शिवरूपदर्शनम् (Menā’s Vision of Śiva’s Divine Form)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे त्वं हि विष्णुना प्रेरितो द्रुतम् । अनुकूलयितुं शंभुमयास्तन्निकटे मुने

ブラフマーは言った。「その間、汝はヴィシュヌに促されて速やかにシャンブの御許へ赴き、聖仙よ、御心を和らげて恩寵を得ようとした。」

Verse 2

तत्र गत्वा स वै रुद्रो भवता सुप्रबोधितः । स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा देवकार्यचिकीर्षया

そこへ赴くと、汝はルドラを十分に奮い立たせて行動へと促した。さらに諸天の神聖なる務めを成し遂げんとして、さまざまな讃歌（ストートラ）で御身を讃嘆した。

Verse 3

श्रुत्वा त्वद्वचनं प्रीत्या शंभुना धृतमद्भुतम् । स्वरूपमुत्तमन्दिव्यं कृपालुत्वं च दर्शितम्

汝の言葉を喜びもって聞くと、シャンブは驚異の威容を帯び、至上にして神聖なる御本性を顕し、さらに慈悲をも示された。

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं शम्भुं स्वरूपम्मन्मथा धिकम् । अत्यहृष्यो मुने त्वं हि लावण्यपरमायनम्

その麗しきシャンブ（Śambhu）を見て—その御姿は愛神マンマタ（Manmatha）さえ凌ぐほどであった—おお牟尼よ、汝はこの上なく歓喜した。まことに彼は、あらゆる美の最上の住処である。

Verse 5

स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा परमानन्दसंयुतः । आगच्छस्त्वं मुने तत्र यत्र मेना स्थिताखिलैः

さまざまな讃歌によって主を讃え、無上の歓喜に満たされて、彼は言った。「おお牟尼よ、そこへ来なさい—メーナー（Menā）が万衆に囲まれて立つ、その場所へ。」

Verse 6

तत्रागत्य सुप्रसन्नो मुनेऽतिप्रेमसंकुलः । हर्षयंस्तां शैलपत्नी मेनान्त्वं वाक्यमब्रवीः

そこに到来すると、ああ牟尼よ、彼はこの上なく満ち足り、深い愛にあふれていた。山の貴婦人、ヒマヴァトの妻メーナーを喜ばせつつ、彼は彼女に次の言葉を告げた。

Verse 7

नारद उवाच । मेने पश्य विशालाक्षि शिवरूपमनुत्तमम् । कृता शिवेन तेनैव सुकृपा करुणात्मना

ナーラダは言った。「ああ大きな瞳の方よ、無上にして比類なきシヴァの御姿を見よ。その慈悲を本性とするまさにそのシヴァによって、善き恩寵（スクリパー）はまことに授けられたのだ。」

Verse 8

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा सा तद्वचो मेना विस्मिता शैलकामिनी । ददर्श शिवरूपन्तत्परमानन्ददायकम्

ブラフマーは語った。その言葉を聞いて、山の貴婦人メーナーは驚嘆した。やがて彼女は、至上の歓喜を授けるシヴァの御姿を拝した。

Verse 9

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । विचित्रवसनं चात्र नानाभूषणभूषितम्

御身は億の太陽にも似た光輝を放ち、四肢のすべてが麗しかった。そこにて不思議なる衣をまとい、さまざまな宝飾をもって荘厳されていた。

Verse 10

सुप्रसन्नं सुहासं च सुलावण्यं मनोहरम् । गौराभं द्युतिसंयुक्तं चन्द्ररेखाविभूषितम्

御身はこの上なく安らかで、やわらかに微笑み、妙なる美しさにて心を魅了された。白く清らかな光輝を帯び、新月の印（半月）をもって荘厳されていた。

Verse 11

सर्वैर्देवगणैः प्रीत्या विष्ण्वाद्यस्सेवितं तथा । सूर्येण च्छत्रितं मूर्ध्नि चन्द्रेण च विशोभितम्

それは諸天の群れに歓喜して仕えられ、ヴィシュヌらもまた奉仕した。その頭上は太陽が王の天蓋のごとく蔭を与え、月がさらに輝きを添えて飾った。

Verse 12

सर्वथा रमणीयं च भूषितस्य विभूषणैः । वाहनस्य महाशोभा वर्णितुं नैव शक्यते

あらゆる麗しき宝飾で飾られたその神聖なる乗り物は、ことごとく心を奪うほどであった。その大いなる光輝と美は、言葉では到底語り尽くせない。

Verse 13

गंगा च यमुना चैव विधत्तः स्म सुचामरे । सिद्धयोऽष्टौ पुरस्तस्य कुर्वन्ति स्म सुनर्त्तनम्

またガンガーとヤムナーは、美しきチャーマラをもって扇ぎ奉る役に定められた。さらに八つのシッディはその前に立ち、吉祥の舞を舞った。

Verse 14

मया चैव तदा विष्णुरिन्द्राद्या ह्यमरास्तथा । स्वं स्वं वेषं सुसम्भूष्य गिरिशेनाचरन्युताः

そのとき、我とともに、ヴィシュヌ、インドラ、そして他の神々もまた――それぞれ自らの特別な装いを美しく整え――ギリーシャ（主シヴァ）に随って行き来した。

Verse 15

तथा जयेति भाषन्तो नानारूपा गणास्तदा । स्वलङ्कृतमहामोदा गिरीशपुरतोऽचरन्

そのとき、かのガナたちは――さまざまな不思議なる姿に変じ――ギリーシャの御前を行き来し、「勝利あれ、勝利あれ！」と叫んだ。自らの飾りで荘厳し、大いなる歓喜に満ちて、御前にて楽しげに舞い動いた。

Verse 16

सिद्धाश्चोपसुरास्सर्वे मुनयश्च महासुखाः । ययुश्शिवेन सुप्रीतास्सकलाश्चापरे तथा

すべてのシッダたち、従神たるウパスラたち、そして大いなる安楽に満ちたムニたちは、主シヴァに深く満悦して立ち去った。ほかの者たちもまた同様であった。

Verse 17

एवन्देवादयस्सर्वे कुतूहलसमन्विताः । परंब्रह्म गृणन्तस्ते स्वपत्नीभिरलंकृताः

かくして、すべての神々と他の天界の衆は、聖なる驚きと歓喜に満ちて、至上のブラフマン（シヴァ）を讃嘆した。彼らはそれぞれの妃を伴い、荘厳に飾られて現れた。

Verse 18

विश्वावसुमुखास्तत्र ह्यप्सरोगणसंयुताः । गायन्तोप्यग्रतस्तस्य परमं शाङ्करं यशः

そこでは、ヴィシュヴァーヴァスを先頭に、アプサラスの群れを伴い、彼らは御前にて、シャンカラ（主シヴァ）の至高の栄光を歌い上げた。

Verse 19

इत्थं महोत्सवस्तत्र बभूव मुनिस त्तम । नानाविधो महेशे हि शैलद्वारि च गच्छति

かくして、最勝の聖仙よ、そこに大いなる祝祭が起こった。マハーデーヴァがシャイラドヴァーラへと進まれるとき、恩寵と解脱を授ける主への信愛に引き寄せられ、さまざまな祝いが自ずと催されるのである。

Verse 20

तस्मिंश्च समये तत्र सुषमा या परात्मनः । वर्णितुं तां विशेषेण कश्शक्नोति मुनीश्वर

そしてその時、その場所において、至上の自己（シヴァ）の比類なき卓越が燦然と輝き出た。聖仙の主よ、その栄光を余すところなく詳らかに語り尽くせる者が、いったい誰であろうか。

Verse 21

तथाविधं च तन्दृष्ट्वा मेना चित्रगता इव । क्षणमासीत्ततः प्रीत्या प्रोवाच वचनं मुने

そのまさにその御姿を見て、メーナーは一瞬、絵に描かれた像のように驚嘆して動けなかった。やがて愛情に満ち、聖仙よ、次の言葉を語った。

Verse 22

मेनोवाच । धन्या पुत्री मदीया च यया तप्तं महत्तपः । यत्प्रभावान्महेशान त्वं प्राप्त इह मद्गृहे

メーナーは言った。「我が娘はまことに幸いです。彼女が大いなるタパス（苦行）を成し遂げたからです。おおマヘーシャーナよ、そのタパスの威力によって、あなたはここ、我が家へお越しになりました。」

Verse 23

मया कृता पुरा या वै शिवनिन्दा दुरत्यया । तां क्षमस्व शिवास्वामिन्सुप्रसन्नो भवाधुना

かつて私が主シヴァをそしった、重くして償い難い誹りの罪——おおシヴァ、我が主よ——どうかお赦しください。今こそ深くご慈悲を垂れ、私をお喜びください。

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं सम्भाष्य सा मेना संस्तूयेन्दुललाटकम् । साञ्जलिः प्रणता शैलप्रिया लज्जापराऽभवत्

ブラフマーは言った。「このように語り終えると、メーナーは山の愛し主—額に三日月を戴く御方—を讃えた。合掌して礼拝し、シェーラプリヤー（パールヴァティー）はいよいよ慎み深く、恥じらいに満ちた。」

Verse 25

तावत्स्त्रियस्समाजग्मुर्हित्वा कामाननेकशः । बह्व्यस्ताः पुरवासिन्यश्शिवदर्शनलालसाः

そのとき、多くの女たちが集まり、さまざまな世俗の欲を捨て去った。彼女らは都の女たちで数も多く、皆、主シヴァの吉祥なるダルシャナ（拝観）を切に願っていた。

Verse 26

मज्जनं कुर्वती काचित्तच्चूर्णसहिता ययौ । द्रष्टुं कुतूहलाढ्या च शङ्करं गिरिजावरम्

ついである乙女は、沐浴しつつ香り高い粉を携え、好奇の思いに満ちて外へ出て、ギリジャー（パールヴァティー）の高貴なる花婿、シャンカラを拝しようとした。

Verse 27

काचित्तु स्वामिनस्सेवां सखीयुक्ता विहाय च । सुचामरकरा प्रीत्यागाच्छम्भोर्दर्शनाय वै

しかしある乙女は友と連れ立ち、主君への奉仕をひとまず離れ、手に上質のヤク尾の払子を携えて、歓喜してシャンブ（主シヴァ）を拝見しに赴いた。

Verse 28

काचित्तु बालकं हित्वा पिबन्तं स्तन्यमादरात् । अतृप्तं शङ्करन्द्रष्टुं ययौ दर्शनलालसा

ある女は、乳をむさぼり飲みながらなお満ち足りぬ幼子を胸元に残し、シャンカラの吉祥なるダルシャナを求める渇仰に駆られて外へ出て行った。

Verse 29

रशनां बध्नती काचित्तयैव सहिता ययौ । वसनं विपरीतं वै धृत्वा काचिद्ययौ ततः

ある女は腰帯を結びながら、かの女を伴って立ち去った。ついで別の女は衣を逆にまとったまま、そこを去っていった。

Verse 30

भोजनार्थं स्थितं कान्तं हित्वा काचिद्ययौ प्रिया । द्रष्टुं शिवावरं प्रीत्या सतृष्णा सकुतूहला

食事のために座していた愛しい人を残し、ある愛しき女は喜びに満ちて出で立った。渇くほどの慕いと好奇心を抱き、最勝の主シヴァを拝見せんとしたのである。

Verse 31

काचिद्धस्ते शलाकां च धृत्वांजनकरा प्रिया । अञ्जित्वैकाक्षि सन्द्रष्टुं ययौ शैलसुतावरम्

ある愛らしき女は、手に眼脂を引く棒を持ち、アンジャナ（黒目薬）を携え、片目だけに塗ってから、すぐれた山の娘（パールヴァティー）を拝しに赴いた。

Verse 32

काचित्तु कामिनी पादौ रञ्जयन्ती ह्यलक्तकैः । श्रुत्वा घोषं च तद्धित्वा दर्शनार्थमुपागता

ある若い女は、赤いラックで足を染めている最中に騒ぎを聞き、ただちにそれをやめて前へ進み、何が起こったのかを見ようとした。

Verse 33

इत्यादि विविधं कार्यं हित्वा वासं स्त्रियो ययुः । दृष्ट्वा तु शांकरं रूपं मोहं प्राप्तास्तदाऽभवन्

かくして女たちはさまざまな家の務めを捨てて外へ出た。だがシャンカラの御姿を見たとたん、たちまち心は惑い――モーハ（迷妄）と魅惑に圧倒された。

Verse 34

ततस्ताः प्रेमसंविग्नाश्शिवदर्शनहर्षिताः । निधाय हृदि तन्मूर्तिं वचनं चेदमब्रुवन्

そのとき彼女たちは、愛に深く揺り動かされ、シヴァのダルシャナに歓喜して、その御姿を胸の内に納め、次の言葉を語った。

Verse 35

पुरवासिन्य ऊचुः । नेत्राणि सफलान्यासन्हिमवत्पुरवासिनाम् । यो योऽपश्यददो रूपं तस्य वै सार्थकं जनुः

都の女たちは言った。「ヒマヴァットの都に住む人々の眼はまことに福なるかな。あの驚くべき御姿を拝した者は誰であれ、その者にとってこの生は真に意義を得て成就したのだ。」

Verse 36

तस्यैव सफलं जन्म तस्यैव सफलाः क्रियाः । येन दृष्टश्शिवस्साक्षात्सर्वपापप्रणाशकः

まことにその人の生は成就し、その行いもまた実りある。なぜなら、あらゆる罪を滅する主シヴァを、直に拝する者だからである。

Verse 37

पार्वत्या साधितं सर्वं शिवार्थं यत्तपः कृतम् । धन्येयं कृतकृत्येयं शिवा प्राप्य शिवम्पतिम्

パールヴァティーがシヴァのために修した一切の苦行は、ことごとく成就した。まことに福徳あるこのシヴァー（パールヴァティー）は、目的を果たした。シヴァを主君にして夫、聖なる伴侶として得たからである。

Verse 38

यदीदं युगलं ब्रह्मा न युंज्याच्छिवयोर्मुदा । तदा च सकलोऽप्यस्य श्रमो निष्फलतामियात्

もしブラフマーが喜びをもってこの二柱—シヴァとパールヴァティー—を夫婦として結び合わせないなら、この件における彼の労はすべて、まことに無益となろう。

Verse 39

सम्यक् कृतं तथा चात्र योजितं युग्ममुत्तमम् । सर्वेषां सार्थता जाता सर्वकार्यसमुद्भवा

「すべては正しく成され、ここに最上の一対はしかるべく結ばれた。かくして万人の願いは成就し、この結合より、あらゆる大いなる事業の発現が可能となる。」

Verse 40

विना तु तपसा शम्भोर्दर्शनं दुर्लभन्नृणाम् । दर्शनाच्छंकरस्यैव सर्वे याताः कृतार्थताम्

苦行なくしては、ああシャンブーよ、人々がシヴァのダルシャナ（聖なる拝観）を得ることは難しい。されど、ただシャンカラのダルシャナによってのみ、彼らは皆、成就者となり—人生の真の目的に到達した。

Verse 41

लक्ष्मीर्नारायणं लेभे यथा वै स्वामिनम्पुरा । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

かつてラクシュミーがナーラーヤナを主として得たように、同じく女神パールヴァティーも、ハラ（シヴァ）を主として得て、吉祥と神恩に満ち、華やかに荘厳された。

Verse 42

ब्रह्माणं च यथा लेभे स्वामिनं वै सरस्वती । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

サラスヴァティーがブラフマーを主として得たように、女神パールヴァティーもまた、ハラ（シヴァ）を天なる伴侶として得て、美しく荘厳され、満ち足りた。

Verse 43

वयन्धन्याः स्त्रियस्सर्वाः पुरुषास्सकला वराः । ये ये पश्यन्ति सर्वेशं शंकरं गिरिजापतिम्

「われらは幸いである。まことにすべての女は幸い、すべての男もまたこの上なく幸いである。万有の主にして吉祥なるシャンカラ、ギリジャー（パールヴァティー）の夫君を拝する者は誰であれ。」

Verse 44

ब्रह्मोवाच इत्थमुक्त्वा तु वचनं चन्दनैश्चाक्षतैरपि । शिवं समर्चयामासुर्लाजान्ववृषुरादरात्

ブラフマーは言った。「かく語り終えると、彼らは白檀の香膏と欠けぬ米粒をもってシヴァを礼拝し、深き敬虔をもって炒り穀を供物として雨のごとく降り注いだ。」

Verse 45

तस्थुस्तत्र स्त्रियः सर्वा मेनया सह सोत्सुकाः । वर्णयन्त्योऽधिकम्भाग्यम्मेनायाश्च गिरेरपि

その場で、女たちは皆メーナーとともに、胸躍る喜びに満ちて立ち、メーナーの比類なき幸運と、山王ヒマーラヤの幸運とを称え讃嘆した。

Verse 46

कथास्तथाविधाश्शृण्वंस्तद्वामा वर्णिताश्शुभाः । प्रहृष्टोऽभूत्प्रभुः सर्वैर्मुने विष्ण्वादिभिस्तदा

おお牟尼よ、ヴァーマーが吉祥に語り述べたそのような物語を聞いて、主（シヴァ）は大いに歓喜された。ヴィシュヌをはじめ集まったすべての神々もまた、その時同じく喜びに満たされた。