Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

कुम्भकर्णवधश्रवणेन रावणविलापः

Ravana’s Lament on Hearing of Kumbhakarna’s Slaying

ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ।।।।

dhruvam adyaiva saṃhṛṣṭā labdhalakṣāḥ plavaṅgamāḥ |

ārokṣyantīha durgāṇi laṅkādvārāṇi sarvaśaḥ ||

まさしく今日この日、好機を得て歓喜するプラヴァンガマたちは、四方から楞迦の城壁と城門へ群がり、よじ登るであろう。

ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
निपात/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootdhruva (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, निश्चयार्थक (adverb of certainty)
अद्यtoday
अद्य:
कालाधिकरण (kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, कालवाचक (today)
एवindeed/just
एव:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formनिपात (restrictive/emphatic particle)
संहृष्टाःhighly rejoiced
संहृष्टाः:
कर्ता-विशेषण (kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootsam-√hṛṣ (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate to प्लवङ्गमाः
लब्धलक्षाःhaving found an opportunity
लब्धलक्षाः:
कर्ता-विशेषण (kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootlabdha + lakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: लब्धं लक्षं (अवसरं/लक्ष्यं) येषां ते
प्लवङ्गमाःmonkeys (Vanaras)
प्लवङ्गमाः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootplavaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
आरोक्ष्यन्तिwill climb/assault
आरोक्ष्यन्ति:
क्रिया (kriyā)
TypeVerb
Rootā-√ruh (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
इहhere
इह:
देशाधिकरण (deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb): here
दुर्गाणिfortresses
दुर्गाणि:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootdurga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
लङ्काद्वाराणिgates of Lanka
लङ्काद्वाराणि:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootlaṅkā + dvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: लङ्कायाः द्वाराणि
सर्वशःon all sides
सर्वशः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootsarvaśas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb): in every way / everywhere

"I have no purpose with the kingdom. What will I do with Sita? I have lost my life and mind with Kumbhakarna's death."

R
Rāvaṇa
K
Kumbhakarṇa
P
Plavaṅgamas (Vānaras)
L
Laṅkā
G
Gates of Laṅkā

FAQs

It reflects how Adharma weakens a polity from within: when unjust leadership loses its protectors, even strong walls cannot secure it.

Rāvaṇa foresees the immediate tactical consequence of Kumbhakarṇa’s death: the vānaras will press the attack on Laṅkā’s defenses.

The vānaras’ courage and unity in a righteous cause—acting decisively when opportunity arises.