Shloka 53

न्यासवर्णनम् (Nyāsa-varṇanam) — Description of Nyāsa in the Saṃnyāsa Procedure

Devanagari script

द्वादशांतस्स्थविशदे सहस्रारमहाम्बुजे । चिच्चन्द्रमण्डलान्तस्थं चिद्रूपं परमेश्वरम्

Transliteration

dvādaśāṃtassthaviśade sahasrāramahāmbuje | ciccandramaṇḍalāntasthaṃ cidrūpaṃ parameśvaram

Translation

清浄なるドヴァーダシャーンタの領域、サハスラーラの大蓮華の中において、意識の月輪に住する至上主パラメーシュヴァラを観想せよ。その本性は純粋なる覚知（チット）である。

Word by Word

• द्वादश-अन्तः-स्थ-विशदे: in the clear (lotus) situated at the twelve-end (dvādaśānta)
• द्वादश-अन्तः-स्थ-विशदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक) + अन्तः (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक) + विशद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्वादशान्तःस्थं विशदम्)

• सहस्रार-महा-अम्बुजे: in the great thousand-petalled lotus
• सहस्रार-महा-अम्बुजे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अर (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सहस्रारं महत् अम्बुजम्)

• चित्-चन्द्र-मण्डल-अन्तः-स्थम्: situated within the moon-disc of consciousness
• चित्-चन्द्र-मण्डल-अन्तः-स्थम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित् (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक) + अन्तः (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चित्चन्द्रमण्डलस्य अन्तः स्थितम्)

• चित्-रूपम्: whose nature is pure consciousness
• चित्-रूपम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चित् एव रूपम्)

• परम-ईश्वरम्: the Supreme Lord
• परम-ईश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)

Speaker

Lord Shiva (teaching yogic contemplation in the Kailasha Samhita discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that liberation-oriented worship culminates in inner contemplation of Śiva as Parameśvara—pure Cit—realized in the highest yogic center (Sahasrāra/dvādaśānta), where awareness becomes clear and stainless.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse points to the inner (antar) Linga: meditating on Śiva as consciousness itself. In Shaiva Siddhānta, Saguna worship (form, mantra, Linga) purifies the devotee and leads toward this subtler realization of Pati as cidrūpa.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A dhyāna practice: steady the mind, lift attention to the crown (Sahasrāra/dvādaśānta), and contemplate Śiva as the ‘moon-disc of consciousness.’ This pairs naturally with japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and Tripuṇḍra/Rudrākṣa observances to support purity and focus.