Shloka 9

शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनम्

Description of Shiva’s Ardhanārī-nara Manifestation

Devanagari script

तं दृष्ट्वा शंकरं देवं शक्त्या प्ररमयान्वितम् । प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā śaṃkaraṃ devaṃ śaktyā praramayānvitam | praṇamya daṇḍavadbrahmā sa tuṣṭāva kṛtāñjaliḥ

Translation

至上のシャクティと合一する神、主シャンカラを見て、梵天はダンダヴァット（全身投地）して礼拝し、合掌して讃嘆した。

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः, ‘having seen’

• शंकरम्: Śaṅkara
• शंकरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; शंकरम् इत्यस्य समानाधिकरण-विशेष्यः

• शक्त्या: with Śakti; by power
• शक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्ररमया-अन्वितम्: endowed with Praramayā (supreme delight/consort)
• प्ररमया-अन्वितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्ररमया (प्रातिपदिक; स्त्री. ‘परम-रमा/अत्यन्त-रमा’ इत्यर्थे) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √इ/अनु-इ)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (देवम्/शंकरम् इति)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः, ‘having bowed’

• दण्डवत्: like a staff; prostrate
• दण्डवत्: Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/तद्धितान्त-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverb) ‘दण्डवत् प्रणामः’

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (ब्रह्मा इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देशः)

• तुष्टाव: praised
• तुष्टाव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• कृत-अञ्जलिः: with hands folded
• कृत-अञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √कृ) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (‘कृतः अञ्जलिः येन सः’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (ब्रह्मा/सः इति)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Umā

Role: liberating

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Shiva
• Shakti
• Brahma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights humble surrender (daṇḍavat praṇāma) and devotional praise as the proper response even for Brahmā when encountering Pati (Śiva), the supreme Lord whose power is inseparable from Śakti.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse presents Śaṅkara as personally manifest (saguṇa) and worship-worthy; bowing and hymns are core modes of approaching the visible form of Shiva, including Linga-worship, where the devotee honors Shiva together with His divine power (Śakti).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice reverential prostration (daṇḍavat namaskāra) and recitation of Shiva-stotras with añjali (folded hands); this pairs naturally with japa of the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya” during Mahāśivarātri worship.