Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 60, Shloka 15

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

द्वारेषुयत्नःक्रियतांप्राकारश्चाधिरुह्यताम् ।।।।निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

Transliteration

dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākāraś cādhiruhyatām |

nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām ||6.60.15||

Translation

門々で警戒を強め、城壁を占拠せよ。眠りの支配に沈むクンバカルナを起こせ。

Word by Word

• द्वारेषु: at the gates
• द्वारेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्

• यत्नः: effort
• यत्नः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• क्रियताम्: let it be done
• क्रियताम्: विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)

• प्राकारः: rampart/wall
• प्राकारः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्राकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• अधिरुह्यताम्: let it be mounted/climbed
• अधिरुह्यताम्: विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
• Type: Verb
• Root: √रुह् (धातु) उपसर्गः अधि
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)

• निद्रावशसमाविष्टः: overcome by the power of sleep
• निद्रावशसमाविष्टः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निद्रा + वश + समाविष्ट (प्रातिपदिके; समाविष्ट = कृदन्त from √विश् with सम्-आ)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः (निद्रायाः वशे समाविष्टः)

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• विबोध्यताम्: let (him) be awakened
• विबोध्यताम्: विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
• Type: Verb
• Root: √बुध् (धातु) उपसर्गः वि
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)

Context

"Let the Rakshasas climb up the defensive walls and attempt to guard. Also let Kumbhakarna be aroused from sleep."

Characters & Entities

• Kumbhakarna
• Gates of Lanka
• Ramparts (prākāra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in action includes vigilance and responsibility—defenses must be actively maintained rather than neglected through complacency.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa issues immediate tactical instructions: strengthen the city’s guard and awaken Kumbhakarṇa.

Which character virtue is emphasized?

A sense of duty expressed as alertness and readiness (apramāda) in protecting one’s station.