Shloka 36

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

Devanagari script

विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ।।6.46.36।।अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।

Transliteration

vimṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ |

abravīt kāla-samprāpta-sambhrāntam idaṃ vacaḥ ||6.46.36||

Translation

賢き猿王の顔をぬぐい清めてから、彼はその時にふさわしく切迫した言葉を告げた。

Word by Word

• विमृज्य: having wiped
• विमृज्य: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + मृज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund)

• वदनम्: face
• वदनम्: कर्म (Object of vimṛjya)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कपिराजस्य: of the monkey-king
• कपिराजस्य: सम्बन्ध (Genitive; specifies ‘tस्य’)
• Type: Noun
• Root: कपि + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुष (कपीनां राजा)

• धीमतः: wise
• धीमतः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (कपिराजस्य)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तम्: timely and appropriate
• कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तम्: विशेषण (of वचः)
• Type: Adjective
• Root: काल + सम्प्राप्त + सम्भ्रान्त (प्रातिपदिक; √आप्/√भ्रम् से क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (काले सम्प्राप्ते सम्भ्रान्तम् = ‘timely/appropriate’)

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः)

• वचः: speech/words
• वचः: कर्म (Object of abravīt)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Wise Vibheeshana having wiped Sugriva's face clean in accordance with time addressed with opportune words.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Sugrīva (Kapirāja)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right speech at the right time is dharma in action—timely counsel prevents collapse of morale and duty.

What is the narrative situation?

Having comforted Sugrīva physically, Vibhīṣaṇa prepares to deliver urgent guidance suited to the battlefield crisis.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom and leadership: the ability to act and speak appropriately under pressure.