Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ।।।।कार्याणांकर्मणांपारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।

uktaś ca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā | kāryāṇāṃ karmaṇāṃ pāraṃ yo gacchati sa buddhimān || 6.88.13 ||

羅刹よ、汝は己が企ての「彼岸」は到り難いと言った。だが真に賢き者とは、ただ言い立てるのではなく、行いによって事業を成し遂げ、その終わりに至る者である。

उक्तःsaid
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootukta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vac (धातु))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘said’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
दुर्गमःhard to attain
दुर्गमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdur + gama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (दुर्-गम = hard to reach)
पारःthe far shore/end
पारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कार्याणाम्of undertakings
कार्याणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
राक्षसO Rakshasa
राक्षस:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (vocative)
त्वयाby you
त्वया:
Kartr̥/Instrument (कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
कार्याणाम्of undertakings
कार्याणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
कर्मणाम्of deeds
कर्मणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
पारम्the far end/limit
पारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
गच्छतिgoes/reaches
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
बुद्धिमान्wise/intelligent
बुद्धिमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbuddhimant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

"Rakshasa! You have proclaimed that you will send me to Yama's abode and about the success in your undertakings even though it is not possible. He who is intelligent will succeed in his tasks (not in words alone).

L
Lakshmana
I
Indrajit

FAQs

Satya and dharma are tied to deeds: truth is validated by action; empty claims are ethically hollow.

Lakṣmaṇa rebukes Indrajit’s threats, asserting that success is proven by conduct, not boasts.

Practical wisdom and integrity—measuring worth by action (karma) rather than speech.