Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 60, Shloka 65
कुम्भकर्णविबोधनम्
The Awakening of Kumbhakarna
Devanagari script
ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ।।।।
Transliteration
sa sarvān sāntvayām āsa nairṛtān nairṛtarṣabhaḥ | bodhanād vismitaś cāpi rākṣasān idam abravīt ||
Translation
羅刹の中の雄たる彼は、彼らすべてをなだめ慰めた。目覚めさせられたことに驚きつつ、羅刹たちに次のように告げた。
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण
सान्त्वयामासconsoled/soothed
सान्त्वयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसान्त्वय् (धातु, नामधातु from सान्त्व)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नैरृतान्the Rakshasas (Nairritas)
नैरृतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; जातिवाचक—राक्षसाः
नैरृतर्षभःbull/foremost among the Rakshasas
नैरृतर्षभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनैरृत + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—नैरृतानां ऋषभः (षष्ठी-तत्पुरुष)
बोधनात्from (his) awakening
बोधनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootबोधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ—"from/after awakening"
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
राक्षसान्Rakshasas
राक्षसान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Context
He, the bull among the south west region, astonished at his awakening, soothed, and spoke to all the Rakshasas in this way.
Characters & Entities
K
KumbhakarṇaR
Rākṣasas (nairṛta)FAQs
Leadership includes calming one’s followers and communicating clearly before action—restraint and reassurance are aspects of responsible rule.
Kumbhakarṇa begins addressing the gathered rākṣasas after being awakened.
Command presence paired with composure—he first reassures others before questioning the situation.