Shloka 16

पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम्

Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka

Devanagari script

रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।।6.47.15।।प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः ।राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे ।।6.47.16।।

Transliteration

rāvaṇo 'kārayal laṅkāṃ patākādhvajamālinīm | prāghoṣayata hṛṣṭaś ca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ | rāghavo lakṣmaṇaś caiva hatāv indrajitā raṇe ||

Translation

同じ布告が繰り返される。羅刹王ラーヴァナは得意げにランカーを旗で飾らせ、インドラジットが戦いでラーマとラクシュマナを討ったと告げ知らせた。

Word by Word

• विमानेन: by/with the aerial car
• विमानेन: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• अपि: also/even
• अपि: वाक्यालङ्कार
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (also/even)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), 'having gone'

• तु: then/indeed
• तु: वाक्यालङ्कार
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण/विरोधार्थक

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• त्रिजटया: with Trijata
• त्रिजटया: सहकारक
• Type: Noun
• Root: त्रिजटा (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• सह: together with
• सह: सहकारक
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वानराणाम्: of the monkeys (Vanaras)
• वानराणाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• तु: indeed
• तु: वाक्यालङ्कार
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण

• सर्वम्: all
• सर्वम्: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् to 'सैन्यम्'

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• निपातितम्: felled/laid low
• निपातितम्: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (Past passive participle), द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् to 'सैन्यम्'

Context

The Lord of Rakshasas rejoiced and went to Lanka decorated with flags and posts proclaiming that Rama and Lakshmana were killed by Indrajith in war.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Laṅkā
• Indrajit
• Rāma (Rāghava)
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The repetition reinforces the moral contrast: adharma relies on repeated false messaging, while dharma stands on truth (satya) without needing propaganda.

What is the narrative situation?

A duplicated reporting of Rāvaṇa’s celebratory decorations and announcement of Rāma-Lakṣmaṇa’s supposed death.

Which character virtue is emphasized?

Implicitly, it underscores the importance of truthful governance by showing its opposite in Rāvaṇa.