Shloka 38
लङ्काद्वारव्यूहवर्णनम् / Disposition at the Gates of Lanka
Devanagari script
ततस्तुरामोमहताबलेनप्रच्छाद्यसर्वांपृथिवींमहात्मा ।प्रहृष्टरूपोऽभिजगामलङ्कांकृत्वामतिंसोऽरिवधेमहात्मा ।।।।
Transliteration
tatas tu rāmo mahatā balena pracchādya sarvāṃ pṛthivīṃ mahātmā | prahṛṣṭa-rūpo ’bhijagāma laṅkāṃ kṛtvā matiṃ so ’rivadhe mahātmā ||
Translation
それから大いなる御心のラーマは、広大な軍勢で大地を覆い、確信に輝く面持ちでランカーへ進軍した。敵を討ち滅ぼす決意を固く定めて。
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
सुवेलस्यof Suvela
सुवेलस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसुवेल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मतिम्a resolve/plan
मतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आरोहणम्climbing/ascent
आरोहणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआरोहण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards/for
प्रति:
सम्बन्ध (Relation marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग (preposition-like indeclinable): ‘towards/with regard to’
लक्ष्मण-अनुगतःaccompanied by Lakshmana
लक्ष्मण-अनुगतः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक) + अनुगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: लक्ष्मणेन अनुगतः/लक्ष्मणस्य अनुगतः (accompanied by Lakshmana); विशेषण of रामः
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुग्रीवम्to Sugriva
सुग्रीवम्:
सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; वाक्यवस्तु (this [speech])
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विभीषणम्Vibhishana
विभीषणम्:
सह/अनुयोगी (Co-referent/also addressed)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
धर्मज्ञम्knower of dharma/righteous
धर्मज्ञम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of विभीषणम्
अनुरक्तम्devoted/attached
अनुरक्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअनुरक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of विभीषणम्
निशाचरम्night-roamer (rakshasa)
निशाचरम्:
कर्म-सम्बन्ध (Apposition to object)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जातिवाचक (as apposition to विभीषणम्)
मन्त्रज्ञम्skilled in counsel
मन्त्रज्ञम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootमन्त्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of विभीषणम्
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
विधिज्ञम्knower of proper procedure
विधिज्ञम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootविधिज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of विभीषणम्
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
श्लक्ष्णयाgentle/smooth
श्लक्ष्णया:
करण-विशेषण (Qualifier of instrument)
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण of गिरा
परयाexcellent/supreme
परया:
करण-विशेषण (Qualifier of instrument)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण of गिरा
गिराwith speech/words
गिरा:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
Context
"Rama! Alas, they told me everything of the way evil minded Ravana's army is organized as it is. Listen to me."
Characters & Entities
R
RāmaL
LaṅkāA
Army (vānara host)E
Enemy (Rāvaṇa implied)FAQs
Dharma here is righteous resolve in a just cause: once truth is known and duty is clear, action proceeds steadily for the protection of justice.
The host mobilizes and advances; the sarga closes with Rāma’s determined movement toward Laṅkā.
Courage with moral clarity—Rāma’s joy is not cruelty, but confidence rooted in rightful purpose and preparedness.