Shloka 36

सीतासमीपगमनम् / Sītā Brought Near to Rāma

Public Witness and Protocol

Devanagari script

अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ।।।।

Transliteration

atha samapanudan manaḥ-klamaṃ sā suciram adṛṣṭam udīkṣya vai priyasya | vadanam udita-candra-pūrṇa-kāntaṃ vimala-śaśāṅka-nibhānanā tadānīm ||

Translation

やがて、久しく見えなかった愛しき人の御顔を仰ぎ見れば、それは昇りたての満月のように輝き、心の疲れは払い去られた。その時、彼女の顔もまた、曇りなき月のごとく照り映えた。

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• समपनुदन्: dispelled
• समपनुदन्: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: सम्+अप+नुद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; सम्+अप उपसर्ग; रूपम्: (सा) समपनुदत्

• मनःक्लमम्: weariness/sorrow of mind
• मनःक्लमम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् + क्लम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः क्लमः)

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: काल-अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial accusative)

• अदृष्टम्: not seen
• अदृष्टम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वदनम्)

• उदीक्ष्य: having looked at
• उदीक्ष्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उद्+ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• वै: indeed
• वै: निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• प्रियस्य: of (her) beloved
• प्रियस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वदनम्: face
• वदनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उदितचन्द्रपूर्णकान्तम्: having the full beauty of the risen moon
• उदितचन्द्रपूर्णकान्तम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उदित + चन्द्र + पूर्ण + कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-कर्मधारयः (उदितः चन्द्रः इव पूर्णकान्तम्) विशेषणम् वदनम्

• विमलशशाङ्कनिभानना: she whose face was like the spotless moon
• विमलशशाङ्कनिभानना: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विमल + शशाङ्क + निभ + आनना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (विमलशशाङ्कनिभम् आननं यस्याः)

• तदानीम्: at that time
• तदानीम्: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदानीम् (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

Context

When Hanuman had spoken like that, Rama, the upholder of righteousness, shed tears slightly and suddenly became thoughtful.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as restorative truth in relationship: the rightful reunion (grounded in fidelity and endurance) brings inner healing and steadiness after prolonged trial.

What is the narrative situation?

Sītā finally sees Rāma after a long separation; the sight of him dispels her inner exhaustion and grief.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s resilience and constancy: her suffering does not corrode her capacity for love and composure when dharmic reunion becomes possible.