Shloka 6

विभीषणाभिषेकः

The Consecration of Vibhishana and Counsel on Crossing the Ocean

Devanagari script

तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ।।6.19.6।।वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्यांपिबन्निव ।आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानांबलाबलम् ।।6.19.7।।

Transliteration

tathyaṃ tadvacanaṃ śrutvā rāmo vacanam abravīt ||6.19.6||

vacasā sāntvayitvā enaṃ locanābhyāṃ pibann iva |

ākhyāhi mama tattvena rākṣasānāṃ balābalam ||6.19.7||

Translation

その真実の言葉を聞いて、ラーマは答えた。やさしい言葉で彼を慰め、眼差しでまるで飲み干すかのように見つめて言った。「羅刹たちの強みと弱みを、ありのままに私に告げよ。」

Word by Word

• तथ्यम्: true
• तथ्यम्: विशेषण (Qualifier of Karma)
• Type: Adjective
• Root: तथ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचनं विशेषयति

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचनं विशेषयति

• वचनम्: speech; statement
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Pūrvakāla/Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वचनम्: words
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Kriyā/Action)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वचसा: with words
• वचसा: करण (Karaṇa/Means)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सान्त्वयित्वा: having consoled
• सान्त्वयित्वा: पूर्वकाल (Pūrvakāla/Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-त्वि/त्वय्? (धातु: सान्त्वयति; denominative from सान्त्व) + त्वा
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund); causative/denominative sense ‘to console’

• एनम्: him
• एनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• लोचनाभ्याम्: with (his) two eyes
• लोचनाभ्याम्: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Dual)

• पिबन्: drinking
• पिबन्: कर्ता (Kartā/Agent)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘as if drinking (with eyes)’

• इव: as if
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (comparative particle)

• आख्याहि: tell; relate
• आख्याहि: क्रिया (Kriyā/Command)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• मम: to me; my
• मम: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• तत्त्वेन: truly; in reality
• तत्त्वेन: करण (Karaṇa/Mode)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)

• राक्षसानाम्: of the rākṣasas
• राक्षसानाम्: सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• बलाबलम्: strength and weakness
• बलाबलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक) + अबल (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व: ‘बलं च अबलं च’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समाहार-द्वन्द्ववत्)

Context

"On hearing those words (of Vibheeshana) that were soothing to him as if he drank (Vibheeshana's love) with his both eyes, Rama asked Vibheeshana to truly relate the strength as well as weakness of the Rakshasas."

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya-guided action: righteous leadership seeks accurate truth (tattva) before acting, combining compassion with strategic clarity.

What is the narrative situation?

Rāma accepts Vibhīṣaṇa with reassurance and then asks him to provide an honest assessment of the enemy’s capabilities.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassionate discernment—he comforts a refugee-ally while also responsibly gathering truthful intelligence.