Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 116, Shloka 52

सीतासान्त्वनम् / Hanuman Consoles Sita with the News of Victory

Devanagari script

पूर्णचन्द्राननंरामंद्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ।।6.116.52।।स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।

Transliteration

pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ drakṣyasy ārye salakṣmaṇam |

sthiramitraṃ hatāmitraṃ śacīva tridaśeśvaram ||6.116.52||

Translation

「気高き御方よ、今あなたは、満月のような御顔のラーマを、ラクシュマナと共にご覧になるでしょう。友に堅く、敵を討ち伏せたお方――まるでシャチーが神々の主インドラを拝するように。」

Word by Word

• पूर्णचन्द्राननम्: moon-faced (with a full-moon-like face)
• पूर्णचन्द्राननम्: विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: pūrṇa + candra + ānana (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (पूर्णचन्द्रस्य आननम् इव/पूर्णचन्द्र-आननः) used as adjective to रामम्

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म (Object of द्रक्ष्यसि)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्रक्ष्यसि: you will see
• द्रक्ष्यसि: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √dṛś (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आर्ये: O noble lady
• आर्ये: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: āryā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सलक्ष्मणम्: together with Lakshmana
• सलक्ष्मणम्: विशेषण (Qualifier of रामम्)
• Type: Adjective
• Root: sa (सह/सम्; उपपद) + lakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (लक्ष्मणेन सह)

• स्थिरमित्रम्: having steadfast friends
• स्थिरमित्रम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: sthira + mitra (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (स्थिरं मित्रं यस्य/स्थिर-मित्रः) used adjectivally to रामम्

• हतामित्रम्: whose enemies are slain
• हतामित्रम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: hata + amitra (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (हताः अमित्राः यस्य) used adjectivally

• शची: Shachi (Indra's consort)
• शची: उपमान (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: śacī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-प्रयोग (as comparator)

• इव: like/as
• इव: उपमा-सम्बन्ध (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक-निपात (particle of comparison)

• त्रिदशेश्वरम्: lord of the gods (Indra)
• त्रिदशेश्वरम्: उपमेय-विशेषण/उपमान-सम्बन्ध (compared to)
• Type: Noun
• Root: tridaśa + īśvara (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् ईश्वरः)

Context

"Now you will see Sri Rama whose countenance resembles the moon, with Lakshmana, with friends who are alive, with friends whose enemies are gone, just as Sachi, the consort of Indra, the Lord of gods saw."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Śacī
• Indra (Tridaśeśvara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse frames victory as the restoration of dharma: the righteous king (Rāma) stands with loyal support (Lakṣmaṇa) and with adharma (hostile forces) removed.

What is the narrative situation?

Hanumān reassures Sītā that reunion is imminent and portrays Rāma’s triumphant, dignified state after the war.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s steadfastness and righteous leadership—firm in friendship and victorious over wrongdoing.