Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

चतुश्चत्वारिंशः सर्गः (Sarga 44): निशायुद्धम्, धूलिरुधिरप्रवाहः, इन्द्रजितो मायायुद्धम्

हतैर्वानरवीरैश्चशक्तिशूलपरश्वधैः ।।।।निहतैःपर्वताकारैराक्षसैःकामरूपिभिः ।शस्त्रपुष्पोपहाराचतत्रासीद्युद्धमेदिनी ।।।।दुर् ज्ञेयादुर्निवेशाचशोणितास्रावकर्दमा ।

hatair vānaravīraiś ca śaktiśūlaparaśvadhaiḥ |

nihataiḥ parvatākārair rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

śastrapuṣpopahārā ca tatrāsīd yuddhamedīnī |

durjñeyā durniveśā ca śoṇitāsrāvakardamā ||6.44.14||

そこでは戦場が、まるで「花」の供物のような武器で覆われていた。投げ槍、三叉戟、斧に倒れたヴァーナラの勇士たち、そして山のごとき巨躯の、変幻自在の羅刹(ラークシャサ)もまた斃れていた。大地は見分けがつかず、踏み入ることも難しい、流れ出る血にかき回された泥濘となった。

हतैःby the slain
हतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + हत (कृदन्त, प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Instrumental Plural: 'by/with the slain')
वानरवीरैःby Vanara heroes
वानरवीरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवानर + वीर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (वानराः एव वीराः), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
शक्तिशूलपरश्वधैःwith javelins, tridents, and axes
शक्तिशूलपरश्वधैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशक्ति + शूल + परश्वध (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (शक्तयः च शूलानि च परश्वधाः च), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
निहतैःby those slain/struck down
निहतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + निहत (कृदन्त, प्रातिपदिक)
Formउपसर्ग-युक्त भूतकृदन्त (नि+हन्, क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Instrumental Plural)
पर्वताकारैःof mountain-like size
पर्वताकारैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootपर्वत + आकार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (पर्वतस्य आकारः), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
राक्षसैःby Rakshasas
राक्षसैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
कामरूपिभिःshape-shifting at will
कामरूपिभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootकाम + रूपिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कामेन रूपं यस्य/येषाम्), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
शस्त्रपुष्पोपहारात्from the offering of weapon-flowers (i.e., weapons as offerings)
शस्त्रपुष्पोपहारात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootशस्त्र + पुष्प + उपहार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (शस्त्राणि एव पुष्पाणि इव उपहारः), पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन (Masculine, Ablative, Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
आसीत्was, became
आसीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular, Imperfect)
युद्धमेदिनीthe battlefield (earth of battle)
युद्धमेदिनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुद्ध + मेदिनी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (युद्धस्य मेदिनी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
दुर्ज्ञेयाhard to discern/recognize
दुर्ज्ञेया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + ज्ञेय (कृदन्त, प्रातिपदिक)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (ज्ञा धातोः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
दुर्निवेशाhard to enter/approach
दुर्निवेशा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + निवेश (प्रातिपदिक)
Formउपपद-समासवत् (दुर्निवेशः यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
शोणितास्रावकर्दमाmuddy with the flow of blood
शोणितास्रावकर्दमा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशोणित + आस्राव + कर्दम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (शोणितस्य आस्रावः तेन कर्दमा), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)

There with warriors of Vanaras wounded by javelins, tridents and axes, and the Rakshasas of mountain size who could change their form at will, the battlefield was muddy, and wet with blood flowing and difficult to reach.

V
Vānara warriors
R
Rākṣasa warriors
Ś
Śakti (javelin)
Ś
Śūla (trident)
P
Paraśvadha (axe)

FAQs

Even a dharmic war produces devastation; the verse functions as a moral mirror, warning that righteousness must be guided by necessity, proportionality, and a constant remembrance of human (and living) cost.

The narrator describes the battlefield after heavy exchanges: bodies, weapons, and blood turn the ground into a dangerous, unrecognizable mire.

Sobriety and responsibility: the imagery pushes the listener to value restraint and ethical clarity, not mere triumph.