Shloka 5

युद्धकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः — धूम्राक्षवधश्रवणं, वज्रदंष्ट्रप्रेषणं, अङ्गद-राक्षसयुद्धम्

Ravana Dispatches Vajradamshtra; Portents and Angada’s Assault

Devanagari script

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।।6.53.4।।नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ।।6.53.5।।

Transliteration

nāgair aśvaiḥ kharair uṣṭraiḥ saṃyuktaḥ susamāhitaḥ |

patākādhvaja-citraiś ca rathaiś ca samalaṅkṛtaḥ ||

Translation

彼は整然とした陣を進め、象・馬・驢馬・駱駝を従え、さらに色鮮やかな旗幟と幟で飾られた戦車をもって荘厳に装った。

Word by Word

• पताका-अलङ्कृतम्: adorned with flags
• पताका-अलङ्कृतम्: कर्मविशेषण (Adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: पताका (प्रातिपदिक) + अलङ्कृत (कृदन्त, अलङ्+√कृ + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक-समर्थ, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (adorned with flags), रथम् इति विशेषणम्

• दीप्तम्: shining
• दीप्तम्: कर्मविशेषण (Adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: √दीप् (धातु) + क्त
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक-समर्थ, द्वितीया (2nd), एकवचन; रथम् इति विशेषणम्

• तप्त-काञ्चन-भूषितम्: ornamented with gleaming gold
• तप्त-काञ्चन-भूषितम्: कर्मविशेषण (Adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: तप्त (कृदन्त, √तप् + क्त) + काञ्चन (प्रातिपदिक) + भूषित (कृदन्त, √भूष् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक-समर्थ, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (adorned with heated/polished gold), रथम् इति विशेषणम्

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रदक्षिणम्: clockwise (in circumambulation)
• प्रदक्षिणम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative: clockwise)

• कृत्वा: having done/made
• कृत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• समारोहत्: mounted/ascended
• समारोहत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √रुह् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• चमू-पतिः: the army-commander
• चमू-पतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: चमू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (lord of the army)

Context

"O Hero, proceed, accompanied by Rakshasa companions and kill Dasaratha's Rama and Sugriva along with Vanaras."

Characters & Entities

• Elephants
• Horses
• Camels
• Donkeys (kharas)
• Chariots
• Banners/flags

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse implicitly warns that external grandeur—standards, chariots, and vast resources—does not establish dharma; righteousness depends on just cause and truthful conduct.

What is the narrative situation?

A rākṣasa force is depicted moving out in a meticulously arranged and ornamented military procession toward battle.

Which character virtue is emphasized?

Discipline and organization in warfare are emphasized (susamāhitaḥ), showing logistical strength even when aligned to an unrighteous campaign.