Shloka 28

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

Devanagari script

अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करंदाशरथिर्महात्मा ।बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितंनिपातितम् ।।।।

Transliteration

apūjayat karma sa lakṣmaṇasya suduṣkaraṃ dāśarathir mahātmā |

babhūva hṛṣṭo vānarendro niśamya taṃ śakrajitaṃ nipātitam ||

Translation

大いなる魂をもつダシャラタの子は、成し難きラクシュマナの功を称えた。さらに猿王は、シャクラジト（インドラジト）が討ち倒されたと聞き、歓喜に満たされた。

Word by Word

• अपूजयत्: praised/honoured
• अपूजयत्: Kriya (क्रिया/Finite verb)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ-

• कर्म: deed
• कर्म: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लक्ष्मणस्य: of Lakshmana
• लक्ष्मणस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सुदुष्करम्: very difficult
• सुदुष्करम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-सम्भव; अत्र नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (कर्म इति पदेन सह)

• दाशरथिः: son of Dasharatha (Rama)
• दाशरथिः: Karta (कर्ता/Subject; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: दाशरथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महात्मा: great-souled
• महात्मा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (दाशरथिः इति विशेषण)

• बभूव: became/was
• बभूव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वानरेन्द्रः इति विशेषण)

• वानरेन्द्रः: king of the vanaras (Sugriva)
• वानरेन्द्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + शम्/शृ (धातु; 'to hear')
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund); अर्थः: श्रुत्वा/निशम्य

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म/Object of hearing)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शक्रजितम्: Indrajit (conqueror of Indra)
• शक्रजितम्: Karma (कर्म/Object; appositive)
• Type: Noun
• Root: शक्र + जित् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (śakraṃ jitavān = Indra-conqueror); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (तम् इति विशेष्य)

• निपातितम्: slain/struck down
• निपातितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + पत् (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोगे कर्मणि क्त (causative passive sense: 'caused to fall'); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (शक्रजितम् इति विशेषण)

Context

As soon as Lakshmana said that Indrajith was killed, Rama was very glad and immediately spoke as follows.

Characters & Entities

• Rama (Dasharathi)
• Lakshmana
• Sugriva (Vanarendra)
• Indrajit (Shakrajit)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes honoring merit and truthful accomplishment: Rāma publicly recognizes Lakṣmaṇa’s hard-won service, reinforcing a culture where righteous effort is acknowledged.

What is the narrative situation?

After Indrajit’s fall, Rāma praises Lakṣmaṇa’s formidable achievement, and Sugrīva is joyful upon hearing the enemy champion is defeated.

Which character virtue is emphasized?

Gratitude and just leadership—Rāma’s readiness to commend difficult service; allied morale grounded in righteous success.