Shloka 72

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

Transliteration

tato mahātmā nipapāta tasmin śailottame vānarasainya-madhye |

haryuttamebhyaḥ śirasā’bhivādya vibhīṣaṇaṃ tatra sa sasvaje ca ||6.74.72||

Translation

それから大いなる魂の者は、最上の山を携えてヴァーナラ軍のただ中へと降り立った。頭を垂れて優れたヴァーナラたちに礼をなし、そこでヴィビーシャナを抱きしめた。

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: अधिकरण (कालाधिकरणम्; temporal setting)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्; अव्ययीभाव-प्रयोगः)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—काल/क्रमवाचक-अव्ययम् (temporal/sequential adverb) "then/thereafter"

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular)

• निपपात: fell down / descended
• निपपात: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातुः) उपसर्गः—नि; रूपम्—निपपात
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (3rd sg. perfect, parasmaipada)

• तस्मिन्: on that / in that
• तस्मिन्: अधिकरण (locus)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (locative singular) — "in/on that"

• शैलोत्तमे: on the foremost mountain
• शैलोत्तमे: अधिकरण (locus; with तस्मिन्)
• Type: Noun
• Root: शैल + उत्तम (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (locative singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शैलानाम् उत्तमः) "best of mountains"

• इव: as if, like
• इव: सम्बन्ध (upamā-marker; comparative relation)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—उपमावाचक-अव्ययम् (comparative particle) "as/like"

• वानरसैन्यमध्ये: in the midst of the Vanara army
• वानरसैन्यमध्ये: अधिकरण (locus)
• Type: Noun
• Root: वानर + सैन्य + मध्ये (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (locative singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां सैन्यस्य मध्ये) "in the midst of the vanara army"

• हर्युत्तमेभ्यः: from the best of the Vanaras
• हर्युत्तमेभ्यः: अपादान (source/point of separation; "from/before" in sense of deference)
• Type: Noun
• Root: हरि + उत्तम (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः; पञ्चमी-विभक्तिः; बहुवचनम् (ablative plural); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (हरीणाम् उत्तमाः) "best among the vanaras"

• शिरसा: with (his) head (bowed)
• शिरसा: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (instrumental singular)

• अभिवाद्य: having greeted
• अभिवाद्य: पूर्वकाल-क्रिया (prior action; absolutive)
• Type: Indeclinable
• Root: वद् (धातुः) उपसर्गः—अभि; क्त्वा-प्रत्ययान्तः (अव्ययीभाव-रूपः)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) — "having greeted/saluted"

• विभीषणम्: Vibhīṣaṇa
• विभीषणम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिकम्; व्यक्तिनाम)
• Form: पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (accusative singular)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (place setting)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्ययम्; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb) "there"

• सः: he
• सः: कर्ता (agent/subject; resumes महात्मा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular)

• सस्वजे: embraced
• सस्वजे: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: स्वज् (धातुः) रूपम्—सस्वजे
• Form: लिट्-लकारः (Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् (3rd sg. perfect, ātmanepada)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction) "and"

Context

The great Hanuman along with the mountain descended in the midst of the Vanara army, and greeted the army head bent down and embraced Vibheeshana standing there.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vibhīṣaṇa
• Vānaras
• Vānara army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes humility and respect: even the mighty bow to comrades and honor righteous allies, reinforcing ethical bonds within a just cause.

What is the narrative situation?

Hanumān lands among the Vānara forces with the herb-mountain, salutes the leaders, and warmly embraces Vibhīṣaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Humility joined to heroism—strength without pride, expressed through reverence and affectionate solidarity.