Dāruvana-parīkṣā: Śaṅkara’s Test and the Linga’s Ritual-Theological Grounding

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्

聖仙たちは言った。「スータよ、ヴィヤーサの恩寵により、汝はこの事柄のすべてを知っている。汝に知られぬものはない。ゆえに我らは汝に問う、どうか説き明かしたまえ。」

Verse 2

लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् । तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह

この世においてリンガは礼拝され、その背後にある真実の理（タットヴァ）もすでに宣示された。まさにそのとおりであり、ここにはその真理以外の原因も別の説明も存在しない。

Verse 3

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा । एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्

世に伝わるところによれば、主シヴァの最愛なる女神パールヴァティーは矢の姿を取られたという。おおスータよ、その理由はいかなるものか。聞き伝えたとおりに、ありのまま語りなさい。

Verse 4

सूत उवाच । कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः । तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः

スータは言った。「おお、二度生まれたる聖賢たちよ、私はヴィヤーサより、カルパの差別に関する物語を確かに聞き受けた。その同じ物語を今日語ろう。聞け、見者の中の最勝者たちよ。」

Verse 5

पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् । तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्

昔、ダールの森において、二度生まれの聖仙たちに関わる出来事が起こった。そのままの物語をよく聴きなさい。聖なる伝承に聞き伝えられたとおり、私は正しく語ろう。

Verse 6

दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः । शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः

ダールナーマヴァナは、すぐれて第一の森であった。そこには最上の聖仙たちが住み、常にシヴァの信奉者として、絶えずシヴァへの瞑想に身を捧げていた。

Verse 7

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् । नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः

その聖仙の主たちは、日に三度の聖なる時に、絶え間なくシヴァの礼拝を行った。さらに多種多様な天なる讃歌をもって、幾度となく御方を讃嘆した。

Verse 8

ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च । सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः

ある時、彼らは儀礼のための聖なる薪（サミド）を集めに森へ赴いた。雄牛のごとく卓越したその婆羅門たちは皆、シャイヴァとして、ひたすらシヴァへの瞑想に専心していた。

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः । विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः

その時まさに、シャṅカラ御自身が—暗色にして赤みを帯び—直々に到来された。試みのため、奇異で見目麗しくない姿をとって来られたのである。

Verse 10

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः । स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्

彼はディガンバラ（天を衣とする者）として比類なく輝き、聖灰（ブーティ）を飾りとして身にまとい、手にリンガを携えつつ、乱れを招く邪なる所作をなした。

Verse 11

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् । जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्

森に住む者たちの心を喜ばせたいと念じ、 भक्तへの愛に満ちたハラ（主シヴァ）自らが、歓喜してその森へと赴いた。

Verse 12

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः । विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः

彼を見て、仙人たちの妻らは激しい恐怖に襲われた。ある者は震え惑い、またある者は驚愕して、再び群れ集まった。

Verse 13

अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः । परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा

ある女たちは互いに強く抱き合い、またある者は手を取り合った。その時、押し合いへし合いの中で、彼女たちは騒ぎにすっかり呑み込まれた。

Verse 14

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् । विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः

まさにその時、最勝の聖仙たちが集い来た。争いが起こったのを見て、彼らは悲しみに沈み、怒りの奔流に呑まれた。

Verse 15

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् । समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः

そのとき彼ら聖仙は悲嘆に沈み、「これは誰だ、これは誰だ」と繰り返し叫んだ――皆ことごとく、主シヴァのマーヤーに惑わされていたからである。

Verse 16

यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः । ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः

天を衣とする（ディガンバラ）そのアヴァドゥータが一言も語らぬとき、至高の聖仙たちは、その恐るべき男に向かって言葉をかけた。

Verse 17

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् । ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले

汝に逆らい、ヴェーダの道を滅する行いがなされたゆえ、されば汝に属するそのリンガよ、地の面へと落ちよ。

Verse 18

सूत उवाच । इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् । अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः

スータは言った。「彼らがその言葉を口にすると、まさにその瞬間、驚異の姿をもつ主シヴァ、アヴァドゥータ（全き離欲者）のリンガは直ちに落下した。」

Verse 19

तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् । यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः

そのリンガは火のごとく燃えさかり、昔、前に立つ一切を焼き尽くした。さらにそれが赴くところごとに、そこでもまた幾度となく、あるものすべてを焦がし焼いた。

Verse 20

पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च । भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्

それはパーターラにも至り、同じく天界にも至る。地上においても遍く巡り、まことに、いずこにも留まって安住することがない。

Verse 21

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः । न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा

諸世界は乱れ騒ぎ、リシたちは深い悲嘆に沈んだ。誰ひとり安らぎを得られず、神々もリシたちも同様であった。

Verse 22

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः । दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः

主シヴァを悟らなかった天の聖仙たちは苦悩に沈んだ。彼らはただちに集い、速やかにブラフマーのもとへ赴いて、その庇護に帰依した。

Verse 23

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः । तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे

そこに到り、二度生まれの聖仙たちは皆、ヴィディ（ブラフマー）に礼拝し讃嘆した。ついで世界の創造主ブラフマーに、起こった一切を余すところなく語り告げた。

Verse 24

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् । ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्

その言葉を聞いたブラフマーは、聖仙たちがシヴァのマーヤーによって惑わされていたことを悟った。ついでシャンカラに礼拝し、最勝のリシたちに向かって語った。

Verse 25

ब्रह्मोवाच । ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः । अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः

ブラフマーは言った。「二度生まれの者たちよ、汝らは法（ダルマ）を知りながらも、ときに非難される行いをなす。無知なる者がそうするなら、なおさら何を言うべきであろうか。」

Verse 26

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते । मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्

このように聖なる主シヴァ神に背いて行う者が、どうして真の安寧を望めようか。まことに、正午の時に客人をしかるべく迎え敬わぬ者は、非難を受ける。

Verse 27

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः । संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा

客人はその者の功徳を携え去り、代わりに自らの罪過をそこに据えて去ってゆく——ましてその客人が、ほかならぬ主シヴァご自身であるなら、なおさらである。

Verse 28

यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् । जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्

リンガが堅固に安置されぬかぎり、三界に吉祥はどこにも生じない。これは真実である——我はそう宣言する。

Verse 29

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह । शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्

あなたがたも、ここでの健康と安寧が保たれるように行いなさい。おお聖仙たちよ、心においてシヴァ・リンガを慎重に観想せよ。

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै । किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश

スータは言った。かく告げられたその聖仙たちは礼拝してブラフマーに申し上げた。「おおヴィデー（造作の主）よ、我らは何をなすべきでしょうか。成すべき務めそのものをお命じください。」

Verse 31

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः । मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा

かく大聖仙たちに申し上げられると、万界の祖父たるブラフマーは、そのときまさに自ら彼らの聖仙に向かって語った。

Verse 32

ब्रह्मोवाच । आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् । योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्

ブラフマーは言った。「神々はギリジャー女神を礼拝し、主シヴァに祈願せよ。もし彼女がまことにヨーニ（聖なる源の相）として顕現するなら、その神現は堅固に安住し、確立されるであろう。」

Verse 33

तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः । तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति

今日、我はその作法を説き明かそう—善き者のうち最勝なる汝らよ、皆よく聞け。その誓戒を愛とバクティをもって行ずれば、彼女は必ずや歓喜し、慈しみを垂れ給う。

Verse 34

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् । दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः

一つのクンバ（儀礼の壺）を据え、最勝の八弁（蓮華）図を整える。次いで、ティールタの聖水を、ドゥールヴァ草と新鮮な大麦の芽とともに満たすべし。

Verse 35

वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् । श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्

その後、ヴェーダの真言をもってそのクンバを加持し、聖別する。さらにシュルティに説かれる作法に従い、内に主シヴァを念じつつ、その供養を行うべし。

Verse 36

तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः । शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्

大いなる聖仙たちよ、その水そのものによってシヴァ・リンガを灌沐（アビシェーカ）すべし。さらにシャタルドリーヤの真言により如法に灑浄し聖別されるとき、主シヴァの恩寵によって、内なる鎮静と吉祥なる静けさという平安を得る。

Verse 37

गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः । तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्

さらに、ギリジャー（パールヴァティー）のヨーニ形の台座を吉祥に据え、その上にバーṇa（リンガ石）を置く。次いでそこにリンガを安置し、ふたたび相応の真言をもって加持し聖別すべし。

Verse 38

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा । नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्

芳香の品と白檀の塗香、また花・香（薫香）などの供物、さらにナイヴェーディヤ（食物供養）等を含む礼拝によって、パラメーシュヴァラ（主シヴァ）を歓喜させるべきである。

Verse 39

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः । ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा

礼拝の伏拝と清らかな讃歌、さらに楽器の調べと信愛の歌をもって、まず吉祥の祝福儀礼を行い、その後に「勝利あれ！」と唱えるべきである。

Verse 40

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक । कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः

恵みを垂れたまえ、神々の主よ、全世界を歓喜させる御方よ。創造し、保持し、融滅するのはただ汝のみ。汝は不壊不滅、あらゆる衰滅と限界を超える。

Verse 41

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च । शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय

おおマヘーシャーナよ、汝は宇宙の始まり、宇宙が生まれる胎であり、しかもその内に住まう。鎮まりたまえ；その静けさをもって、あらゆる世界を護りたまえ。

Verse 42

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय । विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा

この定められた儀礼がこのように行われるなら、健康は必ず現れる—疑いはない。三界に災いは起こらず、安楽は常に保たれる。

Verse 43

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् । शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया

スータは言った。かく教えられたその神聖なるバラモンたちは、ピターマハ（梵天）に伏して礼拝し、ついで万界の安寧と幸福を願いつつ、かの主シヴァに帰依した。

Verse 44

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा । सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः

かくして至上の帰依をもって礼拝され、切なる祈願を受けたとき、シャンカラは大いに歓喜し、マヘーシュヴァラは彼らに向かって語り始めた。

Verse 45

महेश्वर उवाच । हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्

マヘーシュヴァラは仰せになった。「神々よ、またすべてのリシたちよ、わが言葉を敬って聴け。もし我がリンガがヨーニの形として安置され、支えられるならば、安寧と吉祥なるやすらぎが生ずる。」

Verse 46

पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा । तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति

パールヴァティーをおいて、リンガを担うに足る者は他にない。彼女が我がリンガを支えるなら、それは速やかに鎮まり、安らぎと平和に至るであろう。

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः । गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा

スータは語った。「それを聞いて、大いなる聖仙たちは諸天とともに甚だ歓喜した。そのときギリジャー（パールヴァティー）はブラフマーを伴い、祈願の言葉を捧げた。」

Verse 48

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च । पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ギリジャー（パールヴァティー）と、牛を旗印とするヴリシャバドヴァジャ（シヴァ）を喜ばせ、先に説かれた作法を行って、最上にして吉祥なるリンガを安置した。

Verse 49

मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा । चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे

マントラに説かれた作法に従い、神々とリシたちもまた供養を行い、ギリジャー（パールヴァティー）とシヴァを歓喜させ、ダルマが確立され保たれるようにした。

Verse 50

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् । ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्

そののち、すべての神聖なるリシたちは格別の敬虔をもって主シヴァを礼拝した。さらにブラフマー、ヴィシュヌ、その他の神々も——動くものも動かぬものも含む三界すべてが——共に主を讃え敬った。

Verse 51

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका । धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा

そのとき主シヴァはこの上なく慈悲深くなられ、またシヴァー—宇宙の母—も吉祥なる歓喜に満たされた。その時、彼女はまさにそのリンガを抱持し、同じ御姿のままに在した。

Verse 52

लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा । प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः

そのリンガが諸世界の安寧のために安置されると、ただちに吉祥が現れた。そしてそのリンガは三界に遍く名高くなった、ああ二度生まれの賢者たちよ。

Verse 53

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि । पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा

それは「ハータケーシャ（Hāṭakeśa）」として名高く、また「シヴァーシヴァ（Śivāśiva）」とも呼ばれる。彼（そのリンガ）を礼拝することにより、人々にはあらゆる面で幸福がもたらされ、例外はない。

Verse 54

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका । परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा

この世において、あらゆる繁栄が成就し、種々の勝れた歓喜をもたらす。さらに来世には、至上の解脱（ムクティ）を得る。これについて、もはや思案は要らない。