Prakarana 34
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति—ये सब ‘धर्म-आचरण’ को भक्ति का आधार बनाते हैं। इस खण्ड का द्वार-भाव यह है कि मोक्ष-मार्ग का पहला पायदान सामाजिक-धर्म और प्रेम-सम्बन्धों की शुद्धि से खुलता है; लोक-मर्यादा के भीतर रहकर भी ईश्वर-प्रेम (सगुण-भक्ति) निरन्तर नूतन होता जाता है।
この抄（およそドーハー330–339）には「婚礼後」のラサの流れがある―― उत्साह（昂揚）、カルナーの離別、ヴァーツァリヤ（慈愛）、そしてダーナ・ダルマ（布施の法）の調和である。「日々新たなる吉祥（ニト・ヌータン・マンガル）」の反復は、物語を常に新しい恩寵の体験へと変える。ジャナカの客人歓待、ダシャラタの師への礼拝と婆羅門への布施、別離の折の王妃たちとジャナカ家の胸塞ぐ愛――これらはバクティの社会的基盤（マリヤーダー）を堅める。トゥルシーが王の栄華を描くのは単なる威光の味わいのためではない。「布施」と「奉仕」をヤジュニャ的浄化のごとく置き、家住のダルマさえサーダナーとなるよう示す。情の頂は別れにある。シーターの輿での出立、母の祝福、姑と嫁の愛、そして「哀憐の離別」の心的薫習――この離別が後にバクティをいよいよ濃くする。かくして本段は、 जीवを「愛によって浄め」、次の階梯へ備えさせる。
Verses
チャウパーイー 330.1-4
नित नूतन मंगल पुर माहीं।निमिष सरिस दिन जामिनि जाहीं।।
बड़े भोर भूपतिमनि जागे।जाचक गुन गन गावन लागे।।
देखि कुअँर बर बधुन्ह समेता।किमि कहि जात मोदु मन जेता।।
प्रातक्रिया करि गे गुरु पाहीं।महाप्रमोदु प्रेमु मन माहीं।।
करि प्रनाम पूजा कर जोरी।बोले गिरा अमिअँ जनु बोरी।।
तुम्हरी कृपाँ सुनहु मुनिराजा।भयउँ आजु मैं पूरनकाजा।।
अब सब बिप्र बोलाइ गोसाईं।देहु धेनु सब भाँति बनाई।।
सुनि गुर करि महिपाल बड़ाई।पुनि पठए मुनि बृंद बोलाई।।
nita nūtana maṁgala pura māhīṁ |nimiṣa sarisa dina jāmini jāhīṁ ||
baṛe bhora bhūpatimani jāge |jācaka guna gana gāvana lāge ||
dekhi kuãra bara badhunha sametā |kimi kahi jāta modu mana jetā ||
prātakriyā kari ge guru pāhīṁ |mahāpramodu premu mana māhīṁ ||
kari pranāma pūjā kara jorī |bole girā amiã janu borī ||
tumharī kṛpā̃ sunahu munirājā |bhayaũ āju maiṁ pūranakājā ||
aba saba bipra bolāi gosāīṁ |dehu dhenu saba bhā̃ti banāī ||
suni gura kari mahipāla baṛāī |puni paṭhae muni bṛṁda bolāī ||
街には毎日新たな喜びがあり、昼夜は瞬きのように過ぎ去った。早朝に、王たちの中の宝石が目覚め、吟遊詩人たちは彼の多くの徳を歌い始めた。王子たちとその高貴な花嫁を見て、彼の心の喜びがどれほどであったか、どうして語り得ようか。朝の儀式を終えて、彼は師のもとへ行った。心に大いなる喜びと愛を抱いて。彼は礼拝し、手を合わせて、甘露に満ちたかのような言葉を語った。「お聞きください、聖者たちの王よ。あなたの恩恵により、今日私はすべての目的を果たしました。さあ、主よ、すべてのバラモンを呼び集め、あらゆる飾りで美しく飾った牛を与えてください。」これを聞いて師は王を称え、それから聖者たちの集団を呼び集めるよう遣わした。
ドーハー 330
बामदेउ अरु देवरिषि बालमीकि जाबालि।आए मुनिबर निकर तब कौसिकादि तपसालि।।330।।
bāmadeu aru devariṣi bālamīki jābāli |āe munibara nikara taba kausikādi tapasāli ||330||
その時、ヴァーマデーヴァと神聖な仙人ナーラダ、ヴァールミーキとジャーバーリが、偉大な聖者たちの群れと共に、ヴィシュヴァーミトラをはじめとする偉大な苦行者たちと共にやって来た。
チャウパーイー 331.1-4
दंड प्रनाम सबहि नृप कीन्हे।पूजि सप्रेम बरासन दीन्हे।।
चारि लच्छ बर धेनु मगाई।कामसुरभि सम सील सुहाई।।
सब बिधि सकल अलंकृत कीन्हीं।मुदित महिप महिदेवन्ह दीन्हीं।।
करत बिनय बहु बिधि नरनाहू।लहेउँ आजु जग जीवन लाहू।।
पाइ असीस महीसु अनंदा।लिए बोलि पुनि जाचक बृंदा।।
कनक बसन मनि हय गय स्यंदन।दिए बूझि रुचि रबिकुलनंदन।।
चले पढ़त गावत गुन गाथा।जय जय जय दिनकर कुल नाथा।।
एहि बिधि राम बिआह उछाहू।सकइ न बरनि सहस मुख जाहू।।
daṁḍa pranāma sabahi nṛpa kīnhe |pūji saprema barāsana dīnhe ||
cāri laccha bara dhenu magāī |kāmasurabhi sama sīla suhāī ||
saba bidhi sakala alaṁkṛta kīnhīṁ |mudita mahipa mahidevanha dīnhīṁ ||
karata binaya bahu bidhi naranāhū |laheũ āju jaga jīvana lāhū ||
pāi asīsa mahīsu anaṁdā |lie boli puni jācaka bṛṁdā ||
kanaka basana mani haya gaya syaṁdana |die būjhi ruci rabikulanaṁdana ||
cale paṛhata gāvata guna gāthā |jaya jaya jaya dinakara kula nāthā ||
ehi bidhi rāma biāha uchāhū |sakai na barani sahasa mukha jāhū ||
王はすべての者に平伏し、愛をもって礼拝し、優れた座席を与えた。四十万頭の良き牛を呼び寄せた。その穏やかさは美しく、天牛カーマドーヌのようであった。あらゆる方法でそれらを飾り、喜ぶ王はそれらをバラモンたちに与えた。王は多くの方法で謙虚に祈り言った、今日私はこの世で生命の真の報いを得た。彼らの祝福を受け王は喜び、そして乞食の群れを呼び寄せた。太陽族の喜びは各々の望みを尋ね、金、衣、宝石、馬、象、戦車を与えた。彼らは彼の賛歌を唱え歌いながら去った、勝利、勝利、勝利、太陽族の主に！このようにラーマの婚礼は歓喜に満ちていた、千の口を持つ者もこれを述べることはできない。
ドーハー 331
बार बार कौसिक चरन सीसु नाइ कह राउ।यह सबु सुखु मुनिराज तव कृपा कटाच्छ पसाउ।।331।।
bāra bāra kausika carana sīsu nāi kaha rāu |yaha sabu sukhu munirāja tava kṛpā kaṭāccha pasāu ||331||
王は幾度も幾度もカウシカの足元に頭を垂れて言った。「仙人の王よ、このすべての幸せはあなたの慈悲深いまなざしの恩寵の果実です。」
チャウパーイー 332.1-4
जनक सनेहु सीलु करतूती।नृपु सब भाँति सराह बिभूती।।
दिन उठि बिदा अवधपति मागा।राखहिं जनकु सहित अनुरागा।।
नित नूतन आदरु अधिकाई।दिन प्रति सहस भाँति पहुनाई।।
नित नव नगर अनंद उछाहू।दसरथ गवनु सोहाइ न काहू।।
बहुत दिवस बीते एहि भाँती।जनु सनेह रजु बँधे बराती।।
कौसिक सतानंद तब जाई।कहा बिदेह नृपहि समुझाई।।
अब दसरथ कहँ आयसु देहू।जद्यपि छाड़ि न सकहु सनेहू।।
भलेहिं नाथ कहि सचिव बोलाए।कहि जय जीव सीस तिन्ह नाए।।
janaka sanehu sīlu karatūtī |nṛpu saba bhā̃ti sarāha bibhūtī ||
dina uṭhi bidā avadhapati māgā |rākhahiṁ janaku sahita anurāgā ||
nita nūtana ādaru adhikāī |dina prati sahasa bhā̃ti pahunāī ||
nita nava nagara anaṁda uchāhū |dasaratha gavanu sohāi na kāhū ||
bahuta divasa bīte ehi bhā̃tī |janu saneha raju bãdhe barātī ||
kausika satānaṁda taba jāī |kahā bideha nṛpahi samujhāī ||
aba dasaratha kahã āyasu dehū |jadyapi chāṛi na sakahu sanehū ||
bhalehiṁ nātha kahi saciva bolāe |kahi jaya jīva sīsa tinha nāe ||
王ダシャラタは、ジャナカの愛情、高貴な品格、行い、そして威光をあらゆる面で称賛した。毎朝起きるとアヨーディヤの主は帰国の許しを求めたが、ジャナカは愛情深く彼を引き留めた。毎日新たな敬意が増し、毎日千の方法でもてなされた。毎日街には新しい喜びと祝祭があり、ダシャラタの出発を喜ぶ者はいなかった。多くの日々がこのように過ぎた、まるで婚礼の客たちが愛の絆で結ばれているかのようであった。その時ヴィシュヴァーミトラとシャーターナンダが赴き、ヴィデーハの王に説いた。今こそダシャラタに帰国の許しをお与えください、あなたの愛を捨てられないとはいえ。よろしい、主よ、とジャナカは言って大臣たちを呼び集めた。彼らは来て「勝利、長寿」と唱え、頭を下げた。
ドーハー 332
अवधनाथु चाहत चलन भीतर करहु जनाउ।भए प्रेमबस सचिव सुनि बिप्र सभासद राउ।।332।।
avadhanāthu cāhata calana bhītara karahu janāu |bhae premabasa saciva suni bipra sabhāsada rāu ||332||
アヨーディヤの主君は旅立たんと望んでおられる。その旨を奥御殿に知らせよ。これを聞いて、大臣たち、バラモンたち、議会の成員たち、そして王ご自身が愛情に打たれた。
チャウパーイー 333.1-4
पुरबासी सुनि चलिहि बराता।बूझत बिकल परस्पर बाता।।
सत्य गवनु सुनि सब बिलखाने।मनहुँ साँझ सरसिज सकुचाने।।
जहँ जहँ आवत बसे बराती।तहँ तहँ सिद्ध चला बहु भाँती।।
बिबिध भाँति मेवा पकवाना।भोजन साजु न जाइ बखाना।।
भरि भरि बसहँ अपार कहारा।पठई जनक अनेक सुसारा।।
तुरग लाख रथ सहस पचीसा।सकल सँवारे नख अरु सीसा।।
मत्त सहस दस सिंधुर साजे।जिन्हहि देखि दिसिकुंजर लाजे।।
कनक बसन मनि भरि भरि जाना।महिषीं धेनु बस्तु बिधि नाना।।
purabāsī suni calihi barātā |būjhata bikala paraspara bātā ||
satya gavanu suni saba bilakhāne |manahũ sā̃jha sarasija sakucāne ||
jahã jahã āvata base barātī |tahã tahã siddha calā bahu bhā̃tī ||
bibidha bhā̃ti mevā pakavānā |bhojana sāju na jāi bakhānā ||
bhari bhari basahã apāra kahārā |paṭhaī janaka aneka susārā ||
turaga lākha ratha sahasa pacīsā |sakala sãvāre nakha aru sīsā ||
matta sahasa dasa siṁdhura sāje |jinhahi dekhi disikuṁjara lāje ||
kanaka basana mani bhari bhari jānā |mahiṣīṁ dhenu bastu bidhi nānā ||
都の人々が婚礼の行列が出発すると聞き、互いに心配して尋ね合った。出発が真実であると聞き、皆が悲しみ、夕暮れに蓮の花が閉じるように沈んだ。行列の者たちが到着して留まった所々には、多様な供応が整えられた。種々様々な乾果と料理があり、食事の準備は言葉で言い表せないほどであった。ジャナカは無数の荷役人を送り、牛車を満載にし、多くの腕利きの料理人も遣わした。十万頭の馬と二万五千台の戦車を送り、すべて頭から足まで飾り立てた。一万頭の発情した象を華麗に装飾して送り、それを見た方角を守る象たちは恥じ入った。黄金、衣裳、宝石を満載した車があり、水牛、牛、そして種々様々な品々があった。
ドーハー 333
दाइज अमित न सकिअ कहि दीन्ह बिदेहँ बहोरि।जो अवलोकत लोकपति लोक संपदा थोरि।।333।।
dāija amita na sakia kahi dīnha bidehã bahori |jo avalokata lokapati loka saṁpadā thori ||333||
ヴィデーハの主から与えられた贈り物は計り知れず、語ることはできない。世界の主でさえ、それを見て、世界の富をわずかなものと感じるだろう。
チャウパーイー 334.1-4
सबु समाजु एहि भाँति बनाई।जनक अवधपुर दीन्ह पठाई।।
चलिहि बरात सुनत सब रानीं।बिकल मीनगन जनु लघु पानीं।।
पुनि पुनि सीय गोद करि लेहीं।देइ असीस सिखावनु देहीं।।
होएहु संतत पियहि पिआरी।चिरु अहिबात असीस हमारी।।
सासु ससुर गुर सेवा करेहू।पति रुख लखि आयसु अनुसरेहू।।
अति सनेह बस सखीं सयानी।नारि धरम सिखवहिं मृदु बानी।।
सादर सकल कुअँरि समुझाई।रानिन्ह बार बार उर लाई।।
बहुरि बहुरि भेटहिं महतारीं।कहहिं बिरंचि रचीं कत नारीं।।
sabu samāju ehi bhā̃ti banāī |janaka avadhapura dīnha paṭhāī ||
calihi barāta sunata saba rānīṁ |bikala mīnagana janu laghu pānīṁ ||
puni puni sīya goda kari lehīṁ |dei asīsa sikhāvanu dehīṁ ||
hoehu saṁtata piyahi piārī |ciru ahibāta asīsa hamārī ||
sāsu sasura gura sevā karehū |pati rukha lakhi āyasu anusarehū ||
ati saneha basa sakhīṁ sayānī |nāri dharama sikhavahiṁ mṛdu bānī ||
sādara sakala kuãri samujhāī |rāninha bāra bāra ura lāī ||
bahuri bahuri bheṭahiṁ mahatārīṁ |kahahiṁ biraṁci racīṁ kata nārīṁ ||
このようにすべての行列を整え、ジャナカはアヨーディヤーへと送り出した。結婚の行列が出発すると聞いて、すべての王妃たちは取り乱した、まるで浅い水の中の魚のように。幾度も幾度もシーターを膝に抱き、祝福を与え、教え諭した。「常に夫に愛される者であれ、これが私たちの祝福である、あなたの婚姻が長く続きますように。」「義母、義父、そして師に仕え、夫の意向を見極めてその命令に従え。」深い愛情から、賢い侍女たちは優しい言葉で妻の道を教えた。丁寧にすべての王女たちに教え諭し、王妃たちは幾度も彼女らを胸に抱きしめた。母たちは幾度も彼女らを抱きしめ、言った、「ブラフマーはなぜ女を創造したのか。」
ドーハー 334
तेहि अवसर भाइन्ह सहित रामु भानु कुल केतु।चले जनक मंदिर मुदित बिदा करावन हेतु।।334।।
tehi avasara bhāinha sahita rāmu bhānu kula ketu |cale janaka maṁdira mudita bidā karāvana hetu ||334||
その時、太陽族の旗印であるラーマは、兄弟たちと共にジャナカの宮殿へと出発した。喜びに満ち、別れを告げるために急いだ。
チャウパーイー 335.1-4
चारिअ भाइ सुभायँ सुहाए।नगर नारि नर देखन धाए।।
कोउ कह चलन चहत हहिं आजू।कीन्ह बिदेह बिदा कर साजू।।
लेहु नयन भरि रूप निहारी।प्रिय पाहुने भूप सुत चारी।।
को जानै केहि सुकृत सयानी।नयन अतिथि कीन्हे बिधि आनी।।
मरनसीलु जिमि पाव पिऊषा।सुरतरु लहै जनम कर भूखा।।
पाव नारकी हरिपदु जैसें।इन्ह कर दरसनु हम कहँ तैसे।।
निरखि राम सोभा उर धरहू।निज मन फनि मूरति मनि करहू।।
एहि बिधि सबहि नयन फलु देता।गए कुअँर सब राज निकेता।।
cāria bhāi subhāyã suhāe |nagara nāri nara dekhana dhāe ||
kou kaha calana cahata hahiṁ ājū |kīnha bideha bidā kara sājū ||
lehu nayana bhari rūpa nihārī |priya pāhune bhūpa suta cārī ||
ko jānai kehi sukṛta sayānī |nayana atithi kīnhe bidhi ānī ||
maranasīlu jimi pāva piūṣā |surataru lahai janama kara bhūkhā ||
pāva nārakī haripadu jaiseṁ |inha kara darasanu hama kahã taise ||
nirakhi rāma sobhā ura dharahū |nija mana phani mūrati mani karahū ||
ehi bidhi sabahi nayana phalu detā |gae kuãra saba rāja niketā ||
四人の兄弟は生まれつき美しく、都の男女が彼らを見ようと走って集まった。誰かが言った：「彼らは今日出発しようとしている。ヴィデーハの王が彼らの見送りの準備を整えた。」「その美しさで目を満たし、存分に見よ。この四人の王子は愛すべき客である。」「誰が知ろう、賢き友よ、いかなる功徳によって天命が彼らを我らの目の客として連れてきたのかを。」「死にゆく者が甘露を得るように、あるいは生まれてからずっと飢えた者が天界の樹を得るように、」「地獄の住人がハリの御座を得るように、我らにとって彼らを見ることはそのようである。」「ラーマの美しき姿を見て胸に刻め。己の心を蛇とし、その御姿を蛇の頭上の宝石とせよ。」このようにすべての人に目の果報を与えつつ、王子たちは皆、王宮へと向かった。
ドーハー 335
रूप सिंधु सब बंधु लखि हरषि उठा रनिवासु।करहि निछावरि आरती महा मुदित मन सासु।।335।।
rūpa siṁdhu saba baṁdhu lakhi haraṣi uṭhā ranivāsu |karahi nichāvari āratī mahā mudita mana sāsu ||335||
美の海なるすべての兄弟たちを見て、奥御殿は喜びに立ち上がり、義母たちは心から大いに喜び、アルーティーを行い、供物を撒き散らした。
チャウパーイー 336.1-4
देखि राम छबि अति अनुरागीं।प्रेमबिबस पुनि पुनि पद लागीं।।
रही न लाज प्रीति उर छाई।सहज सनेहु बरनि किमि जाई।।
भाइन्ह सहित उबटि अन्हवाए।छरस असन अति हेतु जेवाँए।।
बोले रामु सुअवसरु जानी।सील सनेह सकुचमय बानी।।
राउ अवधपुर चहत सिधाए।बिदा होन हम इहाँ पठाए।।
मातु मुदित मन आयसु देहू।बालक जानि करब नित नेहू।।
सुनत बचन बिलखेउ रनिवासू।बोलि न सकहिं प्रेमबस सासू।।
हृदयँ लगाइ कुअँरि सब लीन्ही।पतिन्ह सौंपि बिनती अति कीन्ही।।
dekhi rāma chabi ati anurāgīṁ |premabibasa puni puni pada lāgīṁ ||
rahī na lāja prīti ura chāī |sahaja sanehu barani kimi jāī ||
bhāinha sahita ubaṭi anhavāe |charasa asana ati hetu jevā̃e ||
bole rāmu suavasaru jānī |sīla saneha sakucamaya bānī ||
rāu avadhapura cahata sidhāe |bidā hona hama ihā̃ paṭhāe ||
mātu mudita mana āyasu dehū |bālaka jāni karaba nita nehū ||
sunata bacana bilakheu ranivāsū |boli na sakahiṁ premabasa sāsū ||
hṛdayã lagāi kuãri saba līnhī |patinha sauṁpi binatī ati kīnhī ||
ラーマの美しさを見て、王妃たちは深い愛に満たされ、愛情に圧倒されて何度もその足元に伏した。恥らいは消え去り、愛が心を満たした。このような自然な愛情をどう描写できようか。兄弟たちとともに、彼女たちは彼らに香油を塗って沐浴させ、深い愛情をもって六味の食事をとらせた。ラーマは適切な時を知り、優しさと愛情と謙遜に満ちた言葉で語った。王はアヨーディヤーへ向かうことを望み、私たちをここに暇乞いのために遣わされました。母上方、喜びの心をもってお許しください。私を子供と思って、常に愛情をお示しください。これらの言葉を聞いて、宮殿の女たちは悲しみ、姑たちは愛に圧倒されて言葉を出せなかった。彼女たちは王女たちを胸に抱きしめ、夫たちに託して切に懇願した。
チャンド 336
करि बिनय सिय रामहि समरपी जोरि कर पुनि पुनि कहै।बलि जाँउ तात सुजान तुम्ह कहुँ बिदित गति सब की अहै।।
परिवार पुरजन मोहि राजहि प्रानप्रिय सिय जानिबी।तुलसीस सीलु सनेहु लखि निज किंकरी करि मानिबी।।
kari binaya siya rāmahi samarapī jori kara puni puni kahai |bali jā̃u tāta sujāna tumha kahũ bidita gati saba kī ahai ||
parivāra purajana mohi rājahi prānapriya siya jānibī |tulasīsa sīlu sanehu lakhi nija kiṁkarī kari mānibī ||
謙虚に懇願し、シーターをラーマに委ね、両手を合わせて繰り返し言った。私はあなたのために身を捧げます、賢き息子よ、すべての人の心の状態はあなたにはお分かりです。シーターが家族、都の人々、私、そして王にとって命と同じほど愛しいことを知ってください。トゥルシーの主よ、彼女の穏やかな性質と愛を見て、ご自身の侍女としてお受け入れください。
ソーラター 336
तुम्ह परिपूरन काम जान सिरोमनि भावप्रिय।जन गुन गाहक राम दोष दलन करुनायतन।।336।।
tumha paripūrana kāma jāna siromani bhāvapriya |jana guna gāhaka rāma doṣa dalana karunāyatana ||336||
あなたはすべての願いを満たすにおいて完全であり、智者の冠であり、信心深く愛する者たちに愛される方です。ラーマよ、あなたは僕たちの徳を称え、彼らの過ちを打ち砕き、慈悲の住処であられます。
チャウパーイー 337.1-4
अस कहि रही चरन गहि रानी।प्रेम पंक जनु गिरा समानी।।
सुनि सनेहसानी बर बानी।बहुबिधि राम सासु सनमानी।।
राम बिदा मागत कर जोरी।कीन्ह प्रनामु बहोरि बहोरी।।
पाइ असीस बहुरि सिरु नाई।भाइन्ह सहित चले रघुराई।।
मंजु मधुर मूरति उर आनी।भई सनेह सिथिल सब रानी।।
पुनि धीरजु धरि कुअँरि हँकारी।बार बार भेटहिं महतारीं।।
पहुँचावहिं फिरि मिलहिं बहोरी।बढ़ी परस्पर प्रीति न थोरी।।
पुनि पुनि मिलत सखिन्ह बिलगाई।बाल बच्छ जिमि धेनु लवाई।।
asa kahi rahī carana gahi rānī |prema paṁka janu girā samānī ||
suni sanehasānī bara bānī |bahubidhi rāma sāsu sanamānī ||
rāma bidā māgata kara jorī |kīnha pranāmu bahori bahorī ||
pāi asīsa bahuri siru nāī |bhāinha sahita cale raghurāī ||
maṁju madhura mūrati ura ānī |bhaī saneha sithila saba rānī ||
puni dhīraju dhari kuãri hãkārī |bāra bāra bheṭahiṁ mahatārīṁ ||
pahũcāvahiṁ phiri milahiṁ bahorī |baṛhī paraspara prīti na thorī ||
puni puni milata sakhinha bilagāī |bāla baccha jimi dhenu lavāī ||
こう言って、王妃は彼の足を抱いたまま留まり、言葉は愛の泥に沈んだかのようであった。愛情に満ちた優れた言葉を聞いて、ラーマは義母を様々な方法で敬った。ラーマは手を合わせて出発の許しを求め、幾度も幾度も礼をした。祝福を受けて再び頭を下げ、ラグフの主は兄弟たちと共に出発した。彼の優美で甘美な姿を心に抱き、すべての王妃は愛で力が抜けた。そして勇気を取り戻し、王女たちを呼び寄せ、母たちは幾度も彼女たちを抱きしめた。見送っては再び出会い、互いの愛はますます深まり、それは決して少なくなかった。幾度も抱き合ううちに、彼女たちは仲間から離れていった、子牛に寄り添う母牛のように。
ドーハー 337
प्रेमबिबस नर नारि सब सखिन्ह सहित रनिवासु।मानहुँ कीन्ह बिदेहपुर करुनाँ बिरहँ निवासु।।337।।
premabibasa nara nāri saba sakhinha sahita ranivāsu |mānahũ kīnha bidehapura karunā̃ birahã nivāsu ||337||
愛に圧倒されて、宮殿のすべての男女は友人たちと共に、ヴィデーハの都を慈悲と別離の住処としたかのようだった。
チャウパーイー 338.1-4
सुक सारिका जानकी ज्याए।कनक पिंजरन्हि राखि पढ़ाए।।
ब्याकुल कहहिं कहाँ बैदेही।सुनि धीरजु परिहरइ न केही।।
भए बिकल खग मृग एहि भाँति।मनुज दसा कैसें कहि जाती।।
बंधु समेत जनकु तब आए।प्रेम उमगि लोचन जल छाए।।
सीय बिलोकि धीरता भागी।रहे कहावत परम बिरागी।।
लीन्हि राँय उर लाइ जानकी।मिटी महामरजाद ग्यान की।।
समुझावत सब सचिव सयाने।कीन्ह बिचारु न अवसर जाने।।
बारहिं बार सुता उर लाई।सजि सुंदर पालकीं मगाई।।
suka sārikā jānakī jyāe |kanaka piṁjaranhi rākhi paṛhāe ||
byākula kahahiṁ kahā̃ baidehī |suni dhīraju pariharai na kehī ||
bhae bikala khaga mṛga ehi bhā̃ti |manuja dasā kaiseṁ kahi jātī ||
baṁdhu sameta janaku taba āe |prema umagi locana jala chāe ||
sīya biloki dhīratā bhāgī |rahe kahāvata parama birāgī ||
līnhi rā̃ya ura lāi jānakī |miṭī mahāmarajāda gyāna kī ||
samujhāvata saba saciva sayāne |kīnha bicāru na avasara jāne ||
bārahiṁ bāra sutā ura lāī |saji suṁdara pālakīṁ magāī ||
ジャーナキーが育て、金の籠に置いて言葉を教えた鸚鵡と九官鳥が、悲しげに叫んだ、「ヴァイデーヒーはどこに？」これを聞いて、誰の忍耐が揺らがないだろうか。鳥や獣がこのように悲しみに打ちひしがれたなら、人の状態はどう語れようか。その時ジャナカは兄弟と共に来た、愛が湧き上がり、目に涙が満ちた。シーターを見て、彼の落ち着きは失われた、彼が最高の世離れした行者と呼ばれていても。王はジャーナキーを胸に抱きしめ、彼の知恵の大いなる障壁は打ち砕かれた。すべての賢明な大臣たちが彼を慰めた。彼は考え、その悲しみにふさわしい時ではないと悟った。何度も何度も娘を胸に抱き、美しい駕籠を飾らせて運ばせた。
ドーハー 338
प्रेमबिबस परिवारु सबु जानि सुलगन नरेस।कुँअरि चढ़ाई पालकिन्ह सुमिरे सिद्धि गनेस।।338।।
premabibasa parivāru sabu jāni sulagana naresa |kũari caṛhāī pālakinha sumire siddhi ganesa ||338||
家族全員が愛に包まれていた。王は吉兆の時を知り、王女たちを駕籠に乗せ、成功を授けるガネーシャを心に念じた。
チャウパーイー 339.1-4
बहुबिधि भूप सुता समुझाई।नारिधरमु कुलरीति सिखाई।।
दासीं दास दिए बहुतेरे।सुचि सेवक जे प्रिय सिय केरे।।
सीय चलत ब्याकुल पुरबासी।होहिं सगुन सुभ मंगल रासी।।
भूसुर सचिव समेत समाजा।संग चले पहुँचावन राजा।।
समय बिलोकि बाजने बाजे।रथ गज बाजि बरातिन्ह साजे।।
दसरथ बिप्र बोलि सब लीन्हे।दान मान परिपूरन कीन्हे।।
चरन सरोज धूरि धरि सीसा।मुदित महीपति पाइ असीसा।।
सुमिरि गजाननु कीन्ह पयाना।मंगलमूल सगुन भए नाना।।
bahubidhi bhūpa sutā samujhāī |nāridharamu kularīti sikhāī ||
dāsīṁ dāsa die bahutere |suci sevaka je priya siya kere ||
sīya calata byākula purabāsī |hohiṁ saguna subha maṁgala rāsī ||
bhūsura saciva sameta samājā |saṁga cale pahũcāvana rājā ||
samaya biloki bājane bāje |ratha gaja bāji barātinha sāje ||
dasaratha bipra boli saba līnhe |dāna māna paripūrana kīnhe ||
carana saroja dhūri dhari sīsā |mudita mahīpati pāi asīsā ||
sumiri gajānanu kīnha payānā |maṁgalamūla saguna bhae nānā ||
王は多くの方法で娘に教え諭し、妻としての務めと家の慣習を授けた。彼は彼女に多くの侍女と従者を与えた。シーターに愛される清らかな召使いたちである。シーターが出発すると、町の人々は心を痛めた。吉祥の印と吉兆が現れた。バラモン、顧問、そして集会全体が王と共に彼女を送るために出発した。時を見て、楽師たちは演奏した。戦車、象、馬が婚礼の行列に整列した。ダシャラタはすべてのバラモンを呼び、贈り物を与え、敬意を完全に尽くした。蓮の足の塵を頭に戴き、喜ぶ王は祝福を受けた。象頭の神を念じて出発した。多くの吉祥の印と吉兆が現れた。
ドーハー 339
सुर प्रसून बरषहि हरषि करहिं अपछरा गान।चले अवधपति अवधपुर मुदित बजाइ निसान।।339।।
sura prasūna baraṣahi haraṣi karahiṁ apacharā gāna |cale avadhapati avadhapura mudita bajāi nisāna ||339||
神々は喜んで花を降らせ、天女たちは歌う。アヨーディヤーの主は喜び、太鼓を打ち鳴らしながらアヨーディヤーへ向かった。
Frequently Asked Questions
परम्परा में विवाहोत्तर मंगल-प्रसंग (दान, गुरु-पूजन, अतिथि-सत्कार, विदाई) का पाठ ‘गृहस्थ-धर्म की शुद्धि’, पारिवारिक सौहार्द, कन्या/विवाह-संबन्धी मंगल, तथा ‘विरह-भक्ति’ के संस्कार हेतु फलदायी माना जाता है—विशेषतः ‘नित नूतन मंगल’ भाव से मन में सात्त्विक आनन्द स्थिर होता है।
परम्परागत मानस-पाठ में इस प्रकार के मंगल-प्रसंगों पर अनेक पाठ-परम्पराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘सियाराममय सब जग जानी’ जैसे जप-सम्पुट जोड़ती हैं; कुछ परम्पराएँ ‘राम नाम’ (एकाक्षरी/द्व्यक्षरी) को ही सार्वभौम सम्पुट मानती हैं।
Ask anything about Prakarana 34 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
