Rig Veda 3.46.4 — Mandala 3, Sukta 46, Mantra 4

Sukta 3.46

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

उरुं गभीरं जनुषाभ्युग्रं विश्वव्यचसमवतं मतीनाम् । इन्द्रं सोमासः प्रदिवि सुतासः समुद्रं न स्रवत आ विशन्ति ॥

Transliteration

urúṁ gabhīráṁ januṣā́bhy ùgráṁ viśvá-vyacasam avatáṁ matīnā́m | índraṁ sómāsaḥ prá-divi sutā́saḥ samudráṁ ná sraváta ā́ viśanti ||

Translation

広く深く、生まれながらにして猛く、万方に遍く、諸思を扶ける者——搾り出されたソーマ（Soma）の流れは、高天においてインドラ（Indra）へと入りゆく、走る水が海へ注ぐがごとく。

Word by Word

• उरुम्: wide, broad
• उरुम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उरु-

• गभीरम्: deep
• गभीरम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: गभीर-

• जनुषा: by birth, by nature
• जनुषा: करण (येन प्रकारेण/स्वभावेन)
• Type: Noun
• Root: जनु-

• अभि-उग्रम्: fierce, very mighty
• अभि-उग्रम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उग्र- (उग्रम्); उपसर्ग: अभि

• विश्व-व्यचसम्: all-pervading, wide-spreading
• विश्व-व्यचसम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व- + व्यचस्-

• अवतम्: helping, protecting
• अवतम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अवत- (PPP of √अव्/अव् ‘to protect, help’)

• मतीनाम्: of thoughts/prayers
• मतीनाम्: सम्बन्ध (अवतम्—कस्य?)
• Type: Noun
• Root: मती-

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (वि-विशन्ति इति)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र-

• सोमासः: Soma-juices
• सोमासः: कर्तृ (विशन्ति)
• Type: Noun
• Root: सोम-

• प्र-दिवि: forth in heaven / in the highest heaven
• प्र-दिवि: अधिकरण (स्थान)
• Type: Indeclinable (prep. adv.)
• Root: दिव्- (दिवि); उपसर्ग: प्र

• सुतासः: pressed (Soma), freshly pressed
• सुतासः: कर्तृ (सोमासः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सुत- (PPP of √सु ‘to press (Soma)’)

• समुद्रम्: ocean
• समुद्रम्: कर्म (उपमान-आधारः; ‘न’ इत्यनेन)
• Type: Noun
• Root: समुद्र-

• न: like, as
• न: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: न

• स्रवत्: flowing
• स्रवत्: कर्म (उपमानस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: स्रवत् (present participle of √स्रु ‘to flow’)

• आ: towards, into
• आ: क्रियाविशेषण (गत्यर्थे)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ

• विशन्ति: they enter
• विशन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विश्