गौतमस्य शिवदर्शनं पापक्षयवचनं च | Gautama’s Vision of Śiva and the Teaching on Sin and Purification

Verse 1

सूत उवाच । एवं कृते तु ऋषिणा सस्त्रीकेन द्विजाश्शिवः । आविर्बभूव स शिवः प्रसन्नस्सगणस्तदा

スータは言った。「聖仙が妻とともにこのように儀礼を成し遂げると、二度生まれの者たちの前に主シヴァが顕現した。その時、喜悦し慈悲に満ちたシヴァは、眷属ガナの群れを伴って現れた。」

Verse 2

अथ प्रसन्नस्स शिवो वरं ब्रूहि महामुने । प्रसन्नोऽहं सुभक्त्या त इत्युवाच कृपानिधिः

そのとき、歓喜された主シヴァは大聖者に告げた。「申せ—願いの恩寵を求めよ。汝の清らかな帰依により、われは満足した。」かくして、慈悲の宝蔵たるシヴァは語られた。

Verse 3

तदा तत्सुंदरं रूपं दृष्ट्वा शंभोर्महात्मनः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या स्तुतिं चक्रे मुदान्वितः

ついで、大いなる魂なるシャンブのこの上なく麗しい御姿を拝し、彼は帰依をもってシャンカラに礼拝し、歓喜に満ちて讃歌を捧げ始めた。

Verse 4

स्तुत्वा बहु प्रणम्येशं बद्धाञ्जलिपुटः स्थितः । निष्पापं कुरु मां देवाब्रवीदिति स गौतमः

多く讃嘆し、幾度も主に礼拝したのち、ガウタマは合掌して立ち、神に申し上げた。「おお主よ、我を罪なき者となしたまえ。」

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गौतमस्य महात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा शिवो वाक्यमुपाददे

スータは語った。かくして大魂ガウタマの言葉を聞くや、主シヴァはさらに慈しみ深く、満ち足りて、返答の言葉をお述べになった。

Verse 6

शिव उवाच । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि निष्पापोऽसि सदा मुने । एतैर्दुष्टैः किल त्वं च च्छलितोऽसि खिलात्मभिः

シヴァは仰せになった。「汝は幸いなる者、なすべきことを成し遂げた者、常に罪なき者よ、聖仙よ。されどまことに、ひねくれた性根のこの悪しき者どもに汝は欺かれたのだ。」

Verse 7

त्वदीयदर्शनाल्लोका निष्पापाश्च भवंति हि । किं पुनस्त्वं सपापोऽसि मद्भक्तिनिरतस्सदा

汝をひと目見るだけで、人々はまことに罪を離れる。されば汝自身がどうして罪ある者となろうか——汝は常に我、シヴァへのバクティ（信愛）に専心しているのだから。

Verse 8

उपद्रवस्त्वयि मुने यैः कृतस्तु दुरात्मभिः । ते पापाश्च दुराचारा हत्यावंतस्त एव हि

おお牟尼よ、汝に害を加えた悪しき魂の者どもは、まことに罪深く、行いも邪である。真実、彼らこそ殺害の罪を犯す者たちである。

Verse 9

एतेषां दर्शनादन्ये पापिष्ठाः संभवंतु च । कृतघ्नाश्च तथा जाता नैतेषां निष्कृतिः क्वचित्

かような者どもを目にするだけで、他の者までもさらに罪深くなり得る。しかも彼ら自身は恩を知らぬ者となる。彼らにはいかなる時も贖罪はない。

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तस्मै तेषां दुश्चरितं तदा । बहूवाच प्रभुर्विप्राः सत्कदोऽसत्सु दंडदः

スータは語った。かく彼に告げ終えるや、シャンカラはその時、彼らの悪しき振る舞いを詳らかに説き明かした。おお婆羅門たちよ、正しき者に報い、邪なる者を罰する主は、長く語り給うた。

Verse 11

शर्वोक्तमिति स श्रुत्वा सुविस्मितमना ऋषिः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या सांजलिः पुनरब्रवीत्

シャルヴァ（主シヴァ）の御言葉を聞くと、聖仙は驚嘆に満たされた。彼は信愛をもってシヴァに深く礼拝し、合掌して再び申し上げた。

Verse 12

गौतम उवाच । ऋषिभिस्तैर्महेशान ह्युपकारः कृतो महान् । यद्येवं न कृतं तैस्तु दर्शनं ते कुतो भवेत्

ガウタマは言った。「おおマヘーシャーナよ、あの聖仙たちはまことに大いなる奉仕をあなたに成した。もし彼らがそのように行わなかったなら、いかでかあなたの神聖なるダルシャナ（darśana）を得られようか。」

Verse 13

धन्यास्ते ऋषयो यैस्तु मह्यं शुभतरं कृतम् । तद्दुराचरणादेव मम स्वार्थो महानभूत्

「あの聖仙たちは幸いなるかな。彼らによって、我にとって最も吉祥なることが成された。まことに、その過ちの行いによってさえ、我が大いなる目的は成就したのだ。」

Verse 14

सूत उवाच । इत्येवं तद्वचश्श्रुत्वा सुप्रसन्नो महेश्वरः । गौतमं प्रत्युवाचाशु कृपादृष्ट्या विलोक्य च

スータは語った。かくのごとき言葉を聞いて、マヘーシュヴァラ（マハーデーヴァ）は甚だ歓喜された。慈悲と恩寵に満ちた眼差しでガウタマを見つめ、ただちに答え給うた。

Verse 15

शिव उवाच । ऋषि धन्योसि विप्रेंद्र ऋषे श्रेष्ठतरोऽसि वै । ज्ञात्वा मां सुप्रसन्नं हि वृणु त्वं वरमुत्तमम्

シヴァは言われた。「おお聖仙よ、婆羅門の中の最勝者よ、汝は福徳に満ちる。まことに汝は見者のうち最も卓越せる者である。われが全き歓喜と慈恩に満ちていると知ったなら、いま至上の恩寵を選べ。」

Verse 16

सूत उवाच । गौतमोऽपि विचार्यैव लोके विश्रुतमित्युत । अन्यथा न भवेदेव तस्मादुक्तं समाचरेत्

スータは語った。熟慮ののち、ガウタマもまた「まことにこれは世に名高いことであり、他のあり方はあり得ない」と確言した。ゆえに、定められたとおりに正しく実践すべきである。

Verse 17

निश्चित्यैवं मुनिश्रेष्ठो गौतमश्शिवभक्तिमान् । सांजलिर्नतशीर्षो हि शंकरं वाक्यमब्रवीत्

かくして決意を定めた最勝の聖仙ガウタマは、シヴァへの帰依に満ち、合掌して頭を垂れ、シャンカラに次の言葉を申し上げた。

Verse 18

गौतम उवाच । सत्यं नाथ ब्रवीषि त्वं तथापि पंचभिः कृतम् । नान्यथा भवतीत्यत्र यज्जातं जायतां तु तत्

ガウタマは言った。「まことに、主よ、あなたの御言葉は真実です。されど五者によってすでになされた以上、他のあり方はあり得ません。ゆえに、ここに生じたことが、どうか完全に成就しますように。」

Verse 19

यदि प्रसन्नो देवेश गंगा च दीयतां मम । कुरु लोकोपकारं हि नमस्तेऽस्तु नमोऽस्तु ते

神々の主よ、もし御心が喜ばれるなら、ガンガーを我に授け給え。諸世界の利益のためにそれを成し給え。汝に礼拝す—重ねて重ねて汝に帰命する。

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य धृत्वा वै पादपंकजम् । नमश्चकार देवेशं गौतमो लोककाम्यया

スータは語った。かく言い終えると、ゴータマは主の蓮華のごとき御足をいただき、世の安寧と成就を願って、神々の主シヴァに恭しく礼拝した。

Verse 21

ततस्तु शंकरो देवः पृथिव्याश्च दिवश्च सः । सारं चैव समुद्धृत्य रक्षितं पूर्वमेव तत्

ついで神なるシャンカラは、大地と天のまさに精髄を引き出し、その同じ精髄をあらかじめ保って、諸世界の護りと安寧のために守り置かれた。

Verse 22

विवाहे ब्रह्मणा दत्तमवशिष्टं च किंचन । तत्तस्मै दत्तवाञ्च्छंभुर्मुनये भक्तवत्सलः

婚礼の折にブラフマーが授けた贈り物のうち、わずかに残ったものはすべて、 भक्तに慈しみ深いシャンブは、その残りを聖仙に授けられた。

Verse 23

गंगाजलं तदा तत्र स्त्रीरूपमभवत्परम् । तस्याश्चैव ऋषिश्रेष्ठः स्तुतिं कृत्वा नतिं व्यधात्

そのまさにその場所で、ガンガーの水はこの上なく霊妙な女性の姿となって現れた。彼女を見た最勝の聖仙は讃嘆の詞を捧げ、恭しく頭を垂れて礼拝した。

Verse 24

गौतम उवाच । धन्यासि कृतकृत्यासि पावितं भुवनं त्वया । मां च पावय गंगे त्वं पततं निरये ध्रुवम्

ガウタマは言った。「汝は幸いなるかな、なすべきことを成し遂げた。汝によって諸世界は清められた。おおガンガーよ、我をも清めたまえ。われは必ずやナラカ（地獄）へ堕ちゆくのだ。」

Verse 25

सूत उवाच । शंभुश्चापि तदोवाच सर्वेषां हितकृच्छृणु । गंगे गौतममेनं त्वं पावयस्व मदाज्ञया

スータは語った。するとシャンブ（主シヴァ）もまた仰せになった。「聞け、万有の利益をなす者よ。おおガンガーよ、我が命により、このゴータマを清めよ。」

Verse 26

इति श्री शिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां । त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第四部コーティルドラ・サンヒターにおいて、「トリヤンバケーシュヴァラの栄光の叙述」と題する第二十六章はここに終わる。

Verse 27

गंगोवाच । ऋषिं तु पावयित्वाहं परिवारयुतं प्रभो । गमिष्यामि निजस्थानं वचस्सत्यं ब्रवीमि ह

ガンガーは言った。「主よ、この仙人を—その従者たちとともに—清め終えたなら、わたしは自らの住処へ帰りましょう。これはまことの言葉です。」

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तो गंगया तत्र महेशो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गगां वचोऽब्रवीत्

スータは語った。そこでガンガーにそう告げられると、帰依者を慈しむマヘーシャは、諸世界の利益のため、再びガンガーに言葉をお告げになった。

Verse 29

शिव उवाच । त्वया स्थातव्यमत्रैव व्रजेद्यावत्कलिर्युगः । वैवस्वतो मनुर्देवि ह्यष्टाविंशत्तमो भवेत्

シヴァは言われた。「おお女神よ、カリ・ユガが過ぎ去るまで、まさにこの地に留まりなさい。その後に去るがよい――ヴァイヴァスヴァタ・マヌが、おおデーヴィーよ、第二十八番目のマヌとなる時に。」

Verse 30

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वामिनश्शंकरस्य तत् । प्रत्युवाच पुनर्गंगा पावनी सा सरिद्वरा

スータは言った。かくして主なるシャンカラの御言葉を聞き終えると、浄めのガンガー—諸河の最勝—は再び答えて語った。

Verse 31

गंगोवाच । माहात्म्यमधिकं चेत्स्यान्मम स्वामिन्महेश्वर । सर्वेभ्यश्च तदा स्थास्ये धरायां त्रिपुरान्तकः

ガンガーは言った。「おおマヘーシュヴァラ、わが主よ—もし我が偉大さがいよいよ勝れていると宣揚されるのなら、ああトリプラーンタカよ、私はまことに一切のために地上にとどまりましょう。」

Verse 32

किं चान्यच्च शृणु स्वामिन्वपुषा सुन्दरेण ह । तिष्ठ त्वं मत्समीपे वै सगणसांबिकः प्रभो

さらにお聞きください、主よ。麗しき御身を現し、ここで私の傍らにおとどまりください—おお主宰よ—眷属のガナたちと、そしてアンビカー（聖なる母）と共に。

Verse 33

सूत उवाच । एवं तस्या वचः श्रुत्वा शंकरो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गंगां वचोब्रवीत्

スータは言った。彼女の言葉をこのように聞くと、信者を慈しむシャンカラは、世の益のために、再びガンガーに語りかけた。

Verse 34

शिव उवाच । धन्यासि श्रूयतां गंगे ह्यहं भिन्नस्त्वया न हि । तथापि स्थीयते ह्यत्र स्थीयतां च त्वयापि हि

シヴァは言った。「福徳あるガンガーよ、聞け。われは真に汝と別ではない。されどこの聖なる顕現のため、われはここに安住しよう。ゆえに汝もまた、ここに安住せよ。」

Verse 35

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा स्वामिनः परमेशितुः । प्रसन्नमानसा भूत्वा गंगा च प्रत्यपूजयत्

スータは語った。かくして主、至上の統御者（シヴァ）の御言葉を聞くと、ガンガーは心安らぎ喜び、返礼として恭しく御身を礼拝した。

Verse 36

एतस्मिन्नंतरे देवा ऋषयश्च पुरातनाः । सुतार्थान्यप्यनेकानि क्षेत्राणि विविधानि च

その間、神々と古のリシたちもまた、吉祥なる目的と霊的な志のために、多くの聖地とさまざまな巡礼の地へと旅立った。

Verse 37

आगत्य गौतमं सर्वे गंगां च गिरिशं तथा । जयजयेति भाषंतः पूजयामासुरादरात्

やがて一同はガウタマのもとへ、さらにガンガーとギリーシャ（主シヴァ）のもとへ近づいた。「勝利あれ、勝利あれ！」と唱えつつ、心からの敬虔をもって礼拝した。

Verse 38

ततस्ते निर्जरा सर्वे तेषां चक्रुः स्तुतिं मुदा । करान् बद्ध्वा नतस्कंधा हरिब्रह्मादयस्तदा

その後、すべての不死の神々は歓喜して讃歌を捧げた。まさにその時、ハリ（ヴィシュヌ）、ブラフマーらは合掌し、身を低くして謙恭に、彼を讃え始めた。

Verse 39

गंगा प्रसन्ना तेभ्यश्च गिरिशश्चोचतुस्तदा । वरं ब्रूत सुरश्रेष्ठा दद्वो वः प्रियकाम्यया

そのときガンガーは彼らに満悦し、ギリーシャ（主シヴァ）もまた告げた。「神々のうち最勝なる者たちよ、望む恩寵を申せ。汝らの愛する願いを成就させるため、それを授けよう。」

Verse 40

देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना त्वं सरिद्वरे । स्थातव्यमत्र कृपया नः प्रियार्थं तथा नृणाम्

デーヴァたちは言った。「神々の主よ、もしまことに御満悦であり—この最勝の河においても御慈悲を垂れ給うなら—どうか憐れみによりここに留まり、我らの愛する願いを成就し、また人々の安寧のためともなり給え。」

Verse 41

गंगोवाच । यूयं सर्वप्रियार्थं च तिष्ठथात्र न किं पुनः । गौतमं क्षालयित्वाहं गमिष्यामि यथागतम्

ガンガーは言った。「汝らは皆、万々の者に愛される願いのためにここに留まれ—いまさら何を疑うのか。わたしがゴータマを洗い清めたのち、来たときのままに去り、帰ってゆこう。」

Verse 42

भवत्सु मे विशेषोत्र ज्ञेयश्चैव कथं सुराः । तत्प्रमाणं कृतं चेत्स्यात्तदा तिष्ठाम्यसंशयम्

「デーヴァたちよ、ここで汝らの中におけるわたしの殊勝さは、いかにして知られるのか。もしそれを示す正しき証が立てられるなら、わたしは疑いなくここに留まろう。」

Verse 43

सर्वे ऊचुः । सिंहराशौ यदा स्याद्वै गुरुस्सर्वसुहृत्तमः । तदा वयं च सर्वे त्वागमिष्यामो न संशयः

皆が言った。「万有の最上の善友たる गुरु（ブリハस्पति／木星）が獅子宮に入る時、我らもまた皆、必ず汝のもとへ参る。疑いはない。」

Verse 44

एकादश च वर्षाणि लोकानां पातकं त्विह । क्षालितं यद्भवेदेवं मलिनास्स्मः सरिद्वरे

「まことに、ここに住む人々の十一年にわたり積もった罪は、このようにして洗い清められる。されど我らはいまだ清浄ならず—ああ、河川の中の最勝よ。」

Verse 45

तस्यैव क्षालनाय त्वायास्यामस्सर्वथा प्रिये । त्वत्सकाशं महादेवि प्रोच्यते सत्यमादरात्

愛しき者よ、それを清め洗うために、われらは必ず汝のもとへ参る。おおマハーデーヴィーよ、汝の御前にて、真実は敬虔なる誠をもって語られる。

Verse 46

अनुग्रहाय लोकानामस्माकं प्रियकाम्यया । स्थातव्यं शंकरेणापि त्वया चैव सरिद्वरे

諸世界に恩寵を垂れ、また我らの愛する願いを成就するために、ああ最勝の河よ、ここに留まれ。さらにシャンカラ（主シヴァ）も汝とともにここに住まわれよ。

Verse 47

यावत्सिंहे गुरुश्चैव स्थास्यामस्तावदेव हि । त्वयि स्नानं त्रिकालं च शंकरस्य च दर्शनम्

「われらがシンハ・ティールタに留まるかぎり、ああ尊き師よ、その間ここでは一日に三度の沐浴が行われ、またシャンカラ（主シヴァ）の吉祥なるダルシャナを得るであろう。」

Verse 48

कृत्वा स्वपापं निखिलं विमोक्ष्यामो न संशयः । स्वदेशांश्च गमिष्यामो भवच्छासनतो वयम्

この帰依と従順の行いを成し遂げれば、我らは自らの罪のすべてから解き放たれる—疑いはない。さらに、あなたのご命令に従い、我らはそれぞれの国土へ帰還いたします。

Verse 49

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तैस्तु गौतमेन महर्षिणा । स्थितोऽसौ शंकरः प्रीत्या स्थिता सा च सरिद्वरा

スータは語った。かくして彼ら—大聖仙ガウタマ—に請われ、心に喜びを得たシャンカラはその地にとどまった。さらに、あの最上の河もまたそこにとどまった。

Verse 50

सा गंगा गौतमी नाम्ना लिंगं त्र्यंबकमीरितम् । ख्याता ख्यातं बभूवाथ महापातकनाशनम्

そのガンガーは「ガウタミー」という名で知られるようになり、リンガは「トリヤンバカ」と宣言された。かくして両者は、最大の罪を滅するものとして名声を得た。

Verse 51

तद्दिनं हि समारभ्य सिंहस्थे च बृहस्पतौ । आयांति सर्वतीर्थानि क्षेत्राणि देवतानि च

まことに、その日より後—ブリハスパティ（木星）が獅子宮に住する時—あらゆるティールタ（聖なる渡し場）、あらゆるクシェートラ（霊地）、さらには諸神までもが、そこへ来集すると説かれる。

Verse 52

सरांसि पुष्करादीनि गंगाद्यास्सरितस्तथा । वासुदेवादयो देवाः संति वै गोतमीतटे

ガウタミー（ゴーダーヴァリー）の岸辺には、プシュカラなどの聖なる湖があり、またガンガーに始まる聖河も在る。さらにヴァースデーヴァを首とする諸神も、まことにそこに住する。

Verse 53

यावत्तत्र स्थितानीह तावत्तेषां फलं न हि । स्वप्रदेशे समायातास्तर्ह्येतेषां फलं भवेत्

彼らがそこに留まっているかぎり、その功徳の果はここには現れない。だが自らの国土へ帰り来たるとき、はじめてその行いの果報が真実に彼らに生ずる。

Verse 54

ज्योतिर्लिंगमिदं प्रोक्तं त्र्यंबकं नाम विश्रुतम् । स्थितं तटे हि गौतम्या महापातकनाशनम्

このジョーティルリンガは「トリヤンバカ」と名高いと説かれる。ガウタミー河の岸辺に鎮まり、最も重い罪を滅するものなり。

Verse 55

यः पश्येद्भक्तितो ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकनामकम् । पूजयेत्प्रणमेत्स्तुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

信愛をもって「トリヤンバカ」と名づけられたジョーティルリンガを拝し、供養し、礼拝して讃嘆する者は、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 56

ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकं हि पूजितं गौतमेन ह । सर्वकामप्रदं चात्र परत्र परमुक्तिदम्

まことに、トリヤンバカのジョーティルリンガは、ゴータマによって敬虔に礼拝された。ここでは正しき願いをことごとく成就させ、来世においては至上の解脱（モークシャ）を授ける。

Verse 57

इति वश्च समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वराः । किमन्यदिच्छथ श्रोतुं तद् ब्रूयां वो न संशयः

かくして、尊き聖仙たちよ、汝らが我に問うたことを余すところなく説き明かした。さらに何を聞きたいのか。告げよ—疑いなく、我は汝らに語ろう。