शिवशङ्खचूडयुद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Śiva and Śaṅkhacūḍa

Verse 1

व्यास उवाच । श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम

ヴィヤーサは言った。「カーリーの言葉を聞いて、イーシャーナ（主シヴァ）は何をなされ、何とお告げになったのか。大いなる智者よ、真実を語ってください。私の知りたい思いはきわめて強いのです。」

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः । महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्

サナトクマーラは言った。カーリーの見事な言葉を聞くと、シャンカラ—至上の主—大いなる神聖なリーラーを演ずるシャンブは微笑み、彼女を慰めた。

Verse 3

व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः

天よりの声を聞くや、真理（タットヴァ）の智に通じたシャンカラは、自ら戦場へ赴き、己のガナ（従者）たちと共に進み給うた。

Verse 4

महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः

大いなる牡牛に騎し、ヴィーラバドラら勇猛なる従者を伴い、さらにバイラヴァとクシェートラパーラという剛強の守護者たち—武威において御身に等しき者—に囲まれていた。

Verse 5

रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च । विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः

マヘーシャが戦場に至ると、勇者の御姿をお取りになった。そこでルドラは比類なき光輝を放ち、まるでアンタカ（死）そのものが形を得て現れたかのようであった。

Verse 6

शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः । ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि

主シヴァを見たシャンカチューダは、天翔る車（ヴィマーナ）から降り、至上の帰依をもって礼拝した。頭を地に付け、杖のようにまっすぐ大地に伏して五体投地した。

Verse 7

तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्

彼に礼拝してのち、ヨーガの力によって再びヴィマーナに乗り上がった。さらに急ぎ身支度を整え、鎧をまとい、矢筒を備えて弓を手に取った。

Verse 8

शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा

主シヴァとダーナヴァとの戦いは百年にわたり続いた。その時、激しい矢の雨が降り注いだが、両軍にとってはむなしく、互いに相手を屈することはできなかった。

Verse 9

शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः

大勇士シャンクチューダは凄まじい矢の斉射を放った。だがシャンカラは戯れのごとく軽やかに、自らの矢の雨でそれらをことごとく断ち切った。

Verse 10

तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः । महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति

そのとき憤怒して、マハールドラ—ヴィルーパークシャは、武器の雨をもってその四肢を打ち据えた。彼は悪しき者を罰し、善き者の帰依処にして究竟の行き着くところである。

Verse 11

दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् । वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्

俊敏なダーナヴァは、鋭い剣と盾を取り、シヴァの尊き乗り物たる牡牛—ヴリシャ（Vṛṣa）の頭を打った。

Verse 12

ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया । खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्

その乗り物が打たれるや、ルドラは戯れのごとく、剃刀のように鋭い矢で敵の剣を断ち、またたく間に眩く輝く盾をも切り裂いた。

Verse 13

छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्

盾が断たれると、そのアスラは槍（シャクティ）を投げ放った。正面から迫るそれを、ハラは自らの矢で二つに断ち割った。

Verse 14

कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः । मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः

怒りに燃えた魔シャṅカチューダはチャクラを投げ放った。だがハラ（主シヴァ）は不意の拳打で、それをたちまち粉々に砕いた。

Verse 15

गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता

彼は棍棒を激しく振り回してハラに投げつけた。だがシャンブはたちまちそれを砕き、灰と化させた。

Verse 16

ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः

次いでダーナヴァの王シャンクチューダは斧を手に取り、怒りに乱れて、疾風のごとくハラへと突進した。

Verse 17

समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः । द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्

シャンカラは自らの矢の奔流を集め、斧を手にしたそのアスラをたちまち打ち倒して地に落とした――まるで戯れのごとく、いとも容易く。

Verse 18

ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः

そして瞬く間に意識を取り戻し、優れた戦車に乗り込んだ。神なる武器と矢を携え、彼は輝きを放って全天を満たした。

Verse 19

आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर

彼が迫り来るのを見るや、ハラ（主シヴァ）は熱意をもってダマルを鳴らし、さらに弓弦を轟かせた――耐え難く畏怖を呼ぶ、聖弓の響きである。

Verse 20

पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः । स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा

そのとき主は角笛の轟きで四方を満たし、ギリーシャ（シヴァ）みずから大音声に咆哮して、かの時アスラたちを震え上がらせた。

Verse 21

त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः । पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा

ついでヴリシェーシュヴァラ――聖なる牡牛の主たるシヴァ――は、威徳に満ちた大咆哮によって、たちまち天空と大地とあらゆる方角を満たし、遍くその王者の臨在を示した。

Verse 22

महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः । कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः

マハーカーラは躍り出て、両手で大地と天空を打ち据えた。その一撃の雷鳴のごとき轟きにより、城邑の古き敵どもは狼狽して投げ飛ばされた。

Verse 23

अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह । भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे

その大合戦において、クシェートラパーラは凄まじく不吉なアッタッタハーサの哄笑を放ち、バイラヴァもまた広大な戦場に大咆哮を響かせた。

Verse 24

महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः । वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः

戦いのただ中に恐るべき大轟音が起こり、ついでシヴァのガナたちの間で四方より「ヴィーラ！ヴィーラ！」（勇士よ！）の叫びがこだました。

Verse 25

संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः । चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः

荒々しく恐怖を呼ぶその音に、ダーナヴァたちは皆おののき震えた。それを聞くや、大いなる力をもつダーナヴァの王は、たちまち爆ぜんばかりに憤怒した。

Verse 26

तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः । देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च

ハラ（主シヴァ）が「止まれ、止まれ、邪なる心の者よ！」と叫ぶと、神々とそのガナたちはたちまち「勝利あれ、勝利あれ！」と唱和した。

Verse 27

अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्

そのとき、ダンバの勇猛なる子が近づき、炎の花環をまとわせた恐るべきシャクティの槍をルドラに投げつけた。

Verse 28

वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् । निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया

それは燃えさかる火塊のごとく輝き、クシェートラパーラに促されて疾く突進した。だが戦場へ踏み入るや、彼の口より迸った巨大な火の流星によって、たちまち退けられた。

Verse 29

पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् । चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया

再び、主シヴァとダーナヴァたちとの大いなる戦いが激しく燃え上がった。大地と天は震え、山々も大海も、あらゆる水のたまりも揺れ動いた。

Verse 30

दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च । सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा

そのときシャンブは、ダーンビーの放った矢、また自らに向けて放たれた矢をも、猛き矢を幾千と放って百々に断ち砕いた。

Verse 31

ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह । तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः

ついでシャンブは正しき憤怒に燃え、三叉戟で彼を打った。その耐え難き一撃に堪えられず、カウはたちまち倒れ、気を失った。

Verse 32

ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः । आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः

すると刹那にそのアスラは意識を取り戻し、弓を取り上げて、ルドラとその前にあるすべてを矢の雨で射抜いた。

Verse 33

बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् । चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्

そのとき、威力あるシャンカチューダは、無数の腕と蛇の群れを集め、回転する無量のチャクラ武器とともに、たちまち四方からシャンカラ（シヴァ）を覆い尽くした。

Verse 34

ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः । तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्

するとルドラ――ドゥルガーの主にして、ドゥルガーの苦難を滅する御方――は憤怒し、自らの最上の矢でそれらのチャクラをたちまち粉々に断ち切った。

Verse 35

ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः । अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्

そのときダーナヴァは、忽ち勢いを増して棍棒を取り、夥しい軍勢に囲まれつつ、ハラ（主シヴァ）を討たんと突進した。

Verse 36

गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः । शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः

敵が馬から躍り降りて襲い来たとき、憤れるハラ（シヴァ）は鋭き刃の剣にてその棍棒を断ち切った。主は悪しき者の驕慢なる誇りを奪い去る御方である。

Verse 37

छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः । शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्

己が棍棒を断たれるや、ダーナヴァは烈火のごとく憤怒に燃え上がった。ついでその輝ける者は、敵に耐え難き炎の三叉戟（トリシューラ）を取り上げた。

Verse 38

सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् । स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः

三叉戟を手に、恐るべき姿でダーナヴァの王が猛然と迫ると、ハラ（シヴァ）は疾き勢いもて御自身の三叉戟でその胸の心臓を貫いた。

Verse 39

त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः । तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्

三叉戟にて心臓を裂かれたシャンカチューダの胸より、超越の存在が現れ出た。力強く光り輝き、「止まれ、止まれ！」と叫んだ。

Verse 40

निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः । चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि

彼が大声で笑い、咆哮しながら素早く出てくると、恐ろしい者が彼の首を切り落とした。剣で切り落とされた首は地面に落ちた。

Verse 41

ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा

その時、激しい怒りに駆られた猛々しいカーリーは、大きな口を開けて多くの阿修羅を飲み込んだ。彼らの首と頭は彼女の牙によって砕かれた。

Verse 42

क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः । केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे

その時、怒りに支配されたクシェートラパーラは、他の多くのダイティヤたちを飲み込んだ。ある者はバイラヴァの武器によって切り倒されて死に、ある者は粉々に砕かれて滅ぼされた。

Verse 43

वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् । नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्

憤怒のうちに、賢きヴィーラバドラは敵方の戦士を数多く滅ぼした。ナンディーシュヴァラもまた、デーヴァたちを踏みにじる者どもを多く討ち倒した。

Verse 44

एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः । व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्

かくして多くの勇士の群れは、怒りに武装して、神々を苦しめるダイティヤとアスラを数多く滅ぼした。