

そのとき、ヴィーラバドラ（Vīrabhadra）の肢体より生じた剛勇の戦士たちは突進して打ち砕き、「斬れ！刺せ！投げ飛ばせ—急げ！殺せ！引き裂け！」と叫んだ。

Verse 32

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च । संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

「捕らえよ！打て！」さらに「裂け！引き抜け！」—激昂から生まれたその残忍な叫びは、耳を刺し貫く棘のようであった。

Verse 33

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः । विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

あちこちに、戦いに適したガネーシャ（Gaṇeśas）の軍勢が現れた。ある者は見開かれた目を回し、ある者は牙を剥き出しにし、唇と口蓋を激しい怒りで歪ませていた。

Verse 34

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् । स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

庵をその場所から引きずり出し、苦行に富む修行者たちを殺害した。彼らは供犠の柄杓さえも盗み、聖なる火を水の中に投げ込んだ。

Verse 35

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः । गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

彼らは水瓶さえも砕き、宝石を散りばめた台座を壊した。大声で歌い、叫び、何度も笑い声を上げ、騒々しい興奮に身を任せていた。

Verse 36

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः । निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

赤き醗酵酒を飲みつつ、シヴァのガナの雄たちは舞い踊った。インドラを伴う不死の神々さえもかき回し揺り動かし、群の大将たる彼らは、牡牛・象・獅子の王のごとく、迅くして圧倒的に躍動した。

Verse 37

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि । नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

比類なき情動に圧倒され、歓喜に毛が逆立ちながら、彼らは数々の自発の所作をなした。ある者は喜び、ある者は打ち振るい、ある者は走り回り、ある者は支離滅裂に語った。

Verse 38

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन । केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति

あるプラマタたちは舞い、ある者は高らかに笑い、ある者は力強く跳ね回る。ある者は雲とその水をつかもうとし、またある者は太陽をも掴まんばかりに跳び上がる。

Verse 39

केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः । आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः

天空に陣する恐るべきプラマタのある者は、風とともに突進せんと望んだ。ほかの者は優れた武器を奪い取り、大蛇に襲いかかるガルダのごとく飛び交った。

Verse 40

भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः । उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि

彼らは奔走しては諸天すら逃げ散らせ、天の円蓋を山峰のごとく駆け巡った。ある者は家々を引き抜いて投げ飛ばし、格子窓や高壇までもろともに uproot した。

Verse 41

विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः । उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम्

雷雲のごとく黒きプラマタたちは、それを水のただ中へ幾度も投げ込み、轟然と咆哮した。建物の出入口や扉板や壁はこじ開けられて転倒し、広間も梁も窓も砕け散り、無残に崩れた。

Verse 42

अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम् । हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति

ああ、なんということか。ヤジュニャの祭場は打ち砕かれ、語られた言葉も、拠り所なき者の言のように空しくなった。「ああ主よ！」「ああ父よ！」「ああ父の子よ！」「ああ兄弟よ！」「ああ母よ！」「ああ母方の叔父よ！」—彼らは苦悶のうちに叫び続けた。

Verse 43

उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः

家々が引き裂かれ崩されるとき、女たちは幾度も叫んだ。「私たちは無力、守り手なき身だ！」