Shloka 12

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

Transliteration

saptaṣaṣṭir hatāḥ koṭyo vānarāṇāṃ tarasvinām |

ahnaḥ pañcama-śeṣeṇa vallabhena svayambhuvaḥ || 6.74.12 ||

Translation

日の第五の、そして最後の時刻の残りの間に、創造主に愛されし者（インドラジット）と創造主の神武によって、勇猛なる猿軍六十七倶胝が討たれた。

Word by Word

• स्वभावजरया: by natural old age
• स्वभावजरया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: svabhāva + jarā (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (svabhāvasya jarā = natural old age), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तम्: endowed/afflicted (with)
• युक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √yuj (धातु) + yukta (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'तम्/जाम्बवन्तम्' इति विशेषण

• वृद्धम्: aged
• वृद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vṛddha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• शरशतैः: with hundreds of arrows
• शरशतैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: śara + śata (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (śarāṇāṃ śataiḥ), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• चितम्: heaped/covered
• चितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √ci (धातु) + cita (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'वृद्धम्' इत्यादि सह विशेषण

• प्रजापतिसुतम्: son of Prajapati
• प्रजापतिसुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: prajāpati + suta (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (prajāpateḥ sutaḥ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वीरम्: heroic
• वीरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• शाम्यन्तम्: subsiding/cooling down
• शाम्यन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √śam (धातु) + śāmyant (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• इव: like
• इव: Upamana-dyotaka (उपमान-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय (upamā-particle)

• पावकम्: fire
• पावकम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: pāvaka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान (standard of comparison)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √dṛś (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपसङ्ग्रम्य: approaching
• उपसङ्ग्रम्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: upa-saṃ-√gam (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• पौलस्त्यः: Paulastya (Vibhishana)
• पौलस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: paulastya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विभीषणः)

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √brū (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Vibheeshana and Hanuman saw in the battlefield Sugriva, Angada, Neela, Sarabha, Gandhamadana, Gavaksha, Sushena, Vegadarsi, Ahuka, Mainda, Nala, Jyothimukha, Dwivida and Panasa struck down.

Characters & Entities

• Indrajit
• Svayambhū (Brahmā/Creator)
• Vānara army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It foregrounds the moral gravity of war: dharma is not only about victory but also about acknowledging the immense cost borne by allies and innocents.

What is the narrative situation?

The text quantifies the battlefield devastation attributed to Indrajit’s powerful missile during the day’s closing period.

Which character virtue is emphasized?

Truthful reckoning (satya) and sober awareness—numbers function as an ethical reminder that violence has vast consequences.