Shloka 1

निमित्तदर्शनम्

Portents Before the March to Laṅkā

Devanagari script

निमित्तानिनिमित्ताज्ञोदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।सौमित्रिंसम्परिष्वज्यइदंवचनमब्रवीत् ।।6.23.1।।

Transliteration

nimittāni nimitta-jño dṛṣṭvā lakṣmaṇa-pūrvajaḥ |

saumitriṃ sampariṣvajya idaṃ vacanam abravīt ||

Translation

兆しを見分けることに通じたラーマは、ラクシュマナの兄としてその徴を見て、サウミトリー（ラクシュマナ）を抱きしめ、こう言葉を告げた。

Word by Word

• निमित्तानि: omens
• निमित्तानि: कर्म (Karma/Object of ‘दृष्ट्वा’)
• Type: Noun
• Root: निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• निमित्तज्ञः: knower of omens
• निमित्तज्ञः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निमित्त + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निमित्तानि जानाति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• लक्ष्मणपूर्वजः: Lakshmana's elder brother
• लक्ष्मणपूर्वजः: कर्ता (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण + पूर्वज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (लक्ष्मणस्य पूर्वजः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सौमित्रिम्: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिम्: कर्म (Karma/Object of ‘सम्परिष्वज्य’)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सम्परिष्वज्य: having embraced
• सम्परिष्वज्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + परि + स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण (to ‘वचनम्’)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to ‘वचनम्’)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: कर्म (Karma/Object of ‘अब्रवीत्’)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Perceiving the portents, Rama spoke these words embracing Saumithri who was aware of the portents.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Portents (Nimittas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is compassionate responsibility: even amid ominous signs, Rāma steadies the situation through care, closeness, and truthful counsel.

What is the narrative situation?

At the opening of the next chapter, after ominous phenomena, Rāma recognizes the portents and prepares to address Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Protective brotherhood and composed discernment—Rāma combines insight (nimitta-jñāna) with affectionate reassurance.