हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

ナンディーシュヴァラは言った。「さて今、聖仙よ、信愛をもってハヌマーンの聖なる物語を聴きなさい。ハラ（主シヴァ）がその最勝の姿を取り、速やかに神なる戯れ（リーラー）を演じ給うた次第である。」

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

至上主（シヴァ）は慈愛の恩寵により、ラーマにとって最も益あることを成し給うた。おお婆羅門よ、その聖なる物語のすべてを聴きなさい――それはあらゆる吉祥なる歓びを授ける。

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

ある時、驚異をもたらす主シャンブ（Śambhu）は、ヴィシュヌ（Viṣṇu）の内なる力より現れた、妖艶なるモーヒニー（Mohinī）の姿を御覧になった。

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

主シャンブ（Śambhu）は、あたかも愛神カーマ（Kāma）の矢に射られた者のように自らを揺り動かし、ラーマ（Rāma）の神聖なる目的のため、至上主は自らの強大なる精力（vīrya）を放たれた。

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

彼により内奥から促され、七人の聖仙はその強き精髄を一枚の葉に慎み深く、敬虔に置き、ラーマ（Rāma）の神聖なる目的の成就のために奉じた。

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

その大聖仙たちによって、シャンブ（Śambhu）の精力（vīrya）はゴータマ（Gautama）の娘へと伝えられ、また同様に耳の門を通してアンジャナー（Añjanā）にも植え込まれ、ラーマ（Rāma）の聖なる目的の成就となった。

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

かくしてその時、シャンブ（主シヴァ）は猿の身として生まれ、「ハヌーマーニティ（Hanūmānīti）」の名を帯び、無量の力と英雄の武勇を具えていた。

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

猿たちの主ハヌマーンは、なお幼子でありながら大いなる力を備え、暁にそれを小さな果実と思い、たちまち日輪を呑まんと跳躍した。

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

神々の祈願により、彼はその大いなる力を悟ってそれを放ち、さらに神々と天の聖仙（リシ）より授けられた恩寵とともに、シヴァの化身としての位を得た。

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

その後、深い歓喜に満たされたハヌマーンはただちに母のもとへ赴き、起こった一切を敬虔に、余すところなく語り聞かせた。

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

その命に従い、堅固なる彼は労せずしてあらゆる学芸を会得した。猿の勇者は日々スーリヤの御前に赴き、その教えを受けた。

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

スーリヤの命により、その尊き分身はスグリーヴァのもとへ赴いた。母の命をしかと受け、ルドラの分身たる最勝の猿は、そのまま旅立った。

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

まことに彼は、妻を奪った兄ヴァーリーによって蔑まれた。ゆえに彼はハヌマーンと共に、リシャムーカ山（Ṛṣyamūka）に住まった。

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

そのとき、猿たちの中で最も賢明なる主はスカṇṭハの大臣となった。ハラ（シヴァ）の流出たるゆえ、あらゆる方法でスグリーヴァの安寧と繁栄を成就した。

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

そこで彼が兄弟とともに来たとき—妻を奪われて悲嘆に沈み—ラーマに命じて彼と友誼を結ばせた。その契りは安楽をもたらすものとなった。

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

ラーマは、象のごとき威力をもつ猿王ヴァーリンを討った。兄弟の妻を貪りて罪を負い、堕ちてなお己を勇士と誇る者であった。

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

それから、愛しき者よ、ラーマの命により、ヴァーナラの首長たちの中の主ハヌマーンは、多くのヴァーナラの勇士とともに、賢明にシーター探索に赴いた。

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

シーターがランカーに至ったと知るや、猿たちの王はそこへ赴いた。彼はたちまち大海を跳び越えた――他の者には渡り得ぬ、越えがたい広がりを。

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

そこで彼は、勇猛の威力を具えて驚くべき業を成し、愛情をもって歓喜のうちに、シーターへ認知の印—自らの主君に属する最上の贈り物—を授けた。

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

その勇士たる猿の王は、ラーマの御業—命を救い、希望の息を甦らせる御事績—を語り聞かせて、シーターの憂いをたちまち払った。

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

その認知の印を携えて、彼はラーマの御前へ帰還した。さらにラーヴァナの園林を打ち砕き、多くの羅刹を討ち滅ぼした。

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

まさにそのラーヴァナの子を、多くの羅刹とともに討ち果たしたのち、マホーティは恐れなく、そこに大いなる動乱を起こした。

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

おお聖仙よ、強大なるラーヴァナによって火を放たれたとき――油をたっぷり塗った衣で固く巻きつけられたのちに――

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

そのとき、大デーヴァ（マハーデーヴァ）の分身より生まれたその猿は、幾度も幾度も跳びはね、まことにランカーの都すべてを焼き尽くし、炎を赫々と燃え上がらせた。

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

ランカーを焼き払い、ついでヴィビーシャナの住まいだけは害せずに通り過ぎると、猿の中の象たるその勇者は、そのまま大海へと飛び込んだ。

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

そこで自らの尾で火を鎮め、彼は彼方の岸へと至った。ギリーシャ（シヴァ）の分を宿すその子は疲れを知らず、ラーマの御前へと赴いた。

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

遅滞なく、俊速なるハヌマーン――猿族の最勝者――は主ラーマの御前に近づき、シーターの頭飾りの宝珠を捧げた。

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

ついでその命に従い、勇猛にして強大なる者は大海にセートゥ（海上の堤・橋）を築かせた。さらにヴァーナラたちを集め、数多の優れた山々を運び来て、その事業を成就させた。

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

そこに至ったラーマは、渡海を願いつつ、正しくシヴァ・リンガを礼拝供養し、勝利を希求して儀礼によりそれを安置・建立した。

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

その恩寵の力により彼は勝利を得た。ついで授けられた加護のままに大海を渡り、猿軍の大群でランカーを包囲し、ラークシャサたちと戦を交えた。

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

その勇者はアスラを討ち、ラーマの軍勢を守護した。また、シャクティの槍に傷ついたラクシュマナを、サンジーヴィニーの霊草によって蘇らせた。

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

あらゆる仕方で、彼はラーマと共にあるラクシュマナを、すっかり安らかにした。大いなる神マハーデーヴァの御子たる主は、全軍をも守護した。

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

大いなる力を備えた猿ヴィシュラマは、眷属を伴うラーヴァナを滅ぼし、神々を再び歓喜と安穏へと導いた。

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

マヒーラーヴァナと呼ばれる者を討ち果たしたのち、彼はラーマをラクシュマナと共にその地から連れ戻した。さらに自らの住処をも守りつつ、二人を帰還させた。

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

猿たちの最勝者は、あらゆる面でラーマの御事を速やかに成し遂げた。アスラを屈せしめ、数多の不思議なるリーラーを示した—それは世において神威が働き、ダルマを回復させることを顕す行いである。

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

猿の主は、この地上にラーマへの帰依を打ち立てた。みずから最上のバクタとなり、シーターとラーマに歓喜を授ける者となった。

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

彼はラクシュマナに命を授け、あらゆる神々の驕りを取り除く御方である。まことに彼はバガヴァーン、ルドラの化身にして、帰依者を必ず救い上げ、解脱へ導く。

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

ハヌマーンは大勇士にして、常にラーマの御業を成し遂げる。世に「ラーマの使者」と称され、ダイティヤを討ち、帰依者にいつも慈愛深い。

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

かくして、愛しき子よ、ハヌマーンの最上の聖なる御事跡を汝に語り終えた。これは吉祥にして福徳をもたらし、名声と長寿を授け、正しき願いの果報をことごとく与える。

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

これを信愛をもって聴く者、または心を整えて他者に誦読させる者は、この世にて望む成就をことごとく味わい、終わりには無上の解脱（モークシャ）を得る。