Shloka 48

रावण–रामयुद्धप्रारम्भः

The Intensification of the Rama–Ravana Duel

Devanagari script

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।।6.100.48।।विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

Transliteration

te rāvaṇaśarā ghorā rāghavāstrasamāhatāḥ || 6.100.48 ||

vilaṃyaṃ jagmur ākāśe jagmuś caiva sahasraśaḥ |

Translation

ラाघヴァの放った神矢に打たれるや、ラーヴァナの恐るべき矢は虚空にて消え失せ、千々に砕け散った。

Word by Word

• तत्: that
• तत्: कर्म-निर्देश (Deictic to object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun

• अस्त्रम्: missile
• अस्त्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निहतम्: destroyed
• निहतम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: PPP (क्त); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with अस्त्रम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having seen

• रामेण: by Rama
• रामेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular

• अक्लिष्टकर्मणा: of unwearied deeds
• अक्लिष्टकर्मणा: करण-विशेषण (Qualifier of instrument/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + क्लिष्ट + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि: अक्लिष्टं कर्म यस्य सः; पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; epithet agreeing with रामेण

• हृष्टाः: rejoiced
• हृष्टाः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: PPP (क्त) used adjectivally; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with कपयः

• नेदुः: shouted/roared
• नेदुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; Parasmaipada

• ततः: then
• ततः: क्रिया-विशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereupon)

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with कपयः

• कपयः: monkeys
• कपयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कामरूपिणः: able to assume forms at will
• कामरूपिणः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: कामेन रूपं (यथेष्ट-रूप) येषाम्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with कपयः

• सुग्रीवप्रमुखाः: with Sugriva as leader
• सुग्रीवप्रमुखाः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुग्रीव + प्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: सुग्रीवः प्रमुखः येषाम्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifies वीराḥ/कपयः

• वीराः: heroes
• वीराः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; apposition to कपयः

• सम्परिक्षिप्य: having surrounded
• सम्परिक्षिप्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-परि-क्षिप् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having surrounded

• राघवम्: Raghava (Rama)
• राघवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

In that way facing the demonic missiles, the leader of Raghus, overwhelmed, very enthusiastic, released missiles presided over by God of fire.

Characters & Entities

• Rama (Raghava)
• Ravana
• Astras (missiles/weapons)
• Sky (akasha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse presents the triumph of dharma over adharma: destructive force rooted in terror and deceit cannot endure when met by righteous, disciplined power.

What is the narrative situation?

Rāma’s counter-missiles strike Rāvaṇa’s dreadful arrows, causing them to dissolve and break apart midair.

Which character virtue is emphasized?

Effectiveness grounded in righteousness: Rāma’s steadfastness and right purpose are implied as the reason his response prevails.