Prakarana 1
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती—वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को भवसागर से पार उतारती है।
『ランカー・カーンダ』の रसの中心はヴィーラ（勇）とアドブタ（奇瑞）であるが、その拠りどころはカルナー（慈悲）とシャーンティ（寂静）に据えられている。この章でトゥルシーダースは「戦（いくさ）」を外面的な合戦にとどめず、修行者の心に起こるタモーグナ、ラジョーグナ、そして我執の闘争として描き出す。セートゥ・バンダ（ニーラ＝ナラの架橋）は経典的にはリーラー（神戯）であるが、ソーパーナ（階梯）の論理においては「名号」と「恩寵」の橋である。ジャームヴァントの教え、ハヌマーンの言葉、ラーマの命—この三つが合して修行のトリヴェーニー（三流合流）となる。ラーメーシュヴァラ建立はシヴァ＝ヴィシュヌ一如の सिद्धान्त を顕し、ラーマはシヴァを礼拝し、シヴァはラーマ信愛を至上と認める。ここにニルグナ／サグナの橋も架かる。ラーヴァナとマンドーダリーの対話にはニーティ・シャーストラ（政治・倫理）の響きが入り、我慢の盲目と विवेक の拒絶が没落の因となることが示される。かくしてランカー・カーンダは『マーナス』の旅における「決断」と「踏み入り」の段—橋を渡り、修行者は決定的な合戦（自己浄化）へと近づいてゆく。
Verses
シュローカ 1-3
रामं कामारिसेव्यं भवभयहरणं कालमत्तेभसिंहंयोगीन्द्रं ज्ञानगम्यं गुणनिधिमजितं निर्गुणं निर्विकारम्।मायातीतं सुरेशं खलवधनिरतं ब्रह्मवृन्दैकदेवंवन्दे कन्दावदातं सरसिजनयनं देवमुर्वीशरूपम्।।1।।
शंखेन्द्वाभमतीवसुन्दरतनुं शार्दूलचर्माम्बरंकालव्यालकरालभूषणधरं गंगाशशांकप्रियम्।काशीशं कलिकल्मषौघशमनं कल्याणकल्पद्रुमंनौमीड्यं गिरिजापतिं गुणनिधिं कन्दर्पहं शङ्करम्।।2।।
यो ददाति सतां शम्भुः कैवल्यमपि दुर्लभम्।खलानां दण्डकृद्योऽसौ शङ्करः शं तनोतु मे।।3।।
rāmaṃ kāmāri-sevyaṃ bhava-bhaya-haraṇaṃ kāla-mattebha-siṃhaṃyogīndraṃ jñāna-gamyaṃ guṇa-nidhim ajitaṃ nirguṇaṃ nirvikāram |māyātītaṃ sureśaṃ khala-vadha-nirataṃ brahma-vṛndaika-devaṃvande kandāvadātaṃ sarasija-nayanaṃ devam urvīśa-rūpam ||1||
śaṅkhendvābhaṃ atīva-sundara-tanuṃ śārdūla-carmāmbaramkāla-vyāla-karāla-bhūṣaṇa-dharaṃ gaṅgā-śaśāṅka-priyam |kāśīśaṃ kali-kalmaṣaugha-śamanaṃ kalyāṇa-kalpa-drumamnaumīḍyaṃ girijā-patiṃ guṇa-nidhiṃ kandarpa-haṃ śaṅkaram ||2||
yo dadāti satāṃ śambhuḥ kaivalyam api durlabham |khalānāṃ daṇḍa-kṛd yo'sau śaṅkaraḥ śaṃ tanotu me ||3||
欲神（カーマ）を打ち伏せた敵（シヴァ）すら礼拝するラーマに、わたしは礼拝する。輪廻の恐怖を除き、死の狂象に対する獅子、ヨーギーシュヴァラにして智によって到達され、徳の宝蔵、不可征、 गुण（グナ）を超え不変、幻力（マーヤー）を超越し、神々の主、悪を滅ぼすことに志し、ブラフマーの信徒の群れが礼拝する唯一の神。バナナの髄のごとく清らかに、蓮華の眼をもち、地上に正しき王として顕れたまう。 法螺貝と月のごとく輝き、きわめて白妙にして麗しき姿のシャンカラに、わたしは敬礼する。虎皮をまとい、蛇の恐るべき飾りを身に帯び、ガンガーと月に愛され、カーシーの主、カリの罪の大群を除き、吉祥を与える願樹のごとく、讃嘆に値し、ギリジャー（パールヴァティー）の夫、徳の大海、欲望を滅する御方。 聖なる者にさえ稀なる解脱を授け、悪しきを懲らすそのシャンカラが、わたしに安寧を授けたまえ。
ドーハー, ソーラター
लव निमेष परमानु जुग बरष कलप सर चंड।भजसि न मन तेहि राम को कालु जासु कोदंड।।
सिंधु बचन सुनि राम सचिव बोलि प्रभु अस कहेउ।अब बिलंबु केहि काम करहु सेतु उतरै कटकु।।
सुनहु भानुकुल केतु जामवंत कर जोरि कह।नाथ नाम तव सेतु नर चढ़ि भव सागर तरिहिं।।
lava nimeṣa paramāṇu juga baraṣa kalapa sara caṃḍa |bhajasi na mana tehi rāma ko kālu jāsu kodaṃḍa ||
siṃdhu bacana suni rāma saciva boli prabhu asa kaheu |aba bilaṃbu kehi kāma karahu setu utarai kaṭaku ||
sunahu bhānukula ketu jāṃbavaṃta kara jori kaha |nātha nāma tava setu nara caṛhi bhava sāgara tarihiṃ ||
刹那、瞬き、極微、ユガ、年、カルパ、これらは時間の猛烈な矢である。心よ、なぜその弓が時間であるラーマを礼拝しないのか？海の言葉を聞いて、主ラーマは大臣たちを呼び、こう仰せられた。「なぜ今遅らせるのか。何のためか。橋を築け、軍勢が渡れるように。」ジャンバヴァーンは手を合わせて言った。「お聞きください、太陽王朝の旗よ。主よ、あなたの御名こそが橋です。それに乗って、人々は輪廻の海を渡るのです。」
チャウパーイー 1.1-5
यह लघु जलधि तरत कति बारा।अस सुनि पुनि कह पवनकुमारा।।
प्रभु प्रताप बड़वानल भारी।सोषेउ प्रथम पयोनिधि बारी।तब रिपु नारी रुदन जल धारा।भरेउ बहोरि भयउ तेहिं खारा।।
सुनि अति उकुति पवनसुत केरी।हरषे कपि रघुपति तन हेरी।।
जामवंत बोले दोउ भाई।नल नीलहि सब कथा सुनाई।।
राम प्रताप सुमिरि मन माहीं।करहु सेतु प्रयास कछु नाहीं।।
बोलि लिए कपि निकर बहोरी।सकल सुनहु बिनती कछु मोरी।।
राम चरन पंकज उर धरहू।कौतुक एक भालु कपि करहू।।
धावहु मर्कट बिकट बरूथा।आनहु बिटप गिरिन्ह के जूथा।।
सुनि कपि भालु चले करि हूहा।जय रघुबीर प्रताप समूहा।।
yaha laghu jaladhi tarata kati bārā |asa suni puni kaha pavan-kumārā ||
prabhu pratāpa baḍavānala bhārī |soṣeu prathama payonidhi bārī ||
taba ripu nārī rudana jala dhārā |bhareu bahori bhayau tehiṃ khārā ||
suni ati ukuti pavan-suta kerī |haraṣe kapi raghupati tana herī ||
jāṃbavaṃta bole dou bhāī |nala nīlahi saba kathā sunāī ||
rāma pratāpa sumiri mana māhīṃ |karahu setu prayāsa kachu nāhīṃ ||
boli liye kapi nikara bahorī |sakala sunahu binatī kachu morī ||
rāma carana paṅkaja ura dharahū |kautuka eka bhālu kapi karahū ||
dhāvahu markaṭ bikaṭa barūthā |ānahu biṭapa girinh ke jūthā ||
suni kapi bhālu cale kari hūhā |jaya raghubīra pratāpa samūhā ||
「この小さき海を、われらは幾度渡ったことか」――と、風の子（ハヌマーン）はまた言った。 「主の御威光は大いなる海底火（ヴァーダヴァーグニ）のごとし。かつて海の水を飲み尽くした。 そのとき敵の女たちは涙の流れを泣き、海は再び満ちて、ゆえに塩辛くなったのだ。」 ハヌマーンの鋭き言葉を聞き、猿たちは喜び、ラーマの御姿を仰ぎ見た。 ジャンバヴァンは二人の御兄弟に語り、ナラとニーラに一部始終を告げた。 「ラーマの力を心に念じて橋を架けよ。いかなる労も難事とはならぬ。」 そして再び猿の軍勢を集めて言った。「皆、わしの小さき願いを聞け。 ラーマの蓮華の御足を心に抱け。熊と猿とで、ひとつの不思議なる業を成すのだ。 走れ、猿たちよ、猛き隊列を組み、樹々と山の塊を運べ。」 これを聞くや、熊と猿は鬨の声をあげて駆け出した――「勝利あれ、力の塊ラグヴィールよ！」
ドーハー 1
अति उतंग गिरि पादप लीलहिं लेहिं उठाइ।आनि देहिं नल नीलहि रचहिं ते सेतु बनाइ।।1।।
ati utaṅga giri pādapa līlahiṃ lehiṃ uṭhāi |āni dehiṃ nala nīlahi raca-hiṃ te setu banāi ||1||
高き山々も樹々も戯れのごとく持ち上げ、運び来てはナラとニーラに手渡す。二人はそれらを整え、橋を築き上げる。
チャウパーイー 2.1-4
सैल बिसाल आनि कपि देहीं।कंदुक इव नल नील ते लेहीं।।
देखि सेतु अति सुंदर रचना।बिहसि कृपानिधि बोले बचना।।
परम रम्य उत्तम यह धरनी।महिमा अमित जाइ नहिं बरनी।।
करिहउँ इहाँ संभु थापना।मोरे हृदयँ परम कलपना।।
सुनि कपीस बहु दूत पठाए।मुनिबर सकल बोलि लै आए।।
लिंग थापि बिधिवत करि पूजा।सिव समान प्रिय मोहि न दूजा।।
सिव द्रोही मम भगत कहावा।सो नर सपनेहुँ मोहि न पावा।।
संकर बिमुख भगति चह मोरी।सो नारकी मूढ़ मति थोरी।।
saila bisāla āni kapi dehīṃ |kaṃduka iva nala nīla te lehīṃ ||
dekhi setu ati suṃdara racanā |bihasi kṛpā-nidhi bole bacanā ||
parama ramya uttama yaha dharanī |mahimā amita jāi nahiṃ baranī ||
karihaūṃ ihāṃ saṃbhu thāpanā |more hṛdayaṃ parama kalapanā ||
suni kapīsa bahu dūta paṭhāe |munibara sakala boli lai āe ||
liṃga thāpi bidhi-vata kari pūjā |siva samāna priya mohi na dūjā ||
siva drohī mama bhagata kahāvā |so nara sapanehūṃ mohi na pāvā ||
saṃkara bimukha bhagati caha morī |so nārakī mūṛha mati thorī ||
巨大な岩を運び、猿たちは差し出す。ナラとニーラは、それを球のように易々と受け取った。 橋のこの上なく美しき造りを見て、憐れみの大海なる主は微笑み、仰せになった。 「この地は至上に麗しく、まことに勝れたる所。その無辺の栄光は語り尽くせぬ。 ここにわたしはシャンブ（シヴァ）を स्थापना（スターパナ：安置）しよう。これこそ我が心の最高の誓願である。」 これを聞き、猿の王は多くの使者を遣わし、諸々の大聖仙をことごとく招集した。 リンガが स्थापित（スターピタ：建立）され、規定にかなって礼拝が行われた。「シヴァに勝るほど、わたしに愛しい者はない。 わが भक्त（バクタ：信徒）を名乗りながら、シヴァに敵意を抱く者――その者は夢においてさえ、わたしに到達しない。 シャンカラに背きながら、なおわたしへの信愛を望む者――その者は地獄に堕ちる。理解は鈍く、心は卑小である。」
ドーハー 2
संकर प्रिय मम द्रोही सिव द्रोही मम दास।ते नर करहि कलप भरि धोर नरक महुँ बास।।2।।
Śaṅkara priya mama drohī Śiva-drohī mama dāsa |Te nara karahiṁ kalapa bhari ghora naraka mahuṁ bāsa ||2||
シャンカラに愛されるが私に敵対する者たち、そしてシヴァに敵対するが私のしもべと自称する者たち、それらの人々は一劫のあいだ恐ろしい地獄に住むことになる。
チャウパーイー 3.1-5
जे रामेस्वर दरसनु करिहहिं।ते तनु तजि मम लोक सिधरिहहिं।।
जो गंगाजलु आनि चढ़ाइहि।सो साजुज्य मुक्ति नर पाइहि।।
होइ अकाम जो छल तजि सेइहि।भगति मोरि तेहि संकर देइहि।।
मम कृत सेतु जो दरसनु करिही।सो बिनु श्रम भवसागर तरिही।।
राम बचन सब के जिय भाए।मुनिबर निज निज आश्रम आए।।
गिरिजा रघुपति कै यह रीती।संतत करहिं प्रनत पर प्रीती।।
बाँधा सेतु नील नल नागर।राम कृपाँ जसु भयउ उजागर।।
बूड़हिं आनहि बोरहिं जेई।भए उपल बोहित सम तेई।।
महिमा यह न जलधि कइ बरनी।पाहन गुन न कपिन्ह कइ करनी।।
Je Rāmeśvara darasanu karihahiṁ |te tanu taji mama loka sidharahiṁ ||
Jo Gaṅgā-jalu āni caṛhāihi |so sāyujya mukti nara pāihi ||
Hoi akāma jo chala taji seihi |bhagati mori tehi Śaṅkara deihi ||
Mama kṛta setu jo darasanu karihī |so binu śrama bhava-sāgara tarihī ||
Rāma bacana saba ke jiya bhāe |muni-bara nija nija āśrama āe ||
Girijā Raghupati kai yaha rītī |santa-ta karahiṁ pranata para prītī ||
Bāṁdhā setu Nīla Nala nāgara |Rāma kṛpā̃ jasu bhayau ujāgara ||
Būṛhahiṁ ānahi bōrahahiṁ jeī |bhae upala bōhita sama teī ||
Mahimā yaha na jaladhi kai baranī |pāhana guna na kapinha kai karanī ||
ラーメーシュヴァラを拝見する者は、身体を捨てて私の住処に至るだろう。ガンガーの水を持ってきて捧げる者は、合一の解脱を得るだろう。欲望なく欺瞞を捨てて礼拝する者には、シャンカラは私への帰依を与える。私が建てた橋を拝見する者は、苦労なく存在の海を渡る。ラーマの言葉は皆の心に喜ばれた、大聖者たちはそれぞれの庵に戻った。ギリジャーよ、これがラグパティの道である、彼は常に謙虚に頭を垂れる者への愛を保たれる。ニーラとナラ、技に長けた者たちが橋を建てた、ラーマの恩寵によってその名声は輝いた。沈むはずの石さえも船のように浮かんだ。しかしこれは海の偉大さではなく、石の徳でもなく、猿たちの業績でもない。
ドーハー 3
श्री रघुबीर प्रताप ते सिंधु तरे पाषान।ते मतिमंद जे राम तजि भजहिं जाइ प्रभु आन।।3।।
Śrī Raghubīra pratāpa te sindhu tare pāṣāna.Te mati-manda je Rāma taji bhajahiṁ jāi prabhu āna ||3||
栄光ある勇者ラグヴィールの威徳によって、石さえも海を渡った。 ラーマを捨てて他の主を拝む者は、まことに鈍き者である。
チャウパーイー 4.1-5
बाँधि सेतु अति सुदृढ़ बनावा।देखि कृपानिधि के मन भावा।।
चली सेन कछु बरनि न जाई।गर्जहिं मर्कट भट समुदाई।।
सेतुबंध ढिग चढ़ि रघुराई।चितव कृपाल सिंधु बहुताई।।
देखन कहुँ प्रभु करुना कंदा।प्रगट भए सब जलचर बृंदा।।
मकर नक्र नाना झष ब्याला।सत जोजन तन परम बिसाला।।
अइसेउ एक तिन्हहि जे खाहीं।एकन्ह कें डर तेपि डेराहीं।।
प्रभुहि बिलोकहिं टरहिं न टारे।मन हरषित सब भए सुखारे।।
तिन्ह की ओट न देखिअ बारी।मगन भए हरि रूप निहारी।।
चला कटकु प्रभु आयसु पाई।को कहि सक कपि दल बिपुलाई।।
Bāṁdhi setu ati sudṛḍha banāvā |dekhi kṛpānidhi ke mana bhāvā ||
Calī sena kachu barani na jāī |garjahiṁ markaṭ bhaṭ samudāī ||
Setu-bandha ḍhiga caṛhi Raghurāī |citava kṛpāla sindhu bahutāī ||
Dekhana kahuṁ prabhu karunā kandā |pragaṭa bhae saba jalacara bṛndā ||
Makara nakra nānā jhaṣa byālā |sata jojana tana parama bisālā ||
Aisēu eka tinhahi je khāhīṁ |ekanha keṁ ḍara tepi ḍerāhīṁ ||
Prabhahi bilokahiṁ ṭarahiṁ na ṭāre |mana haraṣita saba bhae sukhāre ||
Tinh kī oṭa na dekhi-a bārī |magana bhae Hari rūpa nihārī ||
Calā kaṭaku prabhu āyasu pāī |ko kahi saka kapi dala bipulāī ||
橋を組み立てて極めて堅固に造り、慈悲の主はそれを見て心に喜んだ。軍勢が進軍した、その様は言葉に尽くせない。猿の戦士たちの群れが咆哮した。ラグフの主は橋のそばに登り、慈悲深き方は海の広大さを眺めた。主、慈悲の鉱を拝するため、水生の生き物の群れが皆現れた。ワニ、海獣、種々の魚と蛇、その体は百由旬の長さで極めて巨大であった。これらを飲み込めるほどの者もおり、ある者は別の者を恐れて震えた。主を仰ぎ見て、追い払われても動こうとしない。心は喜び、皆幸せになった。彼らのため水は見えず、ハリの御姿を見て没入した。主の命令を受けて軍勢は進んだ。猿の軍勢の広大さを誰が語り得ようか。
ドーハー 4
सेतुबंध भइ भीर अति कपि नभ पंथ उड़ाहिं।अपर जलचरन्हि ऊपर चढ़ि चढ़ि पारहि जाहिं।।4।।
Setu-bandha bhai bhīra ati kapi nabha pantha uṛāhiṁ |Apara jalacaranhi ūpara caṛhi caṛhi pārhi jāhiṁ ||4||
橋の上は大いなる混雑となった。 ある猿たちは空路を取りて飛び、またある者は海の生き物に幾度もよじ登り、かくして彼方の岸へ渡った。
チャウパーイー 5.1-5
अस कौतुक बिलोकि द्वौ भाई।बिहँसि चले कृपाल रघुराई।।
सेन सहित उतरे रघुबीरा।कहि न जाइ कपि जूथप भीरा।।
सिंधु पार प्रभु डेरा कीन्हा।सकल कपिन्ह कहुँ आयसु दीन्हा।।
खाहु जाइ फल मूल सुहाए।सुनत भालु कपि जहँ तहँ धाए।।
सब तरु फरे राम हित लागी।रितु अरु कुरितु काल गति त्यागी।।
खाहिं मधुर फल बटप हलावहिं।लंका सन्मुख सिखर चलावहिं।।
जहँ कहुँ फिरत निसाचर पावहिं।घेरि सकल बहु नाच नचावहिं।।
दसनन्हि काटि नासिका काना।कहि प्रभु सुजसु देहिं तब जाना।।
जिन्ह कर नासा कान निपाता।तिन्ह रावनहि कही सब बाता।।
सुनत श्रवन बारिधि बंधाना।दस मुख बोलि उठा अकुलाना।।
asi kautuka biloki dvau bhāī |bihaṁsi cale kṛpāla raghurāī ||
sena sahita utare raghu-bīrā |kahi na jāi kapi jūthapa bhīrā ||
siṁdhu pāra prabhu ḍerā kīnhā |sakala kapinha kahuṁ āyasu dīnhā ||
khāhu jāi phala mūla suhāe |sunata bhālu kapi jahaṁ tahaṁ dhāe ||
saba taru phare rāma hita lāgī |ritu aru kuritu kāla gati tyāgī ||
khāhiṁ madhura phala baṭapa halāvahiṁ |laṅkā sanmukha sikhara calāvahiṁ ||
jahaṁ kahuṁ phirata nisācara pāvahiṁ |gheri sakala bahu nāca nacāvahiṁ ||
dasananhi kāṭi nāsikā kānā |kahi prabhu sujasu dehiṁ taba jānā ||
jinha kara nāsā kāna nipātā |tinha rāvanahi kahī saba bātā ||
sunata śravaṇa bāridhi-bandhānā |dasa-mukha boli uṭhā akulānā ||
かかる奇跡を見て、二人の兄弟は微笑みて進みたり。慈悲深き主ラグライとラクシュマナなり。ラグの英雄らは全軍と共に下りたり、猿の将校らの群れは語りえぬほどなり。海を渡りて主は陣を張り、すべての猿らに命令を下せり。「行きて美味なる果実と根を食らえ」と。聞きて熊と猿は四方に走りたり。すべての木はラーマのために実をつけたり。季節と非季節、時の常道さえも捨てられたり。彼らは甘き果実を食らい、バニヤンの木を揺らし、ランカーに向かいて岩峰を投げたり。どこにて漫遊する羅刹を見出ださば、彼らを囲みて種々に舞わせたり。歯にて鼻と耳を切り取り、主の美名を讃えて放てり。鼻と耳を切り取られし者ら、ラーヴァナにすべてを語れり。海が結ばれし報を聞きて、十面の者は立ち上がり、極めて動揺せり。
ドーハー 5
बांध्यो बननिधि नीरनिधि जलधि सिंधु बारीस।सत्य तोयनिधि कंपति उदधि पयोधि नदीस।।5।।
bāṁdhyo bananidhi nīranidhi jaladhi siṁdhu bārīsa |satya toyanidhi kaṁpati udadhi payodhi nadīsa ||5||
ラーヴァナは言った：「森の猿たちが水の宝庫、海、深淵、水の主を縛り付けたというのは本当か？水の宝庫、海、河川の主が震えているというのは本当か？」
チャウパーイー 6.1-5
निज बिकलता बिचारि बहोरी।बिहँसि गयउ ग्रह करि भय भोरी।।
मंदोदरीं सुन्यो प्रभु आयो।कौतुकहीं पाथोधि बँधायो।।
कर गहि पतिहि भवन निज आनी।बोली परम मनोहर बानी।।
चरन नाइ सिरु अंचलु रोपा।सुनहु बचन पिय परिहरि कोपा।।
नाथ बयरु कीजे ताही सों।बुधि बल सकिअ जीति जाही सों।।
तुम्हहि रघुपतिहि अंतर कैसा।खलु खद्योत दिनकरहि जैसा।।
अतिबल मधु कैटभ जेहिं मारे।महाबीर दितिसुत संघारे।।
जेहिं बलि बाँधि सहजभुज मारा।सोइ अवतरेउ हरन महि भारा।।
तासु बिरोध न कीजिअ नाथा।काल करम जिव जाकें हाथा।।
nija bikalatā bicāri bahorī |bihaṁsi gayau graha kari bhaya bhorī ||
mandodarīṁ sunyo prabhu āyo |kautukahīṁ pāthodhi baṁdhāyo ||
kara gahi patihi bhavana nija ānī |bolī parama manohara bānī ||
carana nāi siru aṁcalu ropā |sunahu bacana piya parihari kopā ||
nātha bayaru kīje tāhī soṁ |budhi bala sakia jīti jāhī soṁ ||
tumhahi raghupatihi antara kaisā |khalu khadyota dinakarahi jaisā ||
atibala madhu kaiṭabha jehiṁ māre |mahābīra diti-suta saṁghāre ||
jehiṁ bali bāṁdhi sahaja-bhuja mārā |soi avatareu harana mahi bhārā ||
tāsu birodha na kījia nāthā |kāla karama jiva jākeṁ hāthā ||
自らの動揺を考えた後、彼は笑い声を上げて自らの宮殿へ向かった、その心は恐怖と当惑に満ちていた。マンドーダリーは主が帰ったことを聞き、また彼が戯れのように海に橋を架けたことを聞いた。夫の手を取って自らの部屋へ導き、極めて優しく魅力的な声で語りかけた。その足元に頭を垂れ、衣の裾を広げて言った、「愛しい方よ、怒りを捨てて私の言葉をお聞きください。」「主よ、知恵または力によって征服できる者とのみ敵対してください。」「あなたとラグフパティとの間にどれほどの違いがあることか：それは卑しい蛍と太陽の間のようなものです。」「強力なマドゥとカイタバを殺し、偉大な勇者たち、ディティの息子たちを滅ぼした御方、」「バリを縛り、サハスラバーフを殺した御方が、大地の重荷を取り除くために自ら化身されたのです。」「主よ、時間と業とすべての生命がその御手の中にあるお方に逆らってはなりません。」
ドーハー 6
रामहि सौपि जानकी नाइ कमल पद माथ।सुत कहुँ राज समर्पि बन जाइ भजिअ रघुनाथ।।6।।
rāmahi saupi jānakī nāi kamala pada mātha |suta kahuṁ rāja samarpi bana jāi bhajiʿa raghunātha ||6||
シーターをラーマにお返しし、御蓮華の御足に頭を垂れて礼拝せよ。 国を汝の子に譲り、森に入り、主ラグナート（ラーマ）を礼拝せよ。（6）
チャウパーイー 7.1-4
नाथ दीनदयाल रघुराई।बाघउ सनमुख गएँ न खाई।।
चाहिअ करन सो सब करि बीते।तुम्ह सुर असुर चराचर जीते।।
संत कहहिं असि नीति दसानन।चौथेंपन जाइहि नृप कानन।।
तासु भजन कीजिअ तहँ भर्ता।जो कर्ता पालक संहर्ता।।
सोइ रघुवीर प्रनत अनुरागी।भजहु नाथ ममता सब त्यागी।।
मुनिबर जतनु करहिं जेहि लागी।भूप राजु तजि होहिं बिरागी।।
सोइ कोसलधीस रघुराया।आयउ करन तोहि पर दाया।।
जौं पिय मानहु मोर सिखावन।सुजसु होइ तिहुँ पुर अति पावन।।
nātha dīnadayāla raghurāī |bāghau sanmukha gaeṁ na khāī ||
cāhia karana so saba kari bīte |tumha sur asura carācara jīte ||
saṁta kahahiṁ asi nīti dasānana |cauthēṁpana jāihi nṛpa kānana ||
tāsu bhajana kījia tahaṁ bhartā |jo kartā pālaka saṁhartā ||
soi raghuvīra pranata anurāgī |bhajahu nātha mamatā saba tyāgī ||
munibara jatanu karahiṁ jehi lāgī |bhūpa rāju taji hohiṁ birāgī ||
soi kosaladhīsa raghurāyā |āyau karana tohi para dāyā ||
jauṁ piya mānahu mora sikhāvana |sujasu hoi tihuṁ pura ati pāvana ||
我が主よ、ラーマ、ラグ族の主は謙虚な者に慈悲深い；虎すら向かって来る者を食らわない。なすべきことはすべてあなたはすでに成し遂げた；あなたは神々、悪魔、そして動くもの動かぬものすべてを征服した。聖者たちがこの法則を説く、ラーヴァナよ：王は人生の第四段階で森林に行くべきである。そこで、我が夫よ、あなたは創造者、維持者、破壊者である方を礼拝すべきである。そのラグ族の英雄は、ひれ伏す者を愛する。我が主よ、すべての我執を捨てて彼を礼拝せよ。偉大な聖者たちがそのために励み、王たちがそのために王国を捨てて出家する、そのコーサラ国の主、ラーマ、ラグ族の王が、あなたに慈悲を示すために来られた。愛する夫よ、もしあなたが私の忠言を受け入れるなら、清らかな美名が三界に広まるだろう。
ドーハー 7
अस कहि नयन नीर भरि गहि पद कंपित गात।नाथ भजहु रघुनाथहि अचल होइ अहिवात।।7।।
asa kahi nayan nīra bhari gahi pada kampita gāta |nātha bhajahu raghunāthahi acala hoi ahi-vāta ||7||
こう言って、目に涙を満たし、震える体で彼の足を抱きしめて言った、「主よ、ラグナートを礼拝してください。そうすれば私の妻としての身分が揺るがずにいられます。」
チャウパーイー 8.1-5
तब रावन मयसुता उठाई।कहै लाग खल निज प्रभुताई।।
सुनु तै प्रिया बृथा भय माना।जग जोधा को मोहि समाना।।
बरुन कुबेर पवन जम काला।भुज बल जितेउँ सकल दिगपाला।।
देव दनुज नर सब बस मोरें।कवन हेतु उपजा भय तोरें।।
नाना बिधि तेहि कहेसि बुझाई।सभाँ बहोरि बैठ सो जाई।।
मंदोदरीं हदयँ अस जाना।काल बस्य उपजा अभिमाना।।
सभाँ आइ मंत्रिन्ह तेंहि बूझा।करब कवन बिधि रिपु सैं जूझा।।
कहहिं सचिव सुनु निसिचर नाहा।बार बार प्रभु पूछहु काहा।।
कहहु कवन भय करिअ बिचारा।नर कपि भालु अहार हमारा।।
taba rāvan maya-sutā uṭhāī |kahai lāga khala nija prabhutāī ||
sunu tai priyā bṛthā bhaya mānā |jaga jodhā ko mohi samānā ||
baruṇa kubera pavana jama kālā |bhuja bala jiteũ sakala diga-pālā ||
deva danuja nara saba basa morẽ |kavan hetu upajā bhaya torẽ ||
nānā bidhi tehi kahesi bujhāī |sabhā̃ bahori baiṭha so jāī ||
mandodarī̃ hṛdayã asa jānā |kāla basya upajā abhimānā ||
sabhā̃ āi mantrinh tẽhi būjhā |karaba kavan bidhi ripu saĩ jūjhā ||
kahahĩ saciva sunu nisicara-nāhā |bāra bāra prabhu pūchahu kāhā ||
kahahu kavan bhaya kari'a bicārā |nara kapi bhālu ahāra hamārā ||
その時、ラーヴァナはマヤの娘マンドーダリーを起こした。その悪人は自らの力を誇り始めた。聞け、我が愛しい者よ、お前は無用の恐れを抱いている。世に我と等しき戦士が誰かいるか。ヴァルナ、クベーラ、風、ヤマ、そして死、すべての方角の守護者を、我は腕の力で征服した。神々、悪魔、人間は皆我が支配下にある。お前に何の恐れが生じたのか。彼は様々に彼女を説き聞かせ、再び集会に戻って座った。マンドーダリーは心で悟った、死が彼を支配しているからこそ驕りが生じたのだと。集会に来て、彼は相談役たちに尋ねた、我々は敵とどう戦うべきか。大臣たちは言った、聞け、悪魔の主よ。主よ、なぜ何度も尋ねるのか。語れ、何を恐れて協議すべきか。人間、猿、熊は我らの食糧である。
ドーハー 8
सब के बचन श्रवन सुनि कह प्रहस्त कर जोरि।निति बिरोध न करिअ प्रभु मत्रिंन्ह मति अति थोरि।।8।।
saba ke bacana śravan suni kaha prahasta kara jori |nīti birodha na kari'a prabhu mantrinh mati ati thori ||8||
皆の言葉を聞き終えて、プラハスタは合掌して申した。 「大王よ、正しき政道に背かれませぬように。大臣たちの見立ては、あまりに浅うございます。」
チャウパーイー 9.1-5
कहहिं सचिव सठ ठकुरसोहाती।नाथ न पूर आव एहि भाँती।।
बारिधि नाघि एक कपि आवा।तासु चरित मन महुँ सबु गावा।।
छुधा न रही तुम्हहि तब काहू।जारत नगरु कस न धरि खाहू।।
सुनत नीक आगें दुख पावा।सचिवन अस मत प्रभुहि सुनावा।।
जेहिं बारीस बँधायउ हेला।उतरेउ सेन समेत सुबेला।।
सो भनु मनुज खाब हम भाई।बचन कहहिं सब गाल फुलाई।।
तात बचन मम सुनु अति आदर।जनि मन गुनहु मोहि करि कादर।।
प्रिय बानी जे सुनहिं जे कहहीं।ऐसे नर निकाय जग अहहीं।।
बचन परम हित सुनत कठोरे।सुनहिं जे कहहिं ते नर प्रभु थोरे।।
प्रथम बसीठ पठउ सुनु नीती।सीता देइ करहु पुनि प्रीती।।
kahahĩ saciva saṭha ṭhakura-sohātī |nātha na pūra āva ehi bhā̃tī ||
bāridhi nāghi eka kapi āvā |tāsu carita mana mahũ sabu gāvā ||
chudhā na rahī tumhahi taba kāhū |jārat nagaru kasa na dhari khāhū ||
sunata nīka āgẽ dukha pāvā |sacivan asa mata prabhūhi sunāvā ||
jehĩ bārīsa bãdhāyu hela |utareu sena sameta subelā ||
so bhanu manuja khāba hama bhāī |bacana kahahĩ saba gāla phulāī ||
tāta bacana mama sunu ati ādara |jani mana gunahu mohi kari kādara ||
priya bānī je sunahĩ je kahahī̃ |aise nara nikāya jaga ahahī̃ ||
bacana parama hita sunata kaṭhore |sunahĩ je kahahĩ te nara prabhu thore ||
prathama basīṭha paṭhau sunu nītī |sītā dei karahu puni prītī ||
愚かな謀臣は主君の機嫌を取るためにのみ語る。主よ、これでは良い結果にはなりません。一匹の猿が海を渡ってここに来たのに、あなた方は皆、心の中でその武勇を歌い続けている。その時あなた方は誰も空腹ではなかったのか。彼が街を焼いていた時、なぜ捕らえて食べなかったのか。聞くには心地よいが後に悲しみをもたらす忠告、これこそ謀臣たちが主君に与えた助言である。戯れに海に橋を架け、軍勢と共にスヴェーラに降り立った者、教えてくれ、あれは我々が食い殺せる人間か、兄弟たちよ。彼らは皆、頬を膨らませて語る。父上、私の言葉を大いなる敬意を持ってお聞きください。心の中で私を臆病者と思わないでください。世には快い言葉を語り、またそれを聞くような人が数多くいる。しかし最も有益な言葉は耳に痛く、それを聞き、語る者は少ない。そのような人は、主よ、まれである。この助言をお聞きください。まず使者を送り、シーターを返し、それから彼と友好を結んでください。
ドーハー 9
नारि पाइ फिरि जाहिं जौं तौ न बढ़ाइअ रारि।नाहिं त सन्मुख समर महि तात करिअ हठि मारि।।9।।
nāri pāi phiri jāhĩ jaũ tau na baṛhāi'a rāri |nāhĩ ta sanmukha samara mahĩ tāta kari'a haṭhi māri ||9||
彼らが女を取り戻して去っていくなら、争いを長引かせてはなりません。さもなければ、愛する父よ、戦場で彼らに直面し、固い決意で打ち倒してください。
Frequently Asked Questions
रामेश्वर-स्थापना के प्रसंग में तुलसी का संकेत स्पष्ट है: ‘जे रामेस्वर दरसनु करिहहिं…’ तथा ‘जो गंगाजलु आनि चढ़ाइहि…’—अर्थात् रामेश्वर-दर्शन/सेवा से पाप-क्षय, शिव-राम-भक्ति की प्राप्ति, और ‘भवसागर’ से सुगमता का फल माना गया है; साथ ही ‘मम कृत सेतु… बिनु श्रम’—नाम-आश्रय से जीवन-यात्रा सुगम होने की लोक-परम्परा।
सेतु-बंध/रामेश्वर प्रसंग में प्रचलित सम्पुट: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-स्मरण), तथा शिव-समन्वय के लिए ‘राम रामाय नमः’ / ‘ॐ नमः शिवाय’ का युग्म-जप (स्थानीय परम्परानुसार) जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
