Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

चतुश्चत्वारिंशः सर्गः (Sarga 44): निशायुद्धम्, धूलिरुधिरप्रवाहः, इन्द्रजितो मायायुद्धम्

तेषांरामश्शरैःषडिभःषडजघाननिशाचरान् ।।।।निमेषान्तरमात्रेणशितैरग्निशिखोपमैः ।यमशत्रुश्चदुर्धर्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।वज्रदंष्ट्रोमहाकायस्तौचोभौशुकसारणौ ।तेतुरामेणबाणौघैस्सर्वेमर्मसुताडिताः ।।।।युद्धादपसृतास्तत्रसावशेषायुषोऽभवन् ।

teṣāṃ rāmaḥ śaraiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍ ajaghāna niśācarān | nimeṣāntaramātreṇa śitair agniśikhopamaiḥ || yamaśatruś ca durdharṣo mahāpārśvamahodarau | vajradaṃṣṭro mahākāyas tau cobhau śukasāraṇau || te tu rāmeṇa bāṇaughaiḥ sarve marmasu tāḍitāḥ | yuddhād apasṛtās tatra sāvaśeṣāyuṣo 'bhavan ||

まばたきほどの刹那に、ラーマは炎の舌のごとく鋭い六本の矢をもって、夜をさまよう六人の羅刹を射伏せた。すなわちヤマシャトル、抗しがたきドゥルダルシャ、マハーパールシュヴァ、マホーダラ、金剛の牙を持つヴァジュラダンシュトラ、巨躯のマハーカーイヤ、さらに二人のシュカとサーラナである。ラーマの矢の雨により急所を貫かれ、彼らは戦場から退き、ただ残る命のかぎりを保った。

तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-बहुवचन (Genitive plural)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular)
शरैःwith arrows
शरैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
षड्भिःwith six
षड्भिः:
विशेषण (of शरैः)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोग
षट्six
षट्:
विशेषण (of निशाचरान्)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), द्वितीया-बहुवचनार्थे अव्ययवत्/अविकारी प्रयोग (used for 'six')
अजघानstruck, slew
अजघान:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
निशाचरान्night-wanderers (Rakshasas)
निशाचरान्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन (Accusative plural); समासः—तत्पुरुष (निशायां चरन्ति इति)
निमेषान्तरमात्रेणwithin the span of a blink
निमेषान्तरमात्रेण:
कालाधिकरण (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिमेष + अन्तर + मात्रा (प्रातिपदिकानि)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Instrumental singular) — 'within the measure of an interval of a blink'; समासः—तत्पुरुष (निमेषस्य अन्तरम्; तस्य मात्रा)
शितैःsharp
शितैः:
विशेषण (of शरैः)
TypeAdjective
Rootशित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; विशेषण (शरैः)
अग्निशिखोपमैःlike flames of fire
अग्निशिखोपमैः:
विशेषण (of शरैः)
TypeAdjective
Rootअग्निशिखा + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अग्नेः शिखा इव उपमाः)
यमशत्रुःYamaśatru (name)
यमशत्रुः:
कर्ता (in implied list)
TypeNoun
Rootयम + शत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; समासः—तत्पुरुष (यमस्य शत्रुः)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
दुर्धर्षःDurdharsha (name)
दुर्धर्षः:
कर्ता (in implied list)
TypeNoun
Rootदुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (proper name/epithet)
महापार्श्वमहोदरौMahāpārśva and Mahodara
महापार्श्वमहोदरौ:
कर्ता (in implied list)
TypeNoun
Rootमहापार्श्व + महोदर (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Nominative dual); समासः—द्वन्द्व (Mahāpārśva and Mahodara)
वज्रदंष्ट्रःVajradaṃṣṭra (name)
वज्रदंष्ट्रः:
कर्ता (in implied list)
TypeNoun
Rootवज्र + दंष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वज्रवत् दंष्ट्रा यस्य/वज्र-दंष्ट्रः)
महाकायःMahākāya (name)
महाकायः:
कर्ता (in implied list)
TypeNoun
Rootमहा + काय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् कायः यस्य)
तौthose two
तौ:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Nominative dual)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (and)
उभौboth
उभौ:
विशेषण
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन; विशेषण (तौ)
शुकसारणौŚuka and Sāraṇa
शुकसारणौ:
सम्बन्ध/अप्पोज़िशन (apposition to तौ)
TypeNoun
Rootशुक + सारण (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन; समासः—द्वन्द्व (Śuka and Sāraṇa)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural)
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (but/indeed)
रामेणby Rama
रामेण:
कर्ता-करण (Agent in passive sense/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Instrumental singular)
बाणौघैःby torrents of arrows
बाणौघैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootबाण + ओघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (बाणानाम् ओघः)
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; विशेषण (ते)
मर्मसुin the vital spots
मर्मसु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-बहुवचन (Locative plural)
ताडिताःstruck, pierced
ताडिताः:
क्रियाविशेषण/विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Rootताड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)
युद्धात्from the battle
युद्धात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-एकवचन (Ablative singular)
अपसृताःhaving retreated
अपसृताः:
क्रियाविशेषण/विधेय
TypeVerb
Rootअप + सृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; गतार्थ (having withdrawn)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
सावशेषायुषःwith life remaining
सावशेषायुषः:
विशेषण (of ते)
TypeAdjective
Rootस + अवशेष + आयुस् (प्रातिपदिकानि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अवशेषम् आयुः येषाम्; 'with remaining life')
अभवन्were, remained
अभवन्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

Then Vanaras and dreadful Rakshasas being strongly inimical to each other started the night battle wishing victory.

R
Rāma
D
Durdharṣa
M
Mahāpārśva
M
Mahodara
V
Vajradaṃṣṭra
Ś
Śuka
S
Sāraṇa
R
Rākṣasa

FAQs

Dharma appears as measured, effective force used to restrain adharma: Rāma’s precision (striking vital points swiftly) restores order without needless prolongation of suffering.

A named group of Rākṣasa leaders presses the attack; Rāma answers instantly with six blazing arrows and drives them back wounded.

Kṣātra-tejas (martial excellence) joined with clarity and control—Rāma acts decisively, not chaotically, even amid night-confusion.