Shloka 21

युद्धकाण्डे अष्टमः सर्गः — राक्षससभा-युद्धपरामर्शः

War-Council Boasts and Stratagems

Devanagari script

ततोवज्रहनुर्नामराक्षसःपर्वतोपमः ।।6.8.21।।क्रुद्ध: परिलिहन्सृक्कांजिह्वयावाक्यमब्रवीत् ।

Transliteration

tato vajrahanur nāma rākṣasaḥ parvatopamaḥ ||6.8.21||

kruddhaḥ parilihan sṛkkāṃ jihvayā vākyam abravīt |

Translation

ついで、ヴァジュラハヌと名づく羅刹は山のごとき姿で、怒りに燃え、舌で唇を舐めながら、次の言葉を放った。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालार्थक (then)

• वज्रहनुः: Vajrahanu
• वज्रहनुः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वज्र + हनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुष (वज्रवत् हनुः / वज्रस्य हनुः)

• नाम: by name
• नाम: सम्बन्ध (naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक निपात

• राक्षसः: a Rakshasa
• राक्षसः: कर्ता (apposition)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर्वतोपमः: mountain-like
• पर्वतोपमः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पर्वत + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (पर्वत इव उपमः = mountain-like)

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (कृदन्त; √क्रुध् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)

• परिलिहन्: licking
• परिलिहन्: क्रिया-विशेषण (concomitant action of speaker)
• Type: Verb
• Root: परि + लिह् (धातु) → परिलिहत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावे (concomitant action)

• सृक्काम्: lip/corner of the mouth
• सृक्काम्: कर्म (object of licking)
• Type: Noun
• Root: सृक्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जिह्वया: with the tongue
• जिह्वया: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• वाक्यम्: words, speech
• वाक्यम्: कर्म (object of saying)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Then a Rakshasa called Vajrahanu, mountain like in form, enraged, licking lips with his tongue said these words.

Characters & Entities

• Vajrahanu
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse signals the rise of krodha and predatory intent; dharma teaches mastery of senses and restraint, especially before violence.

What is the narrative situation?

The narrator introduces another rākṣasa champion, Vajrahanu, about to speak in the council.

Which character virtue is emphasized?

Physical power is emphasized, but the dominant trait is uncontrolled anger—presented as a moral weakness.