Shloka 68
त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः
Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka
Devanagari script
ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ।।।।
Transliteration
dadṛśuś ca mahātmānaṃ haya-pṛṣṭhe pratiṣṭhitam | carantaṃ hari-sainyeṣu vidyādhara-maharṣayaḥ ||
Translation
ヴィディヤーダラの大仙たちは、あの強大なる者が馬の背に堅く据わり、ヴァーナラ軍の隊列の中を駆け巡るのを目の当たりにした。
Word by Word
ददृशुःsaw
ददृशुः:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootmahā-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय
हयपृष्ठेon the horse's back
हयपृष्ठे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Roothaya-pṛṣṭha (प्रातिपदिक; components: haya + pṛṣṭha)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: हयस्य पृष्ठम्
प्रतिष्ठितम्seated/established
प्रतिष्ठितम्:
कर्म (Karma; qualifier)
TypeAdjective
Rootprati√sthā (धातु) > pratiṣṭhita (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त/PPP)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to महात्मानम्
चरन्तम्moving about
चरन्तम्:
कर्म (Karma; qualifier)
TypeAdjective
Root√car (धातु) > carant (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकृदन्त/Pres. act. part.)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to महात्मानम्
हरिसैन्येषुamong the monkey troops
हरिसैन्येषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Roothari-sainya (प्रातिपदिक; components: hari + sainya)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: हरीणां सैन्येषु
विद्याधरमहर्षयःVidyādhara sages
विद्याधरमहर्षयः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootvidyādhara-maharṣi (प्रातिपदिक; components: vidyādhara + maharṣi)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय: विद्याधराश्च ते महर्षयश्च (sense: ‘Vidyādhara-sages’)
Context
Vidhyadhara, the great sage, witnessed Naranthaka moving seated on the horseback firmly.
Characters & Entities
N
Narāntaka (implied as 'mahātmā')V
VidyādharaM
MaharṣiA
aśva (horse)FAQs
Actions in war occur under witness—human and supra-human—implying accountability; dharma is not private but observed and judged.
Celestial/extraordinary seers observe Narāntaka’s movement through the Vānara formation.
Vigilant observation and discernment—seeing events clearly is a prerequisite to right response.