Mantra 15
Sukta 1.30
Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 1.30)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
आ यद्दुवः शतक्रतवा कामं जरितॄणाम् । ऋणोरक्षं न शचीभिः ॥
Samhita Patha (IAST)
आ यद्दुव॑: शतक्रत॒वा कामं॑ जरितॄ॒णाम् । ऋ॒णोरक्षं॒ न शची॑भिः ॥
Transliteration
ā́ yád dúvaḥ śatakrato ā́ kā́maṃ jaritṝṇā́m | ṛṇór ákṣaṃ ná śácībhiḥ ||
Translation
汝が祭奉の務めに近づき、百力者（シャタクラトゥ）として歌い手らの願いを成就するとき、汝はその霊妙なる力（シャチー）によって、車軸の縛りを解き放ち、内なる運行を可能とする。
Padapatha (Word Analysis)
आ । यत् । दुवः॑ । श॒त॒क्र॒तो॒ इति॑ शतऽक्रतो । आ । काम॑म् । ज॒रि॒तॄ॒णाम् । ऋ॒णोः । अक्ष॑म् । न । शची॑भिः ॥आ । यत् । दुवः । शतक्रतो इति शतक्रतो । आ । कामम् । जरितॄणाम् । ऋणोः । अक्षम् । न । शचीभिः ॥ā | yat | duvaḥ | śatakrato itiśata-krato | ā | kāmam | jaritṝṇām | ṛṇoḥ | akṣam | na | śacībhiḥ
Word by Word
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यत्that which, whatever
यत्:
Karma (यत् = ‘that which’ as object of ऋणोः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुवःservice, favor, boon
दुवः:
Karma (यत्-दुवः = ‘the service/boon’ as object)
TypeNoun
Rootदु/दव् (प्रातिपदिक: दुवस्- ‘दान/उपकार/सेवा’)
शतक्रतवाO hundred-powered (Indra)
शतक्रतवा:
Sampradāna/सम्बोधन (addressed to Indra)
TypeNoun (vocative epithet)
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषण)
कामम्desire, wish (fulfilment)
कामम्:
Karma (object: ‘desire/fulfilment’)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
जरितॄणाम्of the praisers (singers)
जरितॄणाम्:
Sambandha (genitive: ‘of the singers/praisers’)
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √जर्/गॄ ‘स्तु/गाय’ → ‘स्तोतृ’)
ऋणोःyou reach/attain (you grant)
ऋणोः:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√ऋ (ऋणोति ‘गच्छति/प्राप्नोति/उद्घाटयति’—वेदिक प्रयोग: ‘to reach/attain, to open/extend’)
अक्षम्axle
अक्षम्:
Karma (object in simile: ‘axle’)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
शचीभिःwith (your) powers/skills
शचीभिः:
Karaṇa (instrument: ‘with (thy) powers/skills’)
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक; ‘शक्ति/कौशल/कर्म’—इन्द्रस्य शक्तयः)